Uzasadnienie
I
Objętym zażaleniem postanowieniem Wojewódzki Sąd Administracyjny w P. odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym R. P. w sprawie z jego skargi na postanowienie Dyrektora Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. z dnia [...] stycznia 2012 r. w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie przyznania płatności z tytułu wsparcia działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania.
Relacjonując przebieg sprawy Sąd I instancji podał, że skarżący wystąpił o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata lub radcy prawnego. Przedłożone oświadczenie majątkowe nie zawierało informacji o źródłach przychodów, wysokości dochodów oraz kosztach utrzymania wnioskodawcy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w P., postanowieniem z dnia 4 lipca 2012 r. odmówił skarżącemu udzielenia tego prawa. Naczelny Sąd Administracyjny uchylając to postanowienie nakazał, Sądowi I instancji odniesienie się do wszystkich podniesionych w związku z wnioskiem okoliczności, przede wszystkim zaś do oświadczenia skarżącego, że jest on osobą bezdomną. W wykonaniu wytycznych Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji zarządzeniem z dnia 3 października 2012 r. poinformował skarżącego o dokonanych z urzędu ustaleniach odnośnie prowadzenia przez niego działalności rolniczej oraz zajmowaniu przez niego stanowiska prezesa spółki z ograniczoną odpowiedzialnością A. – Z..
Zobowiązano również skarżącego do uzupełnienia oświadczenia majątkowego i udokumentowania rodzajów źródeł przychodu oraz wysokości przychodu, kosztów jego uzyskania, przedłożenia rachunków bankowych, określenia rozmiaru prowadzonej produkcji rolnej oraz przedłożenia opisu zajmowanych nieruchomości, szczegółowo wykazanych przez Sąd w treści zarządzenia i skierowanego na jego podstawie wezwania. W odpowiedzi na to wezwanie skarżący złożył pismo z dnia 15 listopada 2012 r., w którym nie zawarł stosownych wyjaśnień.
W tym stanie sprawy Sąd I instancji wskazując na przesłanki przyznania prawa pomocy wynikające z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r., Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej: p.p.s.a.), uznał, że na obecnym etapie postępowania skarżący nie wykazał ziszczenia się w jego sytuacji materialnej i rodzinnej przesłanek przyznania prawa pomocy. W ocenie Sądu, skarżący nie złożył, bowiem wniosku, który nie budziłby wątpliwości co do jego sytuacji majątkowej, a mimo wezwania do jego uzupełnienia, wniosku nie uzupełnił. Oświadczenia skarżącego zawarte we wniosku i innych pismach Sąd I instancji uznał za niepełne, gdyż nie identyfikowały one źródeł ani wysokości przychodu jak również nie wyjawiono w nich źródeł pozyskiwania środków na zapewnienie koniecznego utrzymania.
II
Zażaleniem R. P. zaskarżył to postanowienie wnosząc o jego uchylenie w całości jako niezgodne ze stanem faktycznym i prawnym.
W uzasadnieniu wskazał, że Sąd I instancji dokonując własnych ustaleń na podstawie informacji dostępnych w internecie pominął fakty wynikające z Krajowego Rejestru Dłużników Niewypłacalnych, w którym skarżący figuruje jako dłużnik niewypłacalny. Podniósł ponadto, że Sąd niezasadnie przypisuje mu, że osiąga dochody nie wskazując skąd mogłyby one pochodzić.
III
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie znajduje usprawiedliwionych podstaw.
Zgodnie z art. 245 § 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przesłanki przyznania prawa pomocy w określonym powołanym przepisem zakresie reguluje art. 246 § 1 pkt 1 tej ustawy, określając, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Przepis ten, co wynika z jego treści, a co jest potwierdzone i akceptowane tak przez orzecznictwo sądów administracyjnych jak i literaturę przedmiotu, nakłada na wnioskującego o przyznanie prawa pomocy obowiązek wykazania swojej sytuacji materialnej, finansowej i rodzinnej pozwalającej na ocenę, czy jest on w stanie ponieść koszty postępowania sądowego czy też jakiekolwiek poniesienie tych kosztów jest niemożliwe.
Ciężar dowodowy w tym zakresie spoczywa, zatem przede wszystkim na stronie domagające się udzielenia je prawa pomocy. Inicjatywa dowodowa może być przejęta przez Sąd rozpoznający wniosek, co wynika z treści art. 255 p.p.s.a., w przypadku stwierdzenia, że oświadczenia zawarte we wniosku są niewystarczające do dokonania oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy, jednakże ogranicza się ona wyłącznie do wskazania przez Sąd, w formie wezwania do nadesłania w zakreślonym terminie, oświadczeń lub dokumentów źródłowych niezbędnych do dokonania tej oceny.
Przenosząc te rozważania na grunt niniejszej sprawy, podzielić należy stanowisko Sądu I instancji, że skarżący domagając się udzielenia mu prawa pomocy w zakresie całkowitym nie wykazał, aby zachodziły w stosunku do niego przesłanki określone art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., warunkujące przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie, zwolnienia od kosztów i ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika.
