Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w P. postanowieniem z dnia 29 września 2015 r. sygn. akt I SA/Po 1274/15 oddalił wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym S. S.-K. "P." w P. w sprawie z jego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] kwietnia 2015 r. w przedmiocie określenia kwoty z tytułu dotacji wykorzystanej niezgodnie z przeznaczeniem do zwrotu do budżetu.
Skarżące stowarzyszenie wniosło skargę na wymienioną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P., którą to utrzymano w mocy decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] lipca 2011 r. – nakładającą na skarżące stowarzyszenie obowiązek zwrotu kwoty 20.749,11 zł z tytuły niezgodnego z przeznaczeniem wykorzystania dotacji.
Następnie stowarzyszenie wniosło na urzędowym formularzu wniosk o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie pełnomocnika w osobie adwokata.
Z dokumentów przedstawionych przez stronę wynika, że stowarzyszenie nie posiada kapitału zakładowego i majątku. Środki na koncie na dzień złożenia skargi wynosiły 272 zł i pochodziły wyłącznie z dotacji i darowizn celowych na działalność statutową. Stowarzyszenie nie posiada środków trwałych. Zysk za ostatni rok wyniósł 3.249 zł (z uwzględnieniem straty za lata poprzednie). Stowarzyszenie podało, że stan rachunku bankowego na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wynosi 11.410 zł. Stowarzyszenie zaznaczyło, że rzeczywisty stan środków podano w skardze z dnia [...] maja 2015 r. i wynosił on wtedy 273 zł.
Wypełniając wezwanie Sądu I instancji do przedstawienia dokumentów dodatkowych stowarzyszenie w oświadczeniu przedstawiło, że posiada jeden rachunek bankowy i nie posiada żadnych lokat bankowych. Stowarzyszenie nie zatrudnia przy tym żadnych pracowników na umowy o pracę. Jedyną formą zatrudnienia są umowy związane z projektami artystów, menedżerów i specjalistów. Pracownicy są wynagradzani z dotacji celowych przyznanych i pozyskanych na potrzeby danego projektu. Ich wynagrodzenie z reguły nie przekracza 1.000 zł za czas trwania projektu. Są to przeważnie honoraria autorskie za prelekcję, recital itp. Koszty tych wynagrodzeń są kalkulowane w budżetach projektów i zgodnie z nimi są wydawane. Zaznaczono przy tym, że nikt nie otrzymuje miesięcznych wynagrodzeń.
Również członkowie i Prezes Zarządu swoje funkcje od 10 lat pełnią społecznie bez żadnych wynagrodzeń, diet, czy innych form uposażenia. Stowarzyszenie wskazało, że miesięczne koszty utrzymania pomieszczeń to energia cieplna, koszt zimnej i ciepłej wody, koszty telefonów, energii elektrycznej i Internetu. Wahają się one w zależności od sezonu zimowego od 600 do 1.000 zł. Stowarzyszenie wyjaśniło, że ma bardzo dobre relacje z właścicielem obiektu, który elastycznie stosuje fakturowanie tych kosztów do możliwości pozyskania dotacji od projektodawców lub darczyńców. Z oświadczenia wynika, że stowarzyszenie stara się tak rozliczać budżety projektów, aby w nich znaczącą część tych kosztów rozliczyć. Księgowość prowadzona jest społecznie. Księgowość związaną z projektami prowadzi menedżer projektów, a księgowość ogólną stowarzyszenia prowadzą za darmo wolontariusze. Stowarzyszenie nie korzysta z odpłatnej pomocy prawnej, korzysta doraźnie z punków bezpłatnej pomocy prawnej oraz wiedzy z Internetu.
Z oświadczenia wynika, że stowarzyszenie aktualnie liczy 22 udokumentowanych członków wg. listy z ostatniego Walnego Zgromadzenia. Stowarzyszenie zaznaczyło, że w większości konkursów musi mieć zagwarantowany jakiś udział własny, aby otrzymać dotację na realizację projektu. Stąd stowarzyszenie stara się pozyskać darowizny na zagwarantowanie udziału własnego. Do pisma załączono kopie zeznań rocznych podatkowych, z których wynika, że w 2013 r. przychód wyniósł 18.600,00 zł, koszty uzyskania przychodów 19.034,00 zł i strata 434,00 zł, w 2014 r. przychód stowarzyszenia wyniósł 13.376,51 zł, koszty uzyskania przychodów 8.635,96 zł i dochód 4.740,55 zł, odpisy bilansów, rachunku zysków i strat, wprowadzenia do sprawozdania finansowego i informacji dodatkowej do sprawozdania finansowego za 2013 i 2014 r., wyciąg z rachunku bankowego prowadzonego przez PKO BP, z którego wynika, że saldo na dzień [...] lipca 2015 r. wynosiło 14.900,08 zł. Załączono również wykaz środków otrzymanych z dotacji, darowizn i składek członkowskich w okresie od stycznia 2008 r. do [...] lipca 2015 r.
Postanowieniem referendarza sądowego z dnia [...] sierpnia 2015 r. oddalono wniosek skarżącego stowarzyszenia o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata.
