Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 12 lutego 2007 r., sygn. akt V SA/Wa 121/07, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu sprzeciwu K. W. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 21 grudnia 2006 r., sygn. akt III SA/Wa 1435/06, odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata z urzędu w sprawie ze skargi K. W. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia 22 lutego 2006 r., nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników.
W uzasadnieniu powyższego postanowienia Sąd I instancji podał, że skarżący posiada nieruchomość rolną o powierzchni 3,05 ha, z której ma możliwość uzyskiwania dochodów. K. W. nie przedstawił żadnych zdarzeń losowych w gospodarstwie, które miałyby wpływ na obniżenie zdolności płatniczych. Zdaniem Sądu I instancji nie ma konieczności ustanawiania dla skarżącego profesjonalnego pełnomocnika na obecnym etapie postępowania sądowego. Strona ma zapewnione prawo do informacji, którego wyrazem jest określona w art. 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., zasada udzielania przez sąd pomocy prawnej stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego.
Ponadto, stosownie do treści art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, zdaniem Sądu I instancji, że na tym etapie postępowania skarżący, który działa bez pełnomocnika, nie zostanie pozbawiony możliwości obrony swoich praw, gdyż sąd zbada zasadność skargi niezależnie od obecności na rozprawie pełnomocnika, czy też samego skarżącego. Ponadto ustanowienie dla strony adwokata z urzędu nie jest zasadne, gdyż zaskarżona decyzja nie jest zawiła, zaś skarżący nie jest osobą niezaradną, o czym świadczy jego korespondencja z Sądem I instancji.
W zażaleniu na powyższe postanowienie K. W. wniósł o jego "weryfikację". Skarżący podniósł, że od kilku lat nie ma dochodów i pomocy socjalnej, zaś jego zadłużenie przekracza wartość gospodarstwa. W piśmie procesowym z dnia 1 kwietnia 2007 r. K. W. wniósł o szybkie zakończenie postępowania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 165 p.p.s.a., postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Do wymienionych w tym przepisie postanowień należy również postanowienie w przedmiocie przyznania prawa pomocy. Jeżeli po uprawomocnieniu się postanowienia, którym postępowanie w sprawie nie zostało zakończone, zgłoszono ponownie wniosek dotyczący tej samej kwestii, to zadaniem sądu jest zbadanie, czy nastąpiła taka zmiana okoliczności, która uzasadniałaby uchylenie bądź zmianę prawomocnego postanowienia dotyczącego tej samej kwestii.
W rozpoznawanej sprawie kwestia przyznania K. W. prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata z urzędu została rozstrzygnięta prawomocnym postanowieniem referendarza sądowego z dnia 14 lipca 2006 r., sygn. akt III SA/Wa 1435/06. Wnioskiem z dnia 30 listopada 2006 r. skarżący ponownie wystąpił o przyznanie mu prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 21 grudnia 2006 r., sygn. akt III SA/Wa 1435/06, referendarz sądowy odmówił K. W. przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata z urzędu. Po wniesieniu przez skarżącego sprzeciwu od powyższego postanowienia, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie ponownie rozpoznał wniosek o przyznanie prawa pomocy i postanowieniem z dnia 12 lutego 2007 r., sygn. akt V SA/Wa 121/07, odmówił ustanowienia dla K. W. adwokata z urzędu.
Z uzasadnień obu powyższych postanowień wynika, że zarówno referendarz sądowy, jak i Sąd I instancji dokonali całościowej oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego postępowanie takie było wadliwe. Z uwagi na istnienie w obrocie prawnym prawomocnego postanowienia referendarza sądowego z dnia 14 lipca 2006 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata z urzędu, ponowny wniosek skarżącego z dnia 30 listopada 2006 r. o przyznanie prawa pomocy powinien być rozpoznawany jedynie pod kątem zmiany okoliczności faktycznych w stosunku do tych okoliczności, jakie istniały w momencie wydawania postanowienia z dnia 14 lipca 2006 r. (zob. art. 165 p.p.s.a.). W przypadku stwierdzenia, że taka zmiana okoliczności nie nastąpiła, Sąd I instancji powinien wniosek o przyznanie prawa pomocy oddalić, zaś w przypadku stwierdzenia zmiany okoliczności, która by przemawiała za przyznaniem prawa pomocy, należałoby, stosownie do treści art. 165 p.p.s.a., uchylić bądź zmienić prawomocne postanowienie referendarza sądowego z dnia 14 lipca 2006 r.
Ponadto, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji oparł swoje rozstrzygnięcie o przyznaniu prawa pomocy w znacznej mierze na przyczynach innych niż sytuacja materialna wnioskodawcy. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przytoczonych sformułowań ustawowych wynika, że sytuacja materialna wnioskodawcy, oceniana w odniesieniu do konkretnego postępowania sądowoadministracyjnego, stanowi jedyną podstawę w orzekaniu o udzieleniu prawa pomocy. Rozstrzygnięcie więc przez sąd o przyznaniu prawa pomocy z przyczyn innych niż sytuacja materialna wnioskodawcy byłoby rozstrzygnięciem dokonanym z podstaw niedopuszczalnych i nie znajdujących uzasadnienia w ustawie (por. postanowienie NSA z dnia 31 marca 2005 r., sygn. akt II OZ 118/05, niepubl.).
Sąd I instancji błędnie zatem uzasadnił odmowę przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata stwierdzając, że na obecnym etapie postępowania sądowego brak jest konieczności ustanowienia dla skarżącego profesjonalnego pełnomocnika, rozpoznawana sprawa nie ma zawiłego charakteru, zaś skarżący jest osobą zaradną, o czym świadczy jego korespondencja z Sądem I instancji.
Ponownie rozpoznając wniosek K. W. o przyznania prawa pomocy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oceni, czy w sytuacji materialnej skarżącego nastąpiła zmiana okoliczności, która uzasadniałaby uchylenie bądź zmianę prawomocnego postanowienia referendarza sądowego z dnia 14 lipca 2006 r., sygn. akt III SA/Wa 1435/06.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał wniosek o przyznanie prawa pomocy do ponownego rozpoznania.
PG
- - ---------------------- 2