Uzasadnienie
I
Objętym zażaleniem postanowieniem Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. oddalił wniosek S. P. i I. P. "Z." w K. o ustanowienie radcy prawnego, w sprawie ze skargi tego stowarzyszenia na postanowienie Okręgowego Sądu Dyscyplinarnego Okręgowej Izby Radców Prawnych w K. w przedmiocie odmowy wszczęcia dochodzenia przez Rzecznika Dyscyplinarnego.
W uzasadnieniu Sąd I instancji podał, że skarżące stowarzyszenie wniosło o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego w celu sporządzenia skargi kasacyjnej, wskazując, że nie jest organizacją nastawioną na zysk, nie ma osobowości prawnej, nie posiada żadnych funduszy, utrzymuje się wyłącznie ze składek członkowskich i nie ma możliwości pokrycia kosztów pomocy prawnej. Wysokość kapitału stowarzyszenia oraz wartość środków trwałych wynosi 0,00 złotych, nie posiada również rachunku bankowego. Oddalając wniosek Sąd I instancji wskazał, że zgodnie z art. 42 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001 r., Nr 79, poz. 855, dalej: ustawa - prawo o stowarzyszeniach) stowarzyszenie zwykłe uzyskuje środki na swoją działalność ze składek członkowskich, co w ocenie Sądu oznacza, że skarżące stowarzyszenie ma możliwość pozyskania środków finansowych przeznaczonych na prowadzenie działalności.
Zdaniem Sądu I instancji sytuacja, jaką wskazało stowarzyszenie odnośnie niskiej wysokości składki członkowskiej nie może stanowić podstawy do zwolnienia go od kosztów sądowych, albowiem stowarzyszenie powinno podjąć odpowiednie kroki do uzyskania środków na pokrycie kosztów pełnomocnika. W odniesieniu do argumentacji strony, że stowarzyszenie opiera się na pracy społecznej jej członków, a skarga wniesiona w sprawie dotyczy interesu społecznego, Sąd I instancji powołując się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, wskazał, że fakt, iż stowarzyszenie jest organizacją non profit nie zwalnia go od obowiązku zapewnienia środków, choćby w drodze obowiązkowych składek.
Sąd I instancji podkreślił również, że stowarzyszenie mając świadomość, że jego działalność regulaminowa może wiązać się z ponoszeniem wydatków, zobligowane było gromadzić odpowiednie środki umożliwiające mu realizację wyznaczonych przez siebie zadań.
W podstawie prawnej Sąd I instancji podał art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej: p.p.s.a.).
II
Zażaleniem S. P. i I. P. "Z." w K. zaskarżyło postanowienie Sądu I instancji podnosząc, że jest ono nietrafne. Wskazano, że skarżące stowarzyszenie jest specyficzne, albowiem tworzy je trzy osoby, które udzielają się społecznie, a które nie posiadają środków na pokrycie wynagrodzenia radcy prawnego. Podkreślono, że pomoc prawna jest niezbędna stowarzyszeniu w celu wniesienia skargi kasacyjnej i jest to sytuacja nadzwyczajna.
III
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Skarżące stowarzyszenie wystąpiło o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata, a więc w zakresie, o jakim mowa w art. 246 § 2 pkt 2 w zw. art. 245 § 3 p.p.s.a. Zgodnie z treścią art. 246 § 2 pkt 2 tej ustawy, prawo pomocy może być przyznane osobie prawnej, a także jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się generalną zasadę wynikającą z przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, że każdy podmiot wszczynający postępowanie przed sądem musi liczyć się z koniecznością poniesienia kosztów tego postępowania, albowiem dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych. Zasadnie Sąd I instancji podkreślił, powołując się na treść art. 42 ust 2 ustawy – prawo o stowarzyszeniach, że stowarzyszenie, nawet jeśli jest organizacją typu non profit, ma możliwość uzyskania niezbędnych do prowadzenia tej działalności środków finansowych w drodze składek członkowskich.
Takie stanowisko znajduje potwierdzenie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, zgodnie, z którym nawet jeśli stowarzyszenie jest organizacją typu non profit, nie podlega ono zwolnieniu od obowiązku zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej (por. postanowienie NSA z dnia 9 czerwca 2006 r., sygn. akt II OZ 317/06; post NSA z dnia 31 marca 2008 r., sygn. akt II OZ 263/08). Podkreślić również należy podgląd Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażony w postanowieniu z dnia 21 maja 2009 r., sygn. akt I OZ 519/09, że przerzucenie ciężaru funkcjonowania stowarzyszenia na Państwo przez uzyskanie zwolnienia od kosztów, rodzi ten skutek, że faktycznie działalność stowarzyszenia zostaje sfinansowana ze środków publicznych, co przeczy zasadzie, iż stowarzyszenia prowadzą działalność na bazie własnego majątku.
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sądu I instancji oddalające wniosek skarżącego stowarzyszenia o udzielenie mu prawa pomocy w zakresie ustanowienia dla niego profesjonalnego pełnomocnika z urzędu. Istotnie bowiem stowarzyszenie realizując regulaminowe cele, nawet jeśli ich realizacja polega w większości przypadków na pracy społecznej jej członków, powinno zapewnić sobie możliwość uzyskania niezbędnych środków finansowych koniecznych do realizacji tych z celów, które powodować mogą konieczność wnoszenia opłat lub uiszczani należności. Biorąc zaś pod uwagę cele skarżącego stowarzyszenia określone w § 9 pkt 4 i 6 regulaminu oraz naturę dostępności do sądu związaną z przytoczoną zasadą ponoszenia kosztów, trafnym jest stanowisko Sądu I instancji odnośnie wzięcia pod uwagę przez skarżące stowarzyszenie konieczności gromadzenia odpowiednich środków finansowych w drodze składek członkowskich na realizację jego celów.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 w zw. z art. 198 § 1 i 2 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.