Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 7 lutego 2017 r., sygn. akt V SA/Wa 3342/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę D. J. (skarżąca) na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] listopada 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy rozłożenia na raty nienależnie pobranych płatności.
Uzasadniając wydane postanowienie Sąd pierwszej instancji wyjaśnił, że zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 28 grudnia 2016 r. wezwano skarżącą do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 200 złotych w terminie siedmiu dni od otrzymania wezwania pod rygorem odrzucenia skargi. Wezwanie doręczono skarżącej 10 stycznia 2017 r. Jednocześnie Sąd pierwszej instancji wskazał, że skarżąca pismem z 16 stycznia 2017 r. wniosła o przyznanie prawa pomocy, przy czym pismo skierowała zostało do Sądu Rejonowego w Szydłowcu.
W tym stanie sprawy Sąd pierwszej instancji działając na podstawie art. 220 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej: p.p.s.a.) orzekł o odrzuceniu skargi. Ponadto, Sąd pierwszej instancji zaznaczył, że wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych przerywa bieg terminu do uiszczenia opłaty sądowej jeżeli zostanie złożony w terminie zakreślonym do uiszczenia wpisu sądowego do sądu administracyjnego, przed którym toczy się sprawa, której wniosek dotyczy lub w przypadku, gdy miejsce zamieszkania lub siedziba strony nie znajduje się na obszarze właściwości tego sądu – do innego sądu administracyjnego. Złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy do niewłaściwego podmiotu skutecznie przerywa bieg terminu do uiszczenia wpisu jedynie wtedy, gdy wniosek zostanie przekazany do właściwego Sądu przed upływem terminu do dokonania tej czynności.
W ocenie Sądu pierwszej instancji ponieważ wniosek o przyznanie prawa pomocy nadano 16 stycznia 2017 r. do sądu powszechnego, a następnie Sąd ten przekazał wniosek do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie 20 stycznia 2017 r., to wniosek ten nie mógł skutecznie przerwać biegu terminu do uiszczenia wpisu.
Skarżąca zaskarżając wydane postanowienie zarzuciła naruszenie art. 6 p.p.s.a. art. 220 § 1 p.p.s.a., art. 220 § 3 p.p.s.a., art. 85 p.p.s.a. poprzez uznanie, że D. J. nie uzupełniła w wyznaczonym 7-dniowym terminie braków formalnych skargi, tj. nie uiściła wpisu i nie złożyła w tym terminie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych i odrzuceniu skargi, pomimo, iż wbrew zasadzie określonej w art. 6 p.p.s.a. nie została pouczona, że w przypadku nie uiszczenia wpisu w wyznaczonym w wezwaniu terminie, winna złożyć alternatywnie wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, składając go do WSA w Warszawie. Skarżąca wyjaśniła, że wniosek został nadany z dochowaniem 7-dniowego terminu, przy czym został skierowany do Sądu Rejonowego w Szydłowcu, co wynikało z błędnego przekonania, po przeczytaniu nieprecyzyjnego w jej ocenie pouczenia, że Sąd ten jest Sądem właściwym.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw, przez co należało je oddalić.
Biorąc pod uwagę okoliczności rozpoznawanej sprawy Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnia, że zgodnie z art. 220 § 1 p.p.s.a. sąd nie podejmie żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona należna opłata. W tym przypadku, z zastrzeżeniem § 2 i § 3, przewodniczący wzywa wnoszącego pismo, aby pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania uiścił opłatę w terminie siedmiu dni od dnia jego doręczenia. Skarga, skarga kasacyjna, zażalenie oraz skarga o wznowienie postępowania, od których pomimo wezwania nie został uiszczony należny wpis, podlegają odrzuceniu (art. 220 § 3 p.p.s.a.).
Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że wnosząc skargę na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi skarżąca nie uiściła wymaganego prawem wpisu od skargi, w związku z czym Przewodniczący Wydziału prawidłowo zarządzeniem z 28 grudnia 2016 r., wydanym na podstawie art. 220 § 1 p.p.s.a. wezwał do uiszczenia ww. opłaty, pod rygorem odrzucenia skargi. Z akt sprawy wynika, że mimo upływu wyznaczonego terminu skarżąca nie uczyniła zadość wezwaniu. Odpis zarządzenia Przewodniczącego Wydziału Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie doręczono skarżącej 10 stycznia 2017 r. (k. 9 akt sądowych), w związku z czym termin do uiszczenia wymaganego wpisu upłynął 17 stycznia 2017 r. (art. 83 § 1 p.p.s.a.). Opisane okoliczności nie są w sprawie sporne. Istotę problemu stanowi natomiast to, czy na podjęcie przez Sąd pierwszej instancji decyzji o odrzuceniu skargi wpływ powinien mieć fakt złożenia przez skarżącą wniosku o przyznanie prawa pomocy.
