Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, objętym zażaleniem postanowieniem z 25 listopada 2020 r., sygn. akt VIII SA/Wa 549/20, działając na podstawie art. 61 § 3 i § 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, dalej cyt. jako: p.p.s.a.), odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi J.W. (dalej: skarżący) na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego (dalej: GITD) z [...] czerwca 2020 r. w przedmiocie kary pieniężnej za przejazd po drodze krajowej bez uiszczenia opłaty elektronicznej.
W uzasadnieniu sąd pierwszej instancji wskazał, że skarżący w postępowaniu ze skargi na opisaną wyżej decyzję GITD wniósł o wstrzymanie wykonania tej decyzji. Powyższy wniosek nie został uzasadniony.
Uzasadniając odmowę wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji sąd pierwszej instancji wskazał, że orzekając o wstrzymaniu lub odmowie wstrzymania zaskarżonego aktu sąd ocenia czy w sprawie zaszły przesłanki określone w art. 61 § 3 p.p.s.a., a ocena ta jest możliwa i w dużym stopniu zależy od argumentacji przedstawionej we wniosku złożonym przez stronę. Oznacza to, że wniosek powinien być szczegółowo uzasadniony, argumentacja zaś poparta faktami i dowodami, które potwierdzają zaistnienia jednej z przesłanek określonych w art. 61 § 3 p.p.s.a., tj. zaistnienia niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Wniosek skarżącego o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji nie zawierał żadnego uzasadnienia, żadnych twierdzeń odnoszących się wprost do wykonania decyzji.
Natomiast uzasadnienie skargi, w której zawarto wniosek o wstrzymanie, koncentruje się na subiektywnym przekonaniu skarżącego o zasadności wniesionej skargi, co nie może przemawiać za zasadnością wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. Wobec tego WSA uznał, że wniosek, jako nieuzasadniony, nie mógł zostać uwzględniony.
W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący zarzucił:
- I. błąd w ustaleniach faktycznych poprzez błędne uznanie przez sąd, iż w przedmiotowym postępowaniu zachodzą okoliczności pozwalające na odmowę wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji, podczas gdy nieuwzględnienie wniosku spowoduje zaistnienie niebezpieczeństwa poniesienia znacznej szkody finansowej lub trudne do odwrócenia skutki poprzez ciężki uszczerbek w utrzymaniu rodziny skarżącego;
- II. nieuwzględnienie przez sąd pierwszej instancji wszystkich istotnych okoliczności związanych z sytuacją finansową i majątkową, podczas gdy organa z mocy prawa obowiązane są jak najrzetelniej przeprowadzić postępowanie dowodowe.
Podnosząc powyższe zarzuty skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez uwzględnienie wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. Jednocześnie wniósł o zwolnienie z opłaty za zażalenie.
W uzasadnieniu zażalenia wskazano argumenty przemawiające za jego zasadnością. Skarżący wskazał, że w aktach znajdują się dokumenty potwierdzające jego bardzo ciężką sytuację, związaną m.in. z faktem poszukiwania pracy i trudnościami w jej znalezieniu ze względu na wiek (61 lat) oraz problemy zdrowotne (nadciśnienie, migotanie przedsionków, nadczynność tarczycy. Skarżący wskazał, że jego żona uzyskuje netto 1 034 zł i kwota ta nie wystarcza na zaspokojenie wszystkich potrzeb, co wiąże się z koniecznością pożyczania pieniędzy na życie od członków rodziny.
Skarżący podniósł, że nieuwzględnienie jego wniosku spowoduje zaistnienie niebezpieczeństwa poniesienia znacznej szkody finansowej lub trudne do odwrócenia skutki poprzez ciężki uszczerbek w majątku jego rodziny. Nadto w przypadku uwzględnienia skargi prowadzenie egzekucji będzie bezprzedmiotowe i narazi skarżącego na niepotrzebną utratę i tak niewielkich środków finansowych.
