Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 17 czerwca 2013 r., sygn. akt I SA/Bd 202/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w B., w sprawie ze skargi K. K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia [...] stycznia 2013 r. w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym, odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.
W uzasadnieniu Sąd I instancji podał, że w dniu [...] kwietnia 2013 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B. wpłynął na urzędowym formularzu wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.
W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący podał, że prowadzi gospodarstwo domowe wraz z matką, którego miesięczny dochód stanowi kwota 2000 zł netto z tytułu świadczenia emerytalnego matki. Ponadto oświadczył, że jest studentem, nie pracuje zawodowo i pozostaje na utrzymaniu matki, nie posiada oszczędności oraz papierów wartościowych.
Zarządzeniem z dnia 24 kwietnia 2013 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do nadesłania dokumentów oraz oświadczeń obrazujących jego (w tym osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym) sytuację finansową i majątkową.
W odpowiedzi skarżący oświadczył, że nie posiada oszczędności oraz samochodu osobowego. Ponownie wskazał, że pozostaje na utrzymaniu matki oraz otrzymuje zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 153 zł. Nadto przysłał wyciąg z rachunku bankowego za ostatnie 3 miesiące. Jednocześnie zakwestionował zasadność wezwania dotyczącą nadesłania dokumentów obrazujących sytuację finansową jego matki.
Postanowieniem z dnia 17 maja 2013 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy.
Pismem z dnia [...] czerwca 2013 r. skarżący złożył sprzeciw. W uzasadnieniu podniósł, że dostarczył sądowi wszystkie informacje dotyczące jego osoby. Nie dostarczył dokumentów dotyczących sytuacji finansowej jego matki, gdyż są to tzw. dane wrażliwe każdego człowieka i podlegają szczególnej ochronie. Jego zdaniem nie ma konieczności ujawniania danych dotyczących jego matki, gdyż nie jest ona stroną postępowania. On sam jest osobą dorosłą i matka nie ma obowiązku go utrzymywać, a jej pomoc wynika tylko z dobrej woli.
Na skutek wniesionego sprzeciwu, Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. rozpoznał sprawę i zaskarżonym postanowieniem odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie wskazując, że skarżący nie wykonując wezwania do uzupełnienia danych zawartych we wniosku nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i rodziny.
Podkreślił, że wezwanie takie może przy tym odnosić się do osób trzecich pozostających ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym, i to nie tylko dlatego, że informacje o tych osobach muszą być zamieszczone w odpowiednich rubrykach formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy, ale przede wszystkim z uwagi na fakt, iż treść tych oświadczeń może w istotnym stopniu wpłynąć na rozstrzygnięcie wniosku. Skoro skarżący wskazał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką, na której utrzymaniu pozostaje, to dochody i wydatki tej osoby bezsprzecznie kształtują jego status majątkowy, czasami wręcz przesądzając o tym, czy może on ponieść koszty postępowania, czy też nie.
K. K. wniósł zażalenie na powyższe postanowienie wnosząc o jego uchylenie i zwolnienie z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego. Jego zdaniem fakt, że jest synem swojej matki i ustawowym spadkobiercą nie czyni z niego współwłaściciela, a tym samym dysponenta jej majątku.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z treścią art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270), dalej: p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu.
Z treści art. 246 § 1 p.p.s.a. wynika natomiast, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek. Wniosek ten znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
W świetle przedstawionych przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. faktów, Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podzielił stanowisko tegoż Sądu, który stwierdził, że skoro inna osoba (w tej sprawie matka skarżącego) pokrywa koszty utrzymania nieruchomości, w której skarżący zamieszkuje oraz finansuje inne niezbędne jego potrzeby życiowe, należało wyjaśnić nie tylko jego sytuację majątkową, lecz również zbadać, czy nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania ze wsparciem matki. Udostępniając bowiem mieszkanie i ponosząc na nie opłaty matka partycypuje w kosztach utrzymania syna.
Skoro postępowanie w sprawach dotyczących prawa pomocy jest postępowaniem wnioskowym, to do autora wniosku należy przekonanie sądu - wykazanie, że nie jest on w stanie ponieść koniecznych kosztów sądowych z przyczyn wskazanych w przepisie (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 lipca 2009 r., sygn. akt II FZ 265/09).
Ocena treści wniosku należy do wojewódzkiego sądu administracyjnego, który może - na podstawie art. 255 p.p.s.a. - wezwać stronę do złożenia w zakreślonym terminie, dodatkowego oświadczenia lub przedstawienia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.
Od takiej współpracy z WSA w B. skarżący się uchylił.
W świetle wskazanych wątpliwości przyjąć należało za sądem I instancji, że skarżący nie wykazał zasadności żądania przyznania prawa pomocy.
Wobec powyższego, w oparciu o art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia.