Uzasadnienie
Wyrokiem z 21 stycznia 2021 r., sygn. akt VI SA/Wa 2155/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: Sąd, Sąd I instancji, WSA) po rozpoznaniu skargi R. Ś. (dalej: Skarżący, Strona) uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. (dalej: Organ, SKO) z (...) utrzymującą w mocy decyzję tego Organu z (...) w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji SKO z (...), utrzymującej w mocy decyzję Prezydenta (...) z (...) w sprawie nałożenia kary pieniężnej za zajęcie bez zezwolenia pasa drogi powiatowej.
Skarżący wnioskiem z 28 października 2021 r., zwrócił się o sprostowanie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 21 stycznia 2021r., poprzez zastąpienie słów: "uchyla zaskarżoną decyzję", które znajdują się w punkcie pierwszym sentencji wyroku, słowami: "uchyla zaskarżone decyzje", ewentualnie wniósł o wyjaśnienie wątpliwości co do treści wyroku i potwierdzenie, że zgodnie z wyrokiem uchylone zostały zaskarżone decyzje wydane przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. tj. decyzja z (...), i decyzja z (...), nr (...), a sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji.
Postanowieniem z 10 listopada 2021 r. WSA w Warszawie odmówił sprostowania sentencji wyroku z 21 stycznia 2021 r. (pkt 1 postanowienia) oraz sprostował oczywistą omyłkę pisarską zawartą w uzasadnieniu wyroku na stronie piętnastej, w ten sposób, że wyrażenie "uznał uchylenie zaskarżonych decyzji i przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji", zastąpił wyrażeniem "uznał uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy organowi" oraz w ten sposób, że wyrażenie "organy uwzględnią" wyrażeniem "organ uwzględni" (pkt 2 postanowienia).
W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji wskazał, że sprostowanie sentencji wyroku w żądanym przez Skarżącego zakresie spowodowałoby niedopuszczalną w świetle art. 156 § 1 p.p.s.a. zmianę rozstrzygnięcia. Jednocześnie WSA zgodził się z zawartym we wniosku argumentem, co do niejasności wynikającej z zestawienia sentencji wyroku z fragmentami uzasadnienia, w których mowa jest o uchyleniu zaskarżonych decyzji i przekazaniu sprawy organowi pierwszej instancji. Sąd ocenił te stwierdzenia jako oczywiste omyłki i dokonał ich sprostowania. Ponadto wskazał, że za oczywistością tych omyłek przemawia także to, że w sprawie nie było podstaw do przekazania sprawy organowi pierwszej instancji, ponieważ dotyczyła ona decyzji wydanych przez SKO w trybie nadzwyczajnym – postępowaniu nieważnościowym.
R. Ś. w zażaleniu z 24 listopada 2021 r. od postanowienia WSA zaskarżył je w całości, zarzucając naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na wynik sprawy:
- 1. art. 156 § 1 p.p.s.a. polegające na:
ocenie użytego w sentencji wyroku wyrażenia: "uchyla zaskarżoną decyzję" pod względem "oczywistej omyłki pisarskiej", które to pojęcie nie zostało zawarte w tym przepisie oraz zaniechaniu oceny tego wyrażenia pod względem możliwej kwalifikacji jako: "niedokładności" lub "innej oczywistej omyłki", o których mowa w tym przepisie;
przyjęciu, że zastąpienie w punkcie pierwszym wyroku słów: "uchyla zaskarżoną decyzję" słowami: "uchyla zaskarżone decyzje" stanowiłoby niedopuszczalną zmianę rozstrzygnięcia zawartego w wyroku, podczas gdy prawidłowa wykładnia i zastosowanie tego przepisu powinno prowadzić do wniosku, iż zastąpienie tych słów nie doprowadzi do zmiany rozstrzygnięcia zawartego w wyroku, bowiem zamysłem Sądu było uchylenie dwóch decyzji SKO z (...) oraz z (...) co znajduje wyraz w wielokrotnym użyciu następujących słów w liczbie mnogiej w kilku odrębnych fragmentach uzasadnienia wyroku; "rozstrzygnięcia są", "organy nie ustaliły", "organy dopuściły się", "sporządzenie uzasadnień", "zaskarżonych decyzji", "organy uwzględnią", które nawiązują do dwóch wyżej wskazanych decyzji SKO oraz pozostaje w zgodzie z wnioskiem skarżącego zawartym w skardze z 18 września 2020 r. złożonej w przedmiotowej sprawie;
2. art. 158 p.p.s.a. polegające na uznaniu, że sprostowanie omyłek jedynie na stronie 15 uzasadnienia wyroku uchyli niejasność pomiędzy sentencją a uzasadnieniem wyroku i pozwoli uznać, że wyrok (sentencja i uzasadnienie) dotyczy wyłącznie decyzji SKO z (...) podczas gdy po sprostowaniu tych omyłek wyżej wskazana niejasność nadal zachodzi, bowiem na stronie 13 uzasadnienia wyroku pozostały wyrażenia użyte w liczbie mnogiej tj.: "rozstrzygnięcia są", "organy nie ustaliły", "organy dopuściły się", "sporządzenie uzasadnień", które wskazują na to, że wyrok odnosi się do dwóch decyzji SKO z (...) oraz z (...).