Główny Inspektor Transportu Drogowego nie zajął stanowiska w sprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżone postanowienie sądu pierwszej instancji jest zgodne z prawem.
W pierwszej kolejności wskazać należy, że zaskarżoną decyzją z [...] czerwca 2020 r. GITD utrzymał w mocy własną decyzję z [...] stycznia 2020 r., którą na podstawie art. 13 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 13k ust. 1 pkt 2 i art. 13k ust. 4 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 470) nałożył na skarżącego karę pieniężną w wysokości 1500 zł za przejazd po drodze krajowej bez uiszczenia opłaty elektronicznej. W odróżnieniu od art. 140ac ust. 2 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2012 r., poz. 1137 ze zm.) i art. 93 ust. 2 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz. U. z 2013 r., poz. 1414 ze zm.), ustawa o drogach publicznych nie przewiduje wstrzymania przez organ wykonania decyzji nakładającej karę w razie wniesienia przez stronę ukaraną skargi do sądu administracyjnego na tę decyzję. Oznacza to, że strona wnosząca skargę ma prawo wystąpić do sądu administracyjnego z wnioskiem o wstrzymanie wykonania decyzji objętej skargą na podstawie art. 61 § 3 p.p.s.a. (por. postanowienia NSA: z 24 czerwca 2016 r., sygn. akt II GZ 611/16; z 19 marca 2019 r., sygn. akt II GSK 184/19).
Przyznanie stronie skarżącej na podstawie art. 61 § 3 p.p.s.a. ochrony tymczasowej w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od ogólnej zasady wyrażonej w art. 61 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którą wniesienie skargi nie wstrzymuje wykonania zaskarżonego aktu lub czynności. Z tego względu sąd przy rozstrzyganiu wniosku o wstrzymanie wykonania aktu lub czynności powinien kierować się jedynie przesłankami wyczerpująco określonymi w art. 61 § 3 p.p.s.a., który przewiduje, że sąd może na wniosek strony wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części zaskarżonego aktu lub czynności, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Obowiązek wykazania, że w danej sprawie zachodzą przesłanki uzasadniające wstrzymanie wykonania decyzji spoczywa na wnioskodawcy.
Należy również zaznaczyć, że orzeczenie dotyczące wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji ma charakter fakultatywny, a więc sąd może, lecz nie musi wstrzymać wykonania zaskarżonego aktu lub czynności, nawet w przypadku, gdy występują w sprawie przesłanki, od zaistnienia których ustawodawca uzależnia wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, WSA w Warszawie oceniając wniosek skarżącego w świetle przywołanych przesłanek z art. 61 § 3 p.p.s.a. oraz z uwagi na brak jakiegokolwiek uzasadnienia przemawiającego za zasadnością wniosku, prawidłowo uznał, że brak było podstaw do zastosowania w stosunku do skarżącego instytucji ochrony tymczasowej. Oceny tej nie zmieniają zarzuty i ich uzasadnienie przedstawione w zażaleniu.
Skarżący we wniosku o udzielenie ochrony tymczasowej nie przedstawił żadnych okoliczności przemawiających za zasadnością zastosowania tej instytucji, nie wyjaśnił, o jaką szkodę bądź trudne do odwrócenia skutki chodzi, ani nie uprawdopodobnił ich wystąpienia. Dopiero w zażaleniu powołał się na swoją sytuację zdrowotną i finansową, potwierdzoną dokumentami złożonymi przy wniosku o przyznaniu prawa pomocy.
NSA stwierdza, że istotnie w postępowaniu o udzielenie skarżącemu prawa pomocy zostało wykazane, że nie jest on w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, jednak nie przekłada się to automatycznie na wydanie postanowienia o wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji. W tym miejscu należy przypomnieć, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Zastosowanie tej instytucji jest więc uzależnione jedynie od sytuacji majątkowej wnioskodawcy.
