Uzasadnienie
Postanowieniem z 31 marca 2017 r., sygn. akt IV SA/Gl 1033/16, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił A. H. przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi A. H. na decyzję Dyrektora Śląskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Częstochowie z [...] lutego 2016 r. w przedmiocie odmowy przyznania płatności w sprawie pomocy finansowej z tytułu gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania po wznowieniu postępowania.
Sąd I instancji orzekał w następującym stanie sprawy:
W piśmie z [...] marca 2016 r. A. H. wniosła do WSA w Gliwicach skargę na decyzję Dyrektora Śląskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Częstochowie z [...] lutego 2016 r. w przedmiocie odmowy przyznania płatności w sprawie pomocy finansowej z tytułu gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania po wznowieniu postępowania. Do skargi dołączone zostało potwierdzenie wykonania przelewu wpisu od skargi (datowane na [...] marca 2016 r.) z konta bankowego M. K., jednak nie wpływ tej opłaty nie został stwierdzony na rachunku bankowym Sądu I instancji.
W związku z tym w wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z 18 kwietnia 2016 r., skarżąca została wezwana do uiszczenia wpisu sądowego od skargi – w terminie 7 dni – pod rygorem jej odrzucenia. Zarządzenie to doręczono pełnomocnikowi skarżącej [...] maja 2016 r.
W piśmie z [...] maja 2016 r. pełnomocnik skarżącej stwierdził, że A. H. uiściła wpis sądowy od skargi w wysokości 200 zł. Do pisma dołączył wygenerowane elektronicznie potwierdzenie wykonania przelewu [...] maja 2016 r.
W dniu [...] czerwca 2016 r. Starsza Księgowa WSA w Gliwicach sporządziła notatkę służbową, z której wynika, że po sprawdzeniu wpłat odnotowanych na rachunku bankowym Sądu w okresie od [...] marca 2016 r. do [...] czerwca 2016 r. nie stwierdzono wpływu kwoty 400 zł tytułem płatności do spraw A. H., (wpłacający M. K.).
Postanowieniem z 24 czerwca 2016 r. WSA w Gliwicach odrzucił skargę z uwagi na nieuiszczenie wpisu sądowego.
Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z 11 października 2016 r., sygn. akt II GZ 982/16, uchylił postanowienie z 24 czerwca 2016 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach.
NSA uznał, że Sąd I instancji powinien wezwać pełnomocnika strony do przedłożenia dodatkowych dokumentów wskazujących na okoliczność, że doszło do przeniesienia środków płatniczych z rachunku nadawcy – M. K. – na rachunek odbiorcy – WSA w Gliwicach. Dopiero bowiem rozwianie wątpliwości, czy do przelewu środków pomiędzy kontami nadawcy i odbiorcy faktycznie doszło bądź nie, umożliwiłoby ocenę wywiązania się przez skarżącą z obowiązku uiszczenia stosownej opłaty wywołanej wniesieniem skargi.
W wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z 21 listopada 2016 r., pełnomocnik skarżącej został wezwany do przedłożenia dodatkowych dokumentów wskazujących na okoliczność, że doszło do przeniesienia środków płatniczych z rachunku nadawcy – M. K. – na rachunek odbiorcy – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach – w terminie 7 dni, pod rygorem uznania, że pomiędzy kontami nadawcy i odbiorcy nie nastąpił przelew.
W odpowiedzi na powyższe wezwanie pełnomocnik skarżącej stwierdził, że przelew został zrealizowany w sposób prawidłowy, albowiem na rachunku bankowym M. K. znajdowały się odpowiednie środki pieniężne, rachunek bankowy został obciążony kwotą 400 zł, a saldo rachunku uległo pomniejszeniu o tę kwotę. Do pisma dołączył wyciąg z rachunku M. K. za okres od 1 do 31 maja 2016 r.
W dniu [...] stycznia 2017 r. Główna Księgowa sporządziła notatkę służbową, z której wynika, że po szczegółowej analizie wyciągów bankowych w okresie od [...] marca do [...] czerwca 2016 r. w obecności asystenta wydziału IV i pracowników Oddziału Finansowego nie odnotowano wpływu kwoty 400 zł do spraw A. H. z rachunku ALIOR BANK należącego do M. K..
Postanowieniem z 27 stycznia 2017 r. WSA w Gliwicach odrzucił skargę A. H. z uwagi na nieuiszczenie wpisu sądowego.
W dniu [...] marca 2017 r. pełnomocnik skarżącej nadał wniosek o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi. Wskazał, że [...] maja 2016 r. dokonano przelewu, który został zrealizowany w sposób prawidłowy, albowiem na rachunku bankowym M. K. znajdowały się odpowiednie środki pieniężne, a zarazem jego rachunek bankowy został obciążony kwotą 400 zł i saldo tego rachunku uległo pomniejszeniu o tę kwotę. Jednocześnie, pomimo że przelew z konta został zrealizowany, to Bank nie przekazał środków na konto Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, na co skarżąca nie miała żadnego wpływu.