Skarżący w zażaleniu, na podstawie art. 194 § 3 w zw. z art. 197 § 2 i art. 188 p.p.s.a., wniósł o:
- 1. uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i rozpoznanie wniosku skarżącego o sprostowanie/dokonanie wykładni "wyroku z dnia 28 października 2021 r." poprzez
- a) sprostowanie z urzędu wyroku poprzez zastąpienie słów: "uchyla zaskarżoną decyzję", które znajdują się w punkcie pierwszym sentencji tego wyroku, słowami: "uchyla zaskarżone decyzje";
ewentualnie:
- b) wyjaśnienie wątpliwości co do treści wyroku w zakresie w jakim sposób redakcji punktu pierwszego tego wyroku nie współgra z wnioskiem skarżącego zawartym w skardze z dnia 18 września 2020 r. oraz rozstrzygnięciem znajdującym się w uzasadnieniu tego wyroku poprzez potwierdzenie, że zgodnie z tym wyrokiem uchylone zostały decyzje SKO z (...) oraz z (...) a sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji;
ewentualnie:
- 2. na podstawie art. 194 § 3 w zw. z art. 197 § 2 i art. 185 § 1 p.p.s.a. o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przy uwzględnieniu wytycznych dotyczących zastosowania do wyroku trybu z art. 156 § 1 lub 158 p.p.s.a.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie częściowo zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 156 § 1 p.p.s.a. sąd może z urzędu sprostować w wyroku niedokładności, błędy pisarskie albo rachunkowe lub inne oczywiste omyłki.
Na tle powołanego przepisu w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjęto, że przedmiotem sprostowania mogą być wyłącznie ujawnione w orzeczeniu niedokładności, błędy pisarskie lub rachunkowe albo inne oczywiste omyłki, przy czym chodzi tu jedynie o omyłki sądu, nie zaś pomyłki popełnione przez strony postępowania. Niedokładność lub omyłka może dotyczyć np. oznaczenia stron czy innych uczestników postępowania, oznaczenia zaskarżonego aktu lub czynności (daty, znaku, sygnatury) lub nazwy organu, który wydał zaskarżony akt albo podjął zaskarżoną czynność, przy czym nieprawidłowości te muszą mieć charakter oczywisty (por. postanowienie NSA z 14 października 2014 r., sygn. akt II GZ 633/14; to i kolejne cytowane poniżej orzeczenia dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Wskazuje się również, że sprostowanie nie jest środkiem prawnym, które może prowadzić do istotnej zmiany treści rozstrzygnięcia i powinno dotyczyć omyłek o charakterze oczywistym, które nie wpływają w żaden sposób na treść rozstrzygnięcia (por. postanowienia NSA z: 16 stycznia 2015 r., sygn. akt II OZ 1120/14; 13 stycznia 2015 r., sygn. akt II OZ 1401/14).