Jak wynika z akt sprawy, skarżąca pismem z 16 stycznia 2017 r. (k. 13 akt sądowych) wniosła o zwolnienie jej z kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Pismo to - na co wskazuje jego treść - skierowała jednakże do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie za pośrednictwem Sądu Rejonowego w Szydłowcu, który przekazał przedmiotowy wniosek do WSA w Warszawie 20 stycznia 2017 r. (k. 19 akt sądowych).
W kontekście opisanych okoliczności faktycznych zauważyć należy, że po wezwaniu skarżącej do uiszczenia wpisu, przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od obowiązku uiszczenia tej opłaty, uzależnione jest od tego, czy wniosek w tym przedmiocie, zostanie złożony w terminie otwartym do uiszczenia wpisu. Złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy po upływie ww. terminu nie ma żadnego wpływu na obowiązek uiszczania opłat, do których strona została wezwana na mocy prawomocnych zarządzeń w tym przedmiocie (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 2 marca 2017 r., I OZ 486/17, z 8 marca 2017 r., I GZ 35/17, z 13 stycznia 2012 r., II OSK 81/12 oraz z 30 sierpnia 2011 r. I FZ 181/11, CBOSA).
Ponadto, zgodnie z art. 254 § 1 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy oraz wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej składa się do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego. Strona, która nie ma miejsca zamieszkania, pobytu lub siedziby na obszarze właściwości sądu, o którym mowa w § 1, może złożyć wniosek w innym wojewódzkim sądzie administracyjnym. Wniosek ten przesyła się niezwłocznie do sądu właściwego (§ 2 art. 254 p.p.s.a.). Brzmienie przywołanego przepisu wskazuje zatem, że wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien być co do zasady złożony bezpośrednio do sądu administracyjnego właściwego do jego rozpoznania (wyjątkowo do innego miejscowo sądu administracyjnego). Przepisy Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie przewidują zatem w takiej sytuacji (tak jak w przypadku wnoszenia skargi - art. 53 § 1 p.p.s.a.) pośrednictwa. Dlatego też za słuszne należy uznać stanowisko Sądu pierwszej instancji, że w przypadku złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy do innego niż sąd administracyjny podmiotu (w tym przypadku organu administracji) o zachowaniu terminu do jego wniesienia decyduje data nadania przez ten podmiot wadliwie skierowanej do niego przesyłki na adres właściwego sądu administracyjnego.
Wprawdzie żaden z przepisów Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wprost nie przewiduje obowiązku przekazania do Sądu wniosku błędnie skierowanego, to jednak takie działanie jest podejmowane celem nadania temu wnioskowi właściwego biegu, a zatem również w interesie strony. Nie oznacza to jednak, że strona nie ponosi konsekwencji prawnych wynikających z tego, że wniosek nie został złożony zgodnie z wymogami ustawy.
Nawiązując bezpośrednio do okoliczności faktycznych rozpoznawanej sprawy Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że Sądowi Rejonowemu nie można zarzucić działania na niekorzyść skarżącej np. poprzez opieszałość w przekazaniu do WSA wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy. Sąd powszechny znalazł się bowiem w posiadaniu przedmiotowego wniosku już po upływie terminu do uiszczenia wpisu od skargi, a zatem jego działanie w żaden sposób nie mogło wpłynąć na sytuację skarżącej.
Podsumowując, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że w rozpoznawanej sprawie Sąd pierwszej instancji zasadnie odrzucił skargę, albowiem mimo wezwania Sądu nie została ona opłacona, jak też skarżąca w terminie otwartym do uiszczenia wpisu od skargi nie złożyła skutecznie wniosku o zwolnienie jej z tego obowiązku. Podkreślenia wymaga przy tym, że odrzucenie skargi z powodu nieuiszczenia wpisu od niej nie jest nieuprawnionym ograniczeniem prawa do sądu, o czym wypowiadał się zarówno Naczelny Sąd Administracyjny (por. postanowienie z 23 listopada 2010 r., II FZ 486/10, CBOSA), Trybunał Konstytucyjny (wyrok z 16 listopada 2011 r., SK 45/09, OTK-A 2011, Nr 9, poz. 97), jak i Europejski Trybunał Praw Człowieka (m.in. w wyroku w sprawie 6289/73 Airey v. Ireland, § 20 i n.).
Wskazując na powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.