Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 12 czerwca 2013 r., sygn. akt VI SA/Wa 2224/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w W., działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.; dalej powoływanej jako "p.p.s.a."), odmówił S. C. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z jego skargi na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] sierpnia 2012 r., nr [...], w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczeniu zdrowotnemu.
W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji stwierdził, że skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Przy piśmie z dnia 18 grudnia 2012 r. skarżący nadesłał zestawienie zapisów księgowych za okres styczeń – listopad 2012, dotyczące prowadzonej przez niego działalności gospodarczej, PIT-36L za rok 2011, a także wyciąg ze swojego rachunku bankowego za okres 4 września – 10 grudnia 2012 r. Wskazał ponadto, że w chwili obecnej nie może przedstawić orzeczenia potwierdzającego zawartą z żoną umowę rozdzielności majątkowej oraz zaświadczenia z uczelni potwierdzającego, że córka studiuje. W toku postępowania podniósł również, że wszelkie oświadczenia oraz nadesłane przez niego dokumenty odpowiadają rzeczywistości i winny być uznane za wystarczające.
Sąd pierwszej instancji - mając na uwadze treść wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz przedstawione przez skarżącego dokumenty - uznał, że S. C. nie udokumentował w sposób pełny swojej sytuacji majątkowej, w sposób dający podstawę do ustalenia, jakimi środkami miesięcznie dysponuje on i pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym żona i córka oraz na jakim poziomie kształtują się koszty ich utrzymania, w tym z czyich środków pokrywane są koszty utrzymania studiującej w trybie dziennym córki, skoro z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej uzyskuje dochód w wysokości około 1000 zł brutto miesięcznie. Uniemożliwiło to Sądowi ustalenie, czy poniesienie przez skarżącego kosztów sądowych mogłoby wiązać się z uszczerbkiem uzasadniającym przyznanie prawa pomocy. Sąd stwierdził również, że analiza przedstawionego rachunku bankowego wskazuje, iż skarżący dokonuje regularnych wpłat rzędu kilkuset złotych.
Zażalenie na postanowienie Sądu pierwszej instancji złożył S. C.. W uzasadnieniu stwierdził w szczególności, że na wezwanie do nadesłania dokumentów uzupełniających wiosek o przyznanie prawa pomocy przesłał w wyznaczonym terminie dokumenty, które posiadał i był w stanie w określonym terminie pozyskać. Podniósł, że wszelkie oświadczenia i dokumenty złożone przez niego we wniosku odpowiadały rzeczywistości. Stwierdził, że nie chciał zobowiązywać córki studiującej dziennie na Uniwersytecie Jagiellońskim do konieczności pozyskiwania zaświadczeń z uwagi na wykonywanie obowiązków na uczelni.
Natomiast orzeczenie potwierdzające rozdzielność majątkową jest w posiadaniu żony skarżącego. Skarżący zaznaczył przy tym, że jego sytuacja rodzinna jest skomplikowana i nie chciał informować swoich bliskich o kolejnych problemach finansowych związanych z niniejszą sprawą, gdyż ani żona ani córka nie wiedzą o toczącym się postępowaniu.
Wnoszący zażalenie stwierdził, że jego stan zdrowia (uraz kręgosłupa) jest przeszkodą do czynnego udziału w toczącym się postępowaniu. W związku z tym pozbawienie go możliwości reprezentowania przez profesjonalnego pełnomocnika (na którego ustanowienie z wyboru nie pozwala mu sytuacja finansowa) stawia skarżącego na straconej pozycji przed rozpoznaniem przez Sąd meritum sprawy. Skarżący uznał, że spełnia warunki do przyznania prawa pomocy, gdyż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania i nie będzie mógł osobiście brać udziału w toczącym się postępowaniu sądowym.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zażalenie jest bezzasadne.
Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Natomiast uregulowana w art. 243 - 263 p.p.s.a. instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Celem ustanowienia prawa pomocy było zapewnienie osobom fizycznym i jednostkom organizacyjnym znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej rzeczywistej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP).
W myśl art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, to strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.).
Strona ma zatem inicjatywę dowodową w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
W przedmiotowej sprawie Sąd pierwszej instancji odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego, uznając, że nie było możliwe dokonanie oceny sytuacji majątkowej strony skarżącej oraz jej domowników, skoro skarżący - mimo wezwania - nie przedstawił części dokumentów obrazujących sytuację majątkową jego oraz mieszkających z nim osób.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji prawidłowo zbadał przesłanki przyznania prawa pomocy uznając, że S. C. nie wykazał w sposób należyty, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wprawdzie skarżący zawarł we wniosku o przyznanie prawa pomocy szereg oświadczeń dotyczących jego sytuacji majątkowej, jednakże uniemożliwił Sądowi dokonanie weryfikacji wiarygodności tychże oświadczeń. Mimo wezwania z dnia 23 listopada 2012 r. (wystosowanego w wykonaniu zarządzenia referendarza sądowego z dnia 16 listopada 2012 r. wydanego na podstawie art. 255 p.p.s.a.) skarżący nie nadesłał bowiem części z żądanych dokumentów, to jest orzeczenia potwierdzającego zawarcie przez skarżącego i jego żonę umowy rozdzielności majątkowej, zaświadczenia z uczelni potwierdzającego pobieranie nauki przez córkę skarżącego, a także dokumentów potwierdzających ponoszenie miesięcznych wydatków koniecznych do utrzymania oraz innych obciążeń.
Brak wskazanych wyżej dokumentów uniemożliwiał Sądowi pierwszej instancji ocenę, czy w przypadku skarżącego wystąpiły przesłanki do przyznania prawa pomocy. To z kolei oznaczało, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
Odnosząc się natomiast do zawartego w zażaleniu stanowiska skarżącego, że przesłane przez niego dokumenty oraz wcześniejsze oświadczenia odpowiadają rzeczywistości i winny być uznane za wystarczające, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że oświadczenie to nie może być uznane za wiarygodne. Podkreślić bowiem należy, że w wezwaniu z dnia 23 listopada 2012 r. skarżący został zobowiązany do nadesłania m.in. wyciągów z posiadanych przez niego rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy. Skarżący przesłał jedynie wyciąg z rachunku bankowego o numerze [...]. Z wyciągu operacji dokonanych na tym rachunku wynika, że w okresie 4 września – 10 grudnia 2012 r. na rachunek ten dokonano wpłat w wysokości 9715 zł z innego – nieujawnionego Sądowi – rachunku bankowego skarżącego o numerze [...]. Okoliczność ta pozwala na wniosek, że skarżący nierzetelnie przedstawił swoją sytuację majątkową, zaś złożone oświadczenia nie są wiarygodne.
Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a.
PG