Pismem z dnia [...] września 2009 r. skarżące stowarzyszenie wniosło sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego, którym wskazano, że brak wsparcia w postaci adwokata skutkować będzie dla stowarzyszenia brakiem szans na równorzędne merytoryczne uczestnictwo w procesie przed WSA w P.. W sprzeciwie stwierdzono również, że stowarzyszenie nie może na swoich członków, będących w większości emerytami i rencistami nakładać ciężarów ponoszenia kosztów procesu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w P. oddalając wniosek o przyznanie prawa pomocy wskazał, że stowarzyszenie nie wykazało, zaistnienia przesłanek warunkujących przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, gdyż osobie prawnej prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane gdy wykaże ona, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Odnosząc ten wymóg do realiów sprawy wskazać należy zdaniem Sądu, że zgodnie z przedłożonym wyciągiem z rachunku bankowego skarżącego stowarzyszenia na koniec miesiąca lipca 2015 r. stowarzyszenie dysponowało kwotą w wysokości 14.900,08 zł, ponadto z innych wyciągów z rachunku stowarzyszenia wynika, że saldo na koniec poszczególnych miesięcy wynosiło: w styczniu 2015 r. 2.224,04 zł, w lutym 2015 r. 2.186,05 zł, w marcu 2015 r. 2.148,06 zł, w kwietniu 2015 r. 2.110,07 zł, w maju 2015 r. 272,02 zł, w czerwcu 2015 r. 11.544,58 zł i jak już wyżej wskazano w lipcu 2015 r. 14.900,14 zł.
Sąd I instancji odnosząc się zaś do podniesionej w sprzeciwie argumentacji, zgodnie z którą to skarżące stowarzyszenie nie może nakładać na swoich członków w większości będących emerytami i rencistami ciężarów ponoszenia kosztów procesu – stwierdzić należy, że argumentacja ta nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie bowiem z przedłożonym przez stowarzyszenie statutem, jedynym źródeł finansowania stowarzyszenia są składki członkowskie (§ 50 ust. 1 pkt 1 statutu), tymczasem jak wynika, ze złożonych na żądanie referendarza sądowego wyjaśnień – skarżące stowarzyszenie przez 10 lat swojego istnienia nie pobierało i nie ma zamiaru pobierać składek od swoich członków. Tym samym stwierdzić należy, że w niniejszej sprawie skarżące stowarzyszenie w ogóle nie podjęło działań w kierunku pozyskania środków na sfinansowanie kosztów postępowania oraz kosztów wynagrodzenia pełnomocnika.
Stowarzyszenie domagając się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym bez podjęcia próby pozyskania środków na ten cel w istocie dąży do przerzucenia tych kosztów na Skarb Państwa, co jak wskazano powyżej przeczyłoby zasadzie, zgodnie z którą to stowarzyszenie powinno prowadzić działalność w oparciu o własny majątek oraz własne zasoby finansowe.
S. S.-K. "P." złożyło zażalenie na powyższe postanowienie Sądu I instancji, wnosząc o jego uchylenie i przyznanie skarżącemu Stowarzyszeniu prawo pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie stowarzyszenia nie zasługuje na uwzględnienie.
W świetle art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie prawnej w zakresie całkowitym (poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika) może nastąpić, gdy strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.
W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Stąd ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa, co wynika wprost z art. 246 § 2 p.p.s.a. Wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zatem zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach (art. 252 § 1 p.p.s.a.). Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w świetle przedstawionych przez stronę okoliczności należy podzielić stanowisko Sądu I instancji, że w obecnej kondycji finansowej stowarzyszenia nie można przyjąć, że nie dysponuje ono środkami na pokrycie jego kosztów i jednocześnie profesjonalnej pomocy prawnej.
Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że Sąd zbadał sytuację materialną stowarzyszenia, porównał wniesiona dokumentację i dokonał analizy możliwości finansowych stowarzyszenia.
Jednocześnie zgodzić się należy, że koszty sądowe nie mogą zamykać stronie drogi do sądu. Oceniając sytuację finansową stowarzyszenia przy uwzględnieniu tej reguły nie można jednak zarzucić Sądowi I instancji, że nie przyznając stowarzyszeniu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie regułę tę naruszył. W żadnym razie nie można przyjąć, że stowarzyszenie wykazało, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, co jest przesłanką przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, a tym samym że nieprzyznanie choć by częściowego zwolnienia od kosztów uniemożliwiłoby stronie skorzystanie z przysługującego jej prawa do sądu.
W rozpoznawanej sprawie wskazać należy, że stowarzyszenie przyjęło bierną postawę zorganizowania potrzebnych środków finansowych zarówno na wpis jak i profesjonalną pomoc prawną. Jak zostało już wskazane przez Sąd I instancji – co przedstawiło stowarzyszenie – od kilku lat, mimo statutowych możliwości, stowarzyszenie nie przeprowadzało wśród swoich członków zbiórki na cele działalności a przypomnieć należy, że postępowania sądowe również mieszczą się w normalnym funkcjonowaniu stowarzyszeń – jako podmiotów gospodarczych. Tym samym podkreślenia wymaga, że prawo pomocy jest szczególną formą pomocy ze strony Państwa, a to oznacza że jego przyznanie następuje po spełnieniu prawem wymaganych obowiązków, które w mniejszej sprawie przez skarżące stowarzyszenie nie zostały spełnione.
Rolą zaś Naczelnego Sądu Administracyjnego jest kontrola zgodności z prawem orzeczeń wydanych przez wojewódzkie sądy administracyjne. Fakt, że strona nie zgadza się z oceną stanu faktycznego i prawnego dokonaną przez Sąd I instancji nie zmienia prawidłowości wydanego postanowienia i nie jest przesłanką stwierdzenia jego wadliwości. Jedynie naruszenie prawa może skutkować uchyleniem przez Naczelny Sąd Administracyjny orzeczenia Sądu I instancji.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że zaskarżone rozstrzygnięcie odpowiada prawu i na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. oddalił zażalenie.