Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 3 czerwca 2016 r., sygn. akt II SA/Sz 1355/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie omówił K. P. przywrócenia terminu do wniesienia skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w S. z dnia [...] września 2015 r. w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry.
Z ustalonego przez Sąd I instancji stanu faktycznego wynika, że postanowieniem z dnia 4 grudnia 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, z uwagi na oczywistą bezzasadność skargi (skarga została wniesiona z uchybieniem terminu). Odpis tego postanowienia doręczono skarżącej w dniu 10 grudnia 2015 r.
W dniu 16 grudnia 2015 r. skarżąca, zastępowana przez adwokata z wyboru, złożyła wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi, oraz zażalenie na postanowienie z dnia 4 grudnia 2015 r. odmawiające przyznania prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 27 stycznia 2016 r., sygn. akt II GZ 1042/15 zażalenie oddalił.
W uzasadnieniu wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi pełnomocnik skarżącej wyjaśnił, że decyzję organu odwoławczego otrzymała ona w dniu 12 października 2015 r., a skargę, zaadresowaną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, nadała w Urzędzie Pocztowym w W. w dniu 9 października 2015 r. Skarga ta wpłynęła do Sądu w dniu 12 października 2015 r., a w dniu następnym Sąd nadał ją do właściwego organu celem nadania skardze biegu. Skarga została więc nadana do właściwego organu jeden dzień po upływie terminu do jej wniesienia. Jednakże do uchybienia terminu doszło bez winy skarżącej, która jest osobą starszą, schorowaną, w tym cierpiącą na problemy natury psychiatrycznej. Wyjaśniła, że dotychczas nie korzystała z pomocy pełnomocnika w postępowaniu, a wniesioną przez nią skargę sporządziła jej znajoma nauczycielka, na podstawie skargi, którą już wcześniej w innej sprawie sporządził prawnik skarżącej.
Skargę tę wnioskodawczyni podpisała i w dniu 9 października 2015 r. nadała w urzędzie pocztowym. Jednak z uwagi na swój stan psychiczny, nie była w stanie rozróżnić, czy skarga powinna być wysłana do organu czy do Sądu i czy zachodzi w związku z tym jakakolwiek różnica. Podkreśliła, że ma problemy wynikające z nerwicy i zaburzeń depresyjnych, ma także problemy z pamięcią. W dniu 9 października 2015 r. czuła się zdecydowanie gorzej, w tym dniu miała wizytę lekarską przy rozpoznaniu F48 – zaburzenia nerwicowe włącznie z zaburzeniem pamięci, oraz F32 - zaburzenia depresyjne. W okresie tym nie była zdolna do samodzielnego wykonywania czynności prawnych, w tym do wniesienia skargi w prawidłowy sposób. Potwierdza to zaświadczenie lekarskie z dnia 16 grudnia 2015 r., a więc z dnia złożenia wniosku o przywrócenie terminu. Wynika z niego, że w dniu 9 października 2015 r. skarżąca nie była zdolna do stawienia się z Sądzie z powodu nerwicy i depresji.
Pełnomocnik przedłożył także zaświadczenie lekarskie z dnia 14 grudnia 2015 r., z którego wynika, że w dniu 9 października 2015 r. wnioskodawczyni skorzystała z porady lekarza rodzinnego z powodu zaburzeń nerwicowych i zaburzeń pamięci.
Zaskarżonym postanowieniem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie odmówił skarżącej przywrócenia terminu do wniesienia skargi uznając, że nie uprawdopodobniła, że uchybiła terminowi do wniesienia skargi bez swojej winy. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia podkreślił, że skarżąca w toku całego postępowania administracyjnego zapoczątkowanego w czerwcu 2013 r. występowała samodzielnie, redagowała pisma w sprawie, w tym odwołanie od decyzji, mogła liczyć na wsparcie córki, która jest prokuratorem. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach nie wynikało, żeby skarżąca była osobą ubogą i niemogącą liczyć na pomoc.
Ponadto, zdaniem Sądu I instancji, nawet jeśli skarżąca czuła się źle w dniu nadania skargi, mogła skorzystać z pomocy męża, z którym zamieszkuje. Sąd stanął na stanowisku, że okoliczności przytoczone w uzasadnieniu wniosku o przywrócenie terminu świadczą o niedołożeniu przez skarżącą należytej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. A takie uchybienie czynności, spowodowane roztargnieniem czy nieuwagą, nie może być uznane za niezawinione. Błędne zaadresowanie koperty, w której skargę wysłano, nie można uznać za okoliczność wskazującą na brak winy w uchybieniu terminu. Z przedstawionych przez skarżącą zaświadczeń lekarskich nie wynikało, aby wskazane w nich schorzenia uniemożliwiły jej wniesienie skargi w terminie, gdyż żadne ze nich nie miały charakteru nagłego.
Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła skarżąca wnosząc o jego uchylenie i przywrócenie terminu do złożenia skargi, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Szczecinie do ponownego rozpoznania.
