Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 20 stycznia 2017 r. o sygn. akt VI SA/Wa 992/16, orzekając na podstawie art. 178 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), odrzucił skargę kasacyjną M. L. od wyroku z dnia 14 października 2016 r., w całości oddalającego jej skargę na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] marca 2016 r. w przedmiocie kary pieniężnej za przejazd pojazdem nienormatywnym.
Wyjaśniając motywy podjętego rozstrzygnięcia Sąd wskazał, że odpis wyroku z dnia 14 października 2016 r. doręczono skarżącej wraz z uzasadnieniem w dniu 21 listopada 2016 r. Pismo sądowe zawierało pouczenie o przysługującym stronie prawie do wniesienia skargi kasacyjnej. W punkcie 3 pouczenia zawarto informację, że skarga kasacyjna powinna być sporządzona przez pełnomocnika będącego adwokatem lub radcą prawnym i zaznaczono, że skarga kasacyjna sporządzona przez nieuprawniony podmiot będzie odrzucona bez merytorycznego rozpoznania. W dniu 28 grudnia 2016 r. skarżąca złożyła do Sądu pismo zatytułowane "skarga", które Sąd – z uwagi na jego treść (m.in. wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku i "umorzenie" decyzji organu) – uznał za skargę kasacyjną i odrzucił, bowiem skarżąca wbrew pouczeniu sporządziła skargę kasacyjną osobiście, czym naruszyła wymóg określony w art. 175 § 1 p.p.s.a.
W zażaleniu złożonym do Naczelnego Sądu Administracyjnego M. L., reprezentowana przez adwokata, domagała się uchylenia postanowienia Sądu z dnia 20 stycznia 2017 r. Zdaniem autora zażalenia Sąd, dostrzegając, że skarga kasacyjna nie czyni zadość przepisom określającym sposób jej składania, powinien wezwać skarżącą do usunięcia braków formalnych, a takim brakiem jest niesporządzenie skargi kasacyjnej przez profesjonalnego pełnomocnika (bądź formalne jej zaakceptowanie). Autor zażalenia argumentował, że skarżąca jest specjalistą w dziedzinie transportu, choć nie jest adwokatem lub radcą prawnym, a złożenie skargi kasacyjnej podpisanej osobiście nie było przez nią zamierzone, natomiast odrzucenie tego kwalifikowanego środka odwoławczego zamyka stronie drogę do obrony, co narusza prawo do sądu wyrażone zarówno w art. 45 w zw. z art. 42 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r., jak również w art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. Ponadto autor zażalenia wyjaśnił, że skarżąca popełniła błąd w ocenie sformułowania "profesjonalny pełnomocnik" i uznała, iż jeżeli jest jak najbardziej profesjonalna do sporządzenia skargi pod względem merytorycznym, to i do jej złożenia formalnego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 175 § 1 p.p.s.a. skarga kasacyjna powinna być sporządzona przez adwokata lub radcę prawnego, z zastrzeżeniem § 2 i 3. Zastrzeżenia wymienione w § 2 i 3 tego artykułu nie dotyczą bezpośrednio rozpoznawanej sprawy, a poszerzają katalog podmiotów uprawnionych do sporządzenia skargi kasacyjnej, którymi są między innymi Rzecznik Praw Obywatelskich, prokuratorzy, profesorowie nauk prawnych czy rzecznicy patentowi. Ostatni z wymienionych tylko w sprawach własności przemysłowej.
W artykule 175 p.p.s.a. ustanowiono tak zwany przymus adwokacko-radcowski.
Należy mieć na uwadze, że istotą instytucji przymusu adwokacko-radcowskiego jest konieczność sporządzenia kwalifikowanego środka odwoławczego wyłącznie przez uprawniony do tego podmiot. Wymóg ten ma charakter materialnoprawny, a tym samym nie podlega sanowaniu, natomiast został wprowadzony przede wszystkim po to, żeby zwiększyć efektywność wniesionego środka zaskarżenia (zob. postanowienie NSA z dnia 26 sierpnia 2015 r. o sygn. akt II GZ 400/15, dostępne w CBOSA).
Podmiot będący profesjonalistą (specjalistą) w danej dziedzinie (na przykład – jak w tej sprawie – w zakresie wykonywania działalności gospodarczej polegającej na świadczeniu usług transportowych) powinien liczyć się z tym, że jeżeli wniesiona przez niego skarga kasacyjna nie zostanie sporządzona przez adwokata lub radcę prawnego stosownie do art. 175 § 1 p.p.s.a., bądź też inny podmiot uprawniony do sporządzenia skargi kasacyjnej, wymieniony w art. 175 § 2 i 3 p.p.s.a., to zostanie odrzucona przez wojewódzki sąd administracyjny na podstawie art. 178 p.p.s.a. jako niedopuszczalna, bez wezwania strony składającej skargę kasacyjną przez sąd na podstawie art. 49 § 1 p.p.s.a. do uzupełnienia braku skargi kasacyjnej, ponieważ brak sporządzenia (de facto podpisania) skargi kasacyjnej przez uprawniony do tego podmiot ma charakter braku nieusuwalnego, o czym Naczelny Sąd Administracyjny orzekał niejednokrotnie (por. na przykład postanowienia NSA: z dnia 10 maja 2011 r. o sygn. akt I OZ 320/11, z dnia 4 stycznia 2012 r. o sygn. akt I OZ 1088/11; dostępne w CBOSA).
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego tak zwany przymus adwokacko-radcowski, wynikający z art. 175 p.p.s.a., nie narusza prawa do sądu uregulowanego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Nie godzi też w prawo do obrony w postępowaniu karnym (jak wskazywano w zażaleniu, z powołaniem art. 42 ust. 2 Konstytucji) ani, tym bardziej, nie sprzeciwia się wiążącym Rzeczpospolitą Polską normom prawa międzynarodowego czy – ściślej rzecz ujmując – prawa europejskiego, a zatem prawu do sądu wyrażonemu w przepisach art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności.
Zauważyć również należy, że w ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie ma żadnej normy prawnej, która zwalniałaby profesjonalistę w stosunkach danego rodzaju z wprowadzonego art. 175 p.p.s.a. przymusu sporządzenia skargi kasacyjnej wyłącznie przez określone w nim podmioty.
Ponadto uznać trzeba, że w uzasadnieniu zażalenia skarżąca nie wyszczególniła jakiegokolwiek prawnie relewantnego argumentu dla uwzględnienia wniesionego środka odwoławczego. Tym samym nie ma podstaw do przyjęcia, że kontrolowane orzeczenie Sądu I instancji jest niezgodne z prawem.
Z wymienionych powodów oraz na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny postanowił jak w sentencji.