Uwzględniając powyższe zasady należy zgodzić się ze stanowiskiem zawartym w postanowieniu Sądu I instancji, że sprostowanie sentencji wyroku w żądanym przez Skarżącego zakresie tj. poprzez zastąpienie słów "uchyla zaskarżoną decyzję" słowami "uchyla zaskarżone decyzje", stanowiłoby istotną zmianę treści rozstrzygnięcia, wykraczającą poza dopuszczalny zakres sprostowania przewidziany w art. 156 § 1 p.p.s.a. Ponadto zastąpienie słów "uchyla zaskarżoną decyzję" słowami "uchyla zaskarżone decyzje" doprowadziłoby do niejasności w rozstrzygnięciu Sądu, ponieważ z sentencji wyroku nie wynikałoby jakie decyzje (oprócz wskazanej jako przedmiot zaskarżenia decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z (...), nr (...)) podlegałyby uchyleniu. Trzeba podkreślić, że w przypadkach, gdy sądy administracyjne uchylają oprócz zaskarżonej jeszcze inne decyzje, posługują się sformułowaniem "uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję", ze wskazaniem organu, który ją wydał oraz daty wydania i numeru/znaku decyzji. A zatem precyzują akt, który podlega uchyleniu, a nie poprzestają jedynie na proponowanym przez Skarżącego ogólnym sformułowaniu "uchyla zaskarżone decyzje".
Na częściowe uwzględnienie zasługują natomiast zarzuty zażalenia dotyczące dokonanego zaskarżonym postanowieniem sprostowania w uzasadnieniu wyroku.
Zdaniem NSA należy uznać, że w spornym uzasadnieniu wyroku zawarto treść wskazującą na to, że przeprowadzona przez Sąd kontrola odnosiła się do naruszeń prawa przez kilka organów oraz w kilku orzeczeniach i podzielić pogląd Strony, że pomimo podjętej próby sprostowania, treść uzasadnienia wyroku nadal pozostawia wątpliwości wynikające z porównania sentencji wyroku z jego uzasadnieniem, gdyż pozostały w uzasadnieniu fragmenty wskazujące na to, że przeprowadzona przez Sąd kontrola odnosiła się do naruszeń prawa przez kilka organów oraz w kilku orzeczeniach (s. 13, akapit trzeci uzasadnienia wyroku).
W ocenie NSA treść uzasadnienia wyroku wskazuje, że Sąd dokonał kontroli legalności zarówno zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji Kolegium w sprawie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji SKO z (...). W kilku miejscach uzasadnienia wyraźnie bowiem zawarł ocenę odnoszącą się do obu decyzji odmawiających stwierdzenia nieważności, a nie tylko do decyzji zaskarżonej. Taka treść znalazła się nie tylko w końcowym fragmencie uzasadnienia, które Sąd poddał sprostowaniu (gdzie stwierdzono, że "za niezbędne sąd uznał uchylenie zaskarżonych decyzji i przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji", s. 14-15 uzasadnienia, a także, że "organy uwzględnią", s. 15 uzasadnienia), ale również w innych miejscach tego uzasadnienia (s. 13, akapit trzeci uzasadnienia spornego wyroku: "W ocenie sądu stwierdzić należy, że wydane w sprawie rozstrzygnięcia są przedwczesne, albowiem organy nie ustaliły wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności. Zdaniem sądu organy dopuściły się naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa oraz art. 107 § 3 kpa poprzez (...)").
Mając powyższe na uwadze należy uznać dokonane przez WSA sprostowanie za niemieszczące się w granicach dopuszczalnego sprostowania wyznaczonych treścią art. 156 § 1 p.p.s.a. Nie stanowi ono bowiem jedynie sprostowania błędu pisarskiego poprzez zastąpienie formą prawidłową (liczbą pojedynczą) omyłkowej - w kontekście sentencji wyroku Sądu - formy gramatycznej (liczby mnogiej), lecz prowadzi do merytorycznej zmiany treści uzasadnienia. To zaś jest niedopuszczalne w drodze przewidzianej w art. 156 § 1 p.p.s.a. rektyfikacji.