Zdaniem skarżącej, Sąd I instancji dokonał błędnych ustaleń faktycznych i na ich podstawie dokonał niewłaściwej oceny jej działań. Podkreśliła, że w dniu wysłania skargi nie miała świadomości, że jej stan zdrowia może prowadzić do błędnego zaadresowania koperty, a gdyby to wiedziała, to z pewnością próbowałaby temu zapobiec w jakikolwiek sposób. Wbrew stanowisku Sądu I instancji dołożyła należytej staranności i zwróciła się o pomoc w sporządzeniu skargi i sama nadała skargę w placówce pocztowej kilka dni przed upływem terminu właśnie w celu, aby ją nadać bez uchybienia terminu. Jednakże nie mogła przewidzieć, że dokona błędnej zwykłej czynności technicznej, polegającej na zaadresowaniu przesyłki. Ponownie wskazała, że cierpi na nerwicę i depresję, co zostało potwierdzone stosownymi zaświadczeniami lekarskimi.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie należy przypomnieć, że zgodnie z art. 86 § 1 u.p.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu. Zgodnie zaś z art. 87 § 2 u.p.p.s.a. w piśmie zawierającym wniosek o przywrócenie terminu należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Uprawdopodobnienie - jak zgodnie przyjmuje się w orzecznictwie - jest środkiem zastępczym dowodu w ścisłym tego słowa znaczeniu i nie daje pewności, lecz tylko wiarygodność (prawdopodobieństwo) twierdzenia o jakimś fakcie (por. postanowienia NSA: z 20 lutego 2012 r., II FZ 145/12; z 24 listopada 2011 r., II FZ 711/11). W piśmiennictwie uprawdopodobnienie określane jest jako ułatwione postępowanie dowodowe, postępowanie zmierzające do uwiarygodnienia twierdzeń, surogat, namiastka dowodu bądź środek zastępczy dowodu niedający pewności, lecz tylko wiarygodność (prawdopodobieństwo) twierdzenia o jakimś fakcie (za: M. Iżykowski, Charakterystyka prawna uprawdopodobnienia w postępowaniu cywilnym, NP 1980, nr 3, s.
- 75) (podobnie wskazano w orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 marca 2012r., sygn. akt II FZ 142/12).
Intencją ustawodawcy przy tworzeniu przepisów regulujących instytucję przywrócenia terminu było umożliwienie stronie obrony swoich praw czy interesów w sytuacji, gdy upływ terminów procesowych wywołał dla niej negatywne skutki prawne, przy jednoczesnym założeniu, że strona dołożyła wszelkich możliwych starań, aby takich negatywnych konsekwencji uniknąć. Pierwszorzędne znaczenie dla rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu do dokonania czynności w postępowaniu sądowym ma zatem ustalenie, że fakt uchybienia przez stronę terminowi nie nastąpił z jej winy. Dla takiej oceny konieczne jest nie tylko dokonanie analizy okoliczności podnoszonych przez stronę, lecz również całości okoliczności sprawy. W tym zakresie sąd nie jest związany twierdzeniami wniosku, gdyż istota uprawdopodobnienia sprowadza się do przekonania sądu o przynajmniej prawdopodobieństwie zaistnienia faktów, na które powołuje się strona domagająca się przywrócenia terminu. Daje to sądowi możliwość dokładnego uwzględnienia wszelkich okoliczności konkretnego przypadku (por. wyrok NSA z 28 czerwca 2007r., II OSK 479/07).
Z akt sprawy wynika, że skarżąca uchybiła terminowi do złożenia skargi bowiem zaadresowała ją bezpośrednio na adres Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zamiast, jak wymaga tego ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, za pośrednictwem organu. Skarżąca we wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi podała, że w momencie nadania jej w dniu 9 października 2015 r. w Urzędzie Pocztowym, z uwagi na swój stan psychiczny nie była w stanie rozróżnić, czy skarga powinna być wysłana do organu czy do sądu, i że zachodzi w związku z tym jakakolwiek różnica. Do akt załączyła kopię dwóch zaświadczeń lekarskich.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w rozpoznawanej sprawie skarżąca powołując się na okoliczność choroby – depresji, uprawdopodobniła brak winy w uchybieniu terminu poprzez załączenie zaświadczeń lekarskich, potwierdzających zaburzenia psychiczne. Wskazano w nich jednostki chorobowe, które - zgodnie z Międzynarodową Klasyfikacja Chorób i Problemów Zdrowotnych ICD-10 oznaczają: F48 – inne zaburzenia nerwicowe, F32 – epizod depresyjny, który może objawiać się między innymi obniżeniem nastroju, ubytkiem energii i obniżeniem koncentracji.
Nie można zatem przyjąć stanowiska Sądu I instancji, że skarżąca nie uprawdopodobniła okoliczności braku winy w niedochowaniu terminu do wniesienia skargi. Należy zwrócić uwagę, że depresja jest chorobą, która ma charakter nieprzewidywalny i nie zawsze zależny od woli człowieka. Może dotknąć każdego, niezależnie od wieku, płci, wykształcenia lub sytuacji rodzinnej. Może przyjść nagle albo narastać stopniowo, pozbawiając chorego energii i pozytywnych uczuć. Depresja nie jest zwykłym przygnębieniem, oznaką słabości ani przejawem lenistwa. To zaburzenie nastroju będące poważną chorobą psychiczną, która wymaga leczenia (źródło: http://www.poradnikzdrowie.pl/psychologia/choroby-psychiczne/depresja-choroba-psychiczna-ktora-nalezy-leczyc_38329.html). Wskazana przez skarżącą okoliczność tej choroby, poparta zaświadczeniami lekarskimi, jest wiarygodna i uzasadnia przyjęcie, że uprawdopodobniła ona niemożność racjonalnego działania w momencie nadania skargi.
Z tych więc przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 w zw. art. 197 § 2 p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie i rozpoznał wniosek na podstawie art. 86 § 1 p.p.s.a.
Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 156 § 1 i 3 w zw. z art. 193 p.p.s.a. doskonal sprostowania oczywistej omyłki pisarskiej w sentencji zaskarżonego postanowienia w zakresie prawidłowego oznaczenia numeru zaskarżonej decyzji. Z akt administracyjnych rozpoznawanej sprawy wynika, że przedmiotem skargi była decyzja z dnia 3 września 2015 r. o numerze "420000-IAGR.8720.147.2015.4.BG", a nie jak błędnie wpisał Sąd I instancji o numerze "4200000-IAGR.8720.147.2015.4.BG ".