Następnie pełnomocnik stwierdził, że w związku z powyższym skarżąca uprawdopodobniła, iż nie ponosi winy w uchybieniu terminu, gdyż zaistniały niezależne od niej przyczyny, które stanowiłyby przeszkodę w dokonaniu czynności w terminie. Ponadto podkreślił, że skarżąca dołożyła należytej staranności, bowiem przed zleceniem płatności sprawdziła stan konta bankowego, z którego miał być dokonany przelew za wpis od skargi i porównała, czy wysokość środków znajdujących się na tym koncie jest wystarczająca do dokonania skutecznego przelewu. Wobec tego nawet przy dołożeniu najwyższej staranności skarżąca nie mogła usunąć powyższej przeszkody umożliwiającej dotrzymanie terminu, gdyż była przekonana, że opłata zostanie przekazana przez Bank na rachunek bankowy Sądu. Pełnomocnik strony stwierdził, że brak realizacji przelewu po stronie banku jest okolicznością, za którą skarżąca nie ponosi winy, albowiem w dniu [...] maja 2016 r. została wydana stosowna dyspozycja przelewu, a skarżąca na poparcie swoich twierdzeń dołączyła dokumentację z której wynikało, że przelew został zrealizowany w sposób prawidłowy.
WSA w Gliwicach odmówił przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu od skargi, na podstawie art. 87 § 2 w zw. z art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; dalej p.p.s.a.)..
Zdaniem Sądu pełnomocnik A. H. w żaden sposób nie wykazał, że podnoszone we wniosku okoliczności miały miejsce, a wobec tego nie uprawdopodobnił braku winy strony skarżącej w uchybieniu terminu.
Sąd uznał, że przedłożenie wydruku komputerowego, według którego w dniu [...] maja 2016 r. dokonano przelewu przedmiotowej opłaty sądowej, nie jest wykazaniem tych okoliczności, skoro nie doszło do przelania kwoty wpisu na rachunek Sądu. WSA dodał, że identyczny wydruk komputerowy – z tym że dotyczący przelewu opłaty sądowej [...] marca 2016 r. – został dołączony już do skargi.
WSA wskazał, że pełnomocnik nie przedłożył żadnego pisma z banku potwierdzającego, że miało miejsce polecenie przelewu, a pomimo tego nie doszło do przekazania kwoty wpisu na rachunek bankowy sądu i zarazem wyjaśniającego przyczyny zaistniałej sytuacji.
Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła skarżąca, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy WSA w Gliwicach do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które polegało na niewłaściwym zastosowaniu w sprawie art. 86 § 1 w związku z art. 87 § 2 p.p.s.a., w sytuacji gdy skarżąca dokonała uprawdopodobnienia, o którym mowa w art. 87 § 2 p.p.s.a. Naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy, ponieważ doprowadziło do bezpodstawnej odmowy przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu sądowego.
Skarżąca podniosła, że niewykonanie przelewu środków pieniężnych przez bank, w sytuacji gdy wszystkie warunki do wykonania tego przelewu zostały spełnione, nie jest okolicznością, za którą winę ponosi strona.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 85 p.p.s.a. czynność w postępowaniu administracyjnym podjęta po upływie terminu jest bezskuteczna. Stosownie jednak do art. 86 § 1 p.p.s.a., sąd na wniosek strony postanowi o przywróceniu terminu, jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy. Jak stanowi art. 87 § 1 p.p.s.a. pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana w terminie 7 dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (art. 87 § 2 p.p.s.a.).
Z powyższych przepisów wynika, że przywrócenie terminu jest możliwe pod następującymi warunkami: 1) nastąpiło uchybienie terminu do dokonania czynności, 2) strona złożyła wniosek o przywrócenie terminu w ciągu 7 dni od ustania przeszkody, która uniemożliwiła dochowanie terminu, 3) dokonała jednocześnie czynności, której w zakreślonym terminie nie dokonano, 4) uprawdopodobniła, iż uchybienie terminu nastąpiło bez winy strony oraz 5) w wyniku uchybienia terminu powstały dla strony ujemne skutki procesowe.
W rozpoznawanej sprawie sporne jest to, czy skarżąca uprawdopodobniła brak swojej winy w uchybieniu terminowi do uiszczenia wpisu od skargi. Jako przesłankę braku winy A. H. wskazała, że zleciła wykonanie przelewu M. K.i, który przelew wykonał, w określonym przez Sad terminie, gdy miał na kocie wystarczające środki pieniężne na wniesienie opłaty. Mimo to przelew nie trafił na konto bankowe Sądu.