Wykładnia celowościowa art. 156 § 1 p.p.s.a. uzasadnia wprawdzie pogląd, że sprostowaniu mogą ulegać także niedokładności, błędy pisarskie albo rachunkowe lub inne oczywiste omyłki popełnione nie tylko w sentencji wyroku, ale też w uzasadnieniu wyroku (por. postanowienie SN z 15.04.1982 r., I PZ 7/82, OSNC 1982/10, poz. 155), jednakże o sprostowaniu uzasadnienia sąd postanawia na takiej zasadzie jak o sprostowaniu wyroku. Przedmiotem sprostowania uzasadnienia wyroku mogą więc być niedokładności, błędy pisarskie albo rachunkowe lub inne oczywiste omyłki. W doktrynie podkreśla się, że nie ma charakteru oczywistego omyłka, której stwierdzenie wymaga głębszej analizy akt postępowania. Oczywistość ma bowiem wynikać z samej natury niedokładności, błędu lub omyłki, jak również z porównania ich z innymi niebudzącymi wątpliwości okolicznościami. Wykładnia gramatyczna art. 156 § 1 p.p.s.a. wskazuje bowiem, że wszystkie opisane w nim nieprawidłowości muszą mieć charakter oczywisty, tzn. niebudzący wątpliwości, bezsporny, pewny (zob. Uniwersalny słownik języka polskiego, t. 2, red. S. Dubisz, Warszawa 2003, s. 1111).
W rozpoznawanej sprawie, jak to wykazano powyżej, dokonując sprostowania części uzasadnienia wyroku, Sąd nie wykazał oczywistości prostowanych omyłek. Sąd nie wykazał bowiem, że to sprostowanie nie prowadzi do merytorycznej modyfikacji uzasadnienia. Nie może być uznany za prawidłowy i wystarczająco uzasadniający argument Sądu, że "Fragment uzasadnienia wskazujący na uchylenie dwóch decyzji" jest oczywistą omyłką, gdyż "nie koresponduje (...) z sentencją wyroku" (druga strona uzasadnienia zaskarżonego postanowienia, s. 86 akt sądowych). Nie jest też wystarczający argument, że nie było podstaw do przekazania sprawy organowi pierwszej instancji, skoro w sprawie orzekało SKO. Wprawdzie SKO nie było w ścisłym tego słowa znaczeniu organem I instancji, ale jednak orzekało dwukrotnie, poprzedzając zaskarżoną decyzję poprzednią decyzją w sprawie nieważności. A zatem zapadły dwie decyzje odnoszące się do kwestii nieważności (na skutek ponownego rozpoznania przez SKO sprawy).
Użycie zatem przez Sąd sformułowania o przekazaniu sprawy organowi I instancji, w kontekście wcześniej przytoczonych fragmentów uzasadnienia świadczących o tym, że Sąd kontrolował i oceniał obydwie te decyzje, nie jest wystarczające do przyjęcia, że użycie sformułowania o przekazaniu sprawy "organowi I instancji" jest jedynie "oczywistą omyłką". Wbrew twierdzeniu Sądu, analiza treści uzasadnienia zaskarżonego wyroku jednak "budzi (...) wątpliwości, że wyrokiem (...) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił wyłącznie decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia (...) nr (...)" (ostatnia strona uzasadnienia zaskarżonego postanowienia, s. 87 akt sądowych).
Zaistniała wątpliwość, czy wręcz rozbieżność, pomiędzy treścią sentencji wyroku a jego uzasadnieniem, nie może zostać konwalidowana poprzez sprostowanie na podstawie art. 156 § 1 p.p.s.a., gdyż nie stanowi ona "niedokładności, błędu pisarskiego albo rachunkowego lub innej oczywistej omyłki" w rozumieniu tego przepisu. A zatem oznacza, że dokonane w zaskarżonym postanowieniu sprostowanie uzasadnienia wyroku wykracza poza dopuszczalne granice rektyfikacji przewidziane w art. 156 § 1 p.p.s.a. Z tego powodu dokonane w zaskarżonym postanowieniu sprostowanie podlegało uchyleniu. Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela tym samym poglądu, że niejasność uzasadnienia wyroku, na którą zwrócił uwagę Skarżący, podlegała sprostowaniu na podstawie art. 156 § 1 i § 2 p.p.s.a.
Mając powyższe na uwadze, wobec częściowej zasadności zażalenia, Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżone postanowienie w części dotyczącej punktu 2, na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. oraz oddalił zażalenie w pozostałym zakresie, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a.