Wskazać, bowiem należy, że rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, skarżący był dwukrotnie wzywany w trybie art. 255 p.p.s.a. do nadesłania dokumentów mających zobrazować jego konkretną sytuację majątkową, rodzinną, a przede wszystkim źródła dochodu i źródła finansowania wydatków na zaspokojenie potrzeb życiowych – codziennego utrzymania. Szczególnie istotne jest wezwanie z dnia 30 października 2012 r. skierowane do skarżącego na podstawie zarządzenia z dnia 3 października 2012 r., które stanowiło między innymi wykonanie wytycznych, jakie Naczelny Sąd Administracyjny zawarł w postanowieniu z dnia 20 września 2012 r. sygn. akt II GZ 324/12 w zakresie ustalenia podnoszonych przez skarżącego okoliczności, iż jest on osobą bezdomną. W wezwaniu tym zobowiązano skarżącego do nadesłania szeregu dokumentów mających zobrazować posiadane przez niego źródła dochodu oraz wydatków, jakie ten ponosi w związku z prowadzeniem działalności rolniczej i kosztów prowadzenia gospodarstwa domowego z uwzględnieniem okoliczności, o których Sąd I instancji wiedzę powziął z urzędu, a dotyczących zajmowania przez skarżącego stanowiska kierowniczego w spółce z o.o.
A. – Z. i zbycia przez niego udziałów w tej spółce. Sąd zobowiązał również skarżącego do wskazania czyją własnością, z podaniem tytułów prawnych do ich zajmowania, są nieruchomości w M., N. S. i L., a które to nieruchomości wraz z adresami Sąd ustalił we własnym zakresie. Skarżącego zobowiązano także do udokumentowania czy w stosunku do niego prowadzone są postępowania egzekucyjne i jaki jest, najogólniej mówiąc, ich efekt.
Skarżący mimo tak szczególnego wezwania, które otrzymała w dniu 8 listopada 2012 r. (k: 84 akt postępowania sądowego), nie przedstawił żadnego z wymienionych w nim dokumentów źródłowych, a oświadczenie o stanie majątkowym ograniczyło się jedynie do stwierdzenia, że nie ma on żadnego majątku. Pozostała treść odpowiedzi na wezwanie, stanowiła w istocie polemikę z powinnościami Sądu I instancji, co do tego, jakie ustalenia tenże powinien poczynić w ramach rozpoznawania wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy.
Mając na uwadze treść powołanego wezwania i dopowiedzi jakiej udzielił na nie skarżący, za prawidłową należało uznać ocenę Sądu I instancji odnośnie niewykazania przez wnioskodawcę jego sytuacji materialnej i rodzinnej pozwalającej na stwierdzenie aby ziściły się przesłanki do przyznania mu prawa pomocy w zakresie całkowitym.
Odnosząc się zaś do treści uzasadnienia zażalenia, w którym skarżący wytknął między innymi nieustalenie przez Sąd I instancji okoliczności jego figurowania w Krajowym Rejestrze Dłużników Niewypłacalnych jako niewypłacalnego dłużnika oraz posłużenie się internetem jako źródłem ustaleń jakie poczynił Sąd, stwierdzić należy, że jest to nieuprawniona próba przerzucenia na Sąd I instancji ciężaru dowodzenia okoliczności mających stanowić uzasadnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz przyznania tego prawa w zakresie określonym we wniosku. Podkreślenia raz jeszcze wymaga, że art. 246 § 1 p.p.s.a. tak w punkcie pierwszym jak i w drugim nakłada na wnioskodawcę obowiązek wykazania, a więc przedłożenia odpowiednich dokumentów i złożenia odpowiednich oświadczeń niezbędnych dla dokonania oceny wystąpienia w stosunku do wnioskodawcy przesłanek, na podstawie, których prawo pomocy może być przyznane.
Realizacją zasady rzetelnej oceny okoliczności sprawy – wniosku – pod kątem przesłanek określonych w powołanym przepisie jest tryb uzupełnienia wniosku na wezwanie sądu określony w art. 255 p.p.s.a. Nie oznacza to jednak, że wnioskodawca zwolniony zostaje z konieczności wykazania okoliczności mających uzasadniać jego wniosek. Wręcz przeciwnie, wezwanie w trybie art. 255 p.p.s.a. ma doprowadzić do wydania orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy zgodnego z rzeczywistym stanem, który w tym przypadku ma zostać doprecyzowany przez stronę zgodnie z wytycznymi zawartymi w wezwaniu.
Skarżący uchylając się do wykonania wezwania z dnia 30 października 2012 r., mając wiedzę o okolicznościach istotnych dla sprawy jak wpis w rejestrze dłużników, a nie wskazując na nie na wcześniejszym etapie postępowania, uniemożliwił Sądowi I instancji dokonanie oceny zaistnienia w stosunku do niego przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., a tym samym wydania orzeczenia innego niż odmawiającego przyznania prawa pomocy.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, w oparciu o art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.