Wobec tego stwierdzić należy, że kryterium braku winy, jako przesłanka przywrócenia terminu do dokonania czynności w postępowaniu sądowym, wiąże się z obowiązkiem dochowania szczególnej staranności przy dokonaniu tej czynności. O braku winy w uchybieniu terminu można mówić jedynie wtedy, gdy strona nie mogła usunąć przeszkody nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku (B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2009, s. 257-258; postanowienia NSA z: 8.10.2013 r., II GZ 549/13; 3.10.2013 r., I FZ 410/13; 1.10.2013 r., II OZ 833/13; 25.9.2013 r., I OZ 828/13, dostępne na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl). Strona wnioskująca o przywrócenie terminu zobowiązana jest do uprawdopodobnienia dołożenia należytej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej.
Sąd oceniając, czy w konkretnej sprawie strona zawiniła uchybienie terminowi do dokonania czynności, powinien przyjąć obiektywny miernik staranności. Innymi słowy sąd powinien zbadać, czy do uchybienia terminu doszło z uwagi na wystąpienie przyczyn niezależnych od strony.
W orzecznictwie przyjmuje się zaś, że zaniedbania osób, którymi posłużyła się strona powodują, że nie można uznać braku winy strony w uchybieniu terminowi (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 12 marca 1999 r. sygn. I PKN 76/99, OSNP 2000 r. Nr 11, poz. 431; także postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 marca 2000 r. sygn. II CKN 554/00, Lex nr 51986). Strona ponosi tym samym odpowiedzialność za dobór osób, którymi posługuje się przy prowadzeniu swoich spraw(por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 października 2009 r., I FSK 853/08, LEX nr 537041).
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego stanowisko Sadu I instancji, że skarżąca nie uprawdopodobniła braku winy w uchybieniu terminu do uiszczenia wpisu sądowego, jest błędne.
Należy bowiem wskazać, że skarżąca dwukrotnie zleciła przelanie na konto WSA wpisu od skargi M. K., który przedkładając potwierdzenie wykonania przelewu, udokumentował dokonanie tej czynności. Zdaniem NSA, okoliczność skutecznego złożenia przelewu wpisu sądowego na konto WSA została dodatkowo wykazana przez skarżącą w przez złożenie wyciągu bankowego z rachunku M. K.. Z dokumentu tego wynika, że w chwili składania zlecenia przelewu kwoty wpisu sądowego na jego koncie znajdowały się wystarczające środki na pokrycie tej opłaty sądowej, a saldo rachunku bankowego po wykonaniu tej operacji odpowiednio się zmniejszyło.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, powyższe okoliczności świadczą o tym, że skarżąca, zlecając M. K. uiszczenie wpisu od skargi, dołożyła należytej staranności i upewniła się, że osoba, którą zamierzała się posłużyć przy wykonywaniu tej czynności, posiada wystarczające środki na rachunku bankowym, aby skutecznie opłacić skargę. Podkreślenia przy tym wymaga, że jak wynika z wyciągu z rachunku bankowego M. K., faktycznie zlecił on przelanie środków pieniężnych na rachunek Sądu I instancji w imieniu skarżącej.
W tych okolicznościach sprawy NSA podzielił stanowisko skarżącej o braku jej winy w uchybieniu terminu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi. Nie ulega bowiem wątpliwości NSA, że skarżąca zleciła M. K. uiszczenie w jej imieniu wpisu sądowego od skargi, a on zlecenie to wykonał na prawidłowy numer rachunku bankowego WSA i posiadał na koncie środki na wykonanie przelewu.
Tym samym należy uznać, że skarżąca dopełniła wszelkiej staranności w wyborze osoby, którą posłużyła się przy uiszczaniu wpisu od skargi. Nie sposób również znaleźć winy u M. K., który wykazać wręcz, że dał bankowi polecenie przelewu środków na rachunek bankowy WSA w Gliwicach. Fakt, że wpis ten nie wpłynął na konto WSA nie ma zaś znaczenia przy ocenie winy strony. Strona wykonała bowiem wszelkie zależne od niej czynności, aby na konto WSA przelać wpis od skargi. Niepowodzenie w tym zakresie, następujące po dwukrotnym, prawidłowym zleceniu przelewu, nie może zaś obciążać strony.
Wobec tego, zdaniem NSA, skarżąca uprawdopodobniła brak swojej winy w uchybieniu terminu do uiszczenia wpisu od skargi. Skoro zaś NSA doszedł do wniosku, że nie sposób uznać winy skarżącej w uchybieniu terminu, to uchylił zaskarżone postanowienie. Wobec zaś uznania okoliczności sprawy za wystarczająco wyjaśnione do stwierdzenia braku winy skarżącej w uchybieniu terminu o dokonania spornej czynności, NSA postanowił o przywróceniu tego terminu
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 w związku z art. 86 § 1 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.