Inne są natomiast przesłanki wstrzymania wykonania decyzji. Aby uzyskać ochronę tymczasową skarżący powinien uprawdopodobnić znaczną szkodę albo trudne do odwrócenia skutki. Szkoda nie musi mieć charakteru materialnego, natomiast trudne do odwrócenia skutki to skutki faktyczne lub prawne, które raz zaistniałe spowodują istotną lub trwałą zmianę rzeczywistości, a powrót do stanu poprzedniego może nastąpić po długim czasie, przy znacząco dużym nakładzie sił i środków lub będzie niemożliwy (zob. np. postanowienia NSA: z 30 listopada 2017r., sygn. akt II FZ 695/17; LEX nr 2405804; z 13 maja 2010 r., sygn. akt II FZ 182/10, niepubl.; z 20 grudnia 2004 r., sygn. akt GZ 138/04, LEX nr 281811). Wnioskujący winien wskazać na konkretne zdarzenia lub okoliczności świadczące o tym, że wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu jest uzasadnione, czyli że na skutek wykonania decyzji grozi mu szkoda, której rozmiary przekraczają zwykłe następstwa zapłaty, bądź też, że do odwrócenia skutku jej realizacji nie wystarczy zwrot wyegzekwowanej należności nawet z odsetkami.
Wnioskodawca musi zatem wykazać istnienie realnego niebezpieczeństwa, iż wykonanie zaskarżonego aktu przed zbadaniem jego prawidłowości przez sąd administracyjny, wywoła nieodwracalne pogorszenie jego sytuacji, którą trudno będzie naprawić nawet po ewentualnym wyeliminowaniu zaskarżonego aktu.
Z powyższego wynika, że wstrzymanie wykonania decyzji zależy od skutków wykonania decyzji dla wnioskodawcy. W przypadku, gdy skarżący upatruje tych skutków w swojej sytuacji majątkowej, powinien uprawdopodobnić, jaka jest ta sytuacja, a także jak na nią wpłynie wykonanie tej decyzji. Pierwsza z tych okoliczności na gruncie niniejszej sprawy wynika z akt sprawy, tj. z postanowienia o przyznaniu prawa pomocy. Jednak wystąpienia znacznej szkody bądź trudnych do odwrócenia skutków w wyniku wykonania decyzji skarżący nie uprawdopodobnił. Za zasadnością wstrzymania wykonania decyzji nie mogą przemawiać argumenty dotyczące treści samej decyzji. Nie jest też wystarczające subiektywne przekonanie skarżącego o braku legalności zaskarżonej decyzji. Rozpoznając na podstawie art. 61 § 3 p.p.s.a. wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, sąd nie dokonuje bowiem oceny zasadności skargi. Ta kwestia będzie przedmiotem rozważania dopiero w trakcie merytorycznego rozpoznania skargi.
W tych okolicznościach prawidłowo sąd pierwszej instancji odmówił uwzględnienia wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji z powodu niewystarczającego jego uzasadnienia.
Na marginesie należy wskazać, że na podstawie art. 61 § 4 p.p.s.a. postanowienia w sprawie wstrzymania wykonania decyzji mogą być zmieniane lub uchylane w każdym czasie w razie zmiany okoliczności. Cytowany przepis warunkuje możliwość uchylenia bądź zmiany tych postanowień zmianą okoliczności sprawy, przez co należy rozumieć zarówno zmianę okoliczności faktycznych, jakie sąd przyjął za podstawę rozstrzygnięcia, jak i zmianę okoliczności prawnych, które uzasadniałyby wydanie postanowienia odmiennej treści niż to, które zostało wcześniej wydane. We wniosku o zmianę postanowienia w przedmiocie odmowy wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji strona powinna uprawdopodobnić więc nie tylko zaistnienie przesłanek z art. 61 § 3 p.p.s.a. (niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków w wyniku wykonania decyzji), lecz również wykazać, jak zmieniła się sytuacja i dlaczego zmiana ta przemawia za uchyleniem postanowienia o odmowie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., orzekł o oddaleniu zażalenia.