Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. postanowieniem z dnia 5 listopada 2015 r. o sygn. akt II SO/Bd 18/15, na podstawie art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej: p.p.s.a. odmówił zmiany postanowienia z dnia 9 lutego 2015 r., którym Sąd przyznał A. B. prawo pomocy w zakresie całkowitym, czyli obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata.
Wyjaśniając motywy podjętego rozstrzygnięcia Sąd wskazał, że postanowieniem z dnia 9 lutego 2015 r. skarżącemu przyznano prawo pomocy w zakresie całkowitym, zgodnie z wnioskiem. Pismem z dnia [...] lutego 2015 r. skarżący zwrócił się do Sądu o ustanowienie radcy prawnego w miejsce adwokata. Żądanie to, postanowieniem z dnia 17 kwietnia 2015 r. Sąd oddalił, natomiast Naczelny Sąd Administracyjny (dalej: NSA) postanowieniem z dnia 9 czerwca 2015 r. o sygn. akt II GZ 256/15 (publik. CBOSA) uchylił powyższe orzeczenie i przekazał wniosek z dnia [...] lutego 2015 r. o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego do ponownego rozpoznania, wyjaśniając, że Sąd był zobowiązany do porównania wniosku pierwotnego z obecnym i zbadania, czy we wniosku obecnym skarżący wskazał okoliczności, które dawałyby podstawę do zmiany postanowienia z dnia 9 lutego 2015 r.
Odpowiadając na wniosek o ponowne wyznaczenie innego pełnomocnika z uwagi na fakt, że obecny, w ocenie skarżącego, jest mniej wyspecjalizowany niż radca prawny Sąd stwierdził, że w badanej sprawie nie ma podstaw do wyznaczenia radcy prawnego, a tym samym do zmiany prawomocnego postanowienia z dnia 9 lutego 2015 r. Zdaniem Sądu w sytuacji gdy stronie, pomimo ustanowienia pełnomocnika z urzędu, nie odpowiada sposób w jaki jest reprezentowana, to swoje zastrzeżenie winna zgłosić odpowiednio uprawionym organom korporacji zawodowych. Sąd pokreślił przy tym, że przygotowanie zawodowe adwokatów i radców prawych do obsługi spraw z zakresu prawa administracyjnego czy też cywilnego jest takie samo.
W świetle powyższego WSA uznał, że brak jest podstaw prawnych do przyznania innego pełnomocnika na koszt Skarbu Państwa. Niezadowolenie skarżącego z pomocy prawnej udzielonej przez ustanowionego w sprawie pełnomocnika nie zmienia zakresu przyznanego prawa pomocy i nie daje prawa do ponownego ubiegania się o ustanowienie kolejnego pełnomocnika z urzędu. Przepisy p.p.s.a. nie zawierają uregulowań uprawniających stronę do występowania o wyznaczenie kolejnego pełnomocnika z urzędu w sytuacji, gdy dotychczas wyznaczony pełnomocnik nie spełnił jej oczekiwań.
W zażaleniu wniesionym do Naczelnego Sądu Administracyjnego (dalej: NSA) A. B. domagał się uchylenia postanowienia Sądu z dnia 5 listopada 2015 r. i przyznania radcy prawnego [...] jako pełnomocnika z urzędu, zarzucając naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 244 § 1 p.p.s.a., polegające na przyjęciu, że skarżący nie może żądać ustanowienia pełnomocnika z urzędu wskazanego wyraźnie przez siebie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zażalenie nie jest zasadne.
W pierwszej kolejności wskazać należy, że Sąd rozpoznawał ponowny wniosek A. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego w warunkach związania orzeczeniem NSA z dnia 9 czerwca 2015 r. Zgodnie z wytycznymi NSA, zadanie Sądu sprowadzało się do porównania ponownego wniosku skarżącego z wnioskiem pierwotnym (po rozpoznaniu którego Sąd postanowieniem z dnia 9 lutego 2015 r. zwolnił A. B. od kosztów sądowych oraz ustanowił dla niego adwokata) i zbadania, czy w ponownym wniosku skarżący wykazał okoliczności, dające podstawę do zmiany postanowienia z dnia 9 lutego 2015 r.
W ocenie NSA, odmawiając zmiany przywołanego postanowienia z dnia 9 lutego 2015 r., Sąd wywiązał się z powierzonego zadania prawidłowo.
Podkreślenia wymaga, że od początku postępowania zainicjowanego wnioskiem o przyznanie prawa pomocy skarżący ubiegał się o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie wskazanego z imienia i nazwiska radcy prawnego. Wniosek został uwzględniony, jednak Sąd, zwalniając w dniu 9 lutego 2015 r. skarżącego od kosztów sądowych, ustanowił dla niego adwokata. Rozstrzygnięcie Sądu nie zostało poddane kontroli, ponieważ skarżący nie złożył środka odwoławczego. Zamiast tego, skarżący ponownie wniósł o ustanowienie konkretnego radcy prawnego. Ostatecznie Sąd nie uwzględnił ponownego żądania, uznając, że zgodnie z art. 165 p.p.s.a. nie zmieniły się okoliczności sprawy, gdyż skarżącemu ustanowiono adwokata, a jeżeli nie odpowiada mu sposób w jaki jest reprezentowany, to powinien zgłosić zastrzeżenia do właściwego organu korporacji adwokackiej.
Zdaniem NSA stanowisko Sądu zasługuje na pełną aprobatę i nie podważa go argumentacja zażalenia.
Zważyć należy, że stosownie do art. 244 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie między innymi adwokata lub radcy prawnego. Z § 3 wynika natomiast, że jeżeli strona we wniosku wskazała konkretnego adwokata/radcę prawnego, to właściwa okręgowa rada adwokacka/rada okręgowej izby radców prawnych, w miarę możliwości i w porozumieniu ze wskazanym adwokatem lub radcą prawnym, wyznaczy adwokata lub radcę wskazanego przez stronę. Ponadto, z mocy art. 253 § 1 p.p.s.a., o wyznaczenie pełnomocnika sąd zwraca się do właściwego organu korporacji zawodowej.
Powołane wyżej przepisy trzeba rozumieć w ten sposób, że o ile ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika należy do sądu administracyjnego, o tyle wyznaczenie konkretnego pełnomocnika znajduje się w kompetencji właściwego organu samorządu zawodowego danej korporacji prawniczej. Innymi słowy, sąd przyznaje stronie prawo do profesjonalnego pełnomocnika na koszt Skarbu Państwa, natomiast konkretną osobę pełnomocnika wyznacza już nie sąd, tylko właściwy organ samorządu korporacyjnego. To do właściwego organu korporacyjnego strona, dla której sąd ustanowił pełnomocnika z urzędu, ma prawo kierować wszelkie zastrzeżenia odnośnie jego osoby, włącznie z żądaniem wyznaczenia pełnomocnika określonego z imienia i nazwiska.
Omówione stanowisko jest ugruntowane w judykaturze sądów administracyjnych (por. na przykład postanowienia NSA: z dnia 28 lipca 2009 r. o sygn. akt II GZ 111/09, z dnia 28 stycznia 2015 r. o sygn. akt II OZ 47/15, z dnia 29 października 2015 r. o sygn. akt II OZ 1021/15; wymienione orzeczenia dostępne w Internecie w CBOSA).
W związku z powyższym stwierdzić należy, że A. B. nie może domagać się od Sądu I instancji ani od NSA ustanowienia radcy prawnego wskazanego z imienia i nazwiska, zaś odwoływanie się do przepisów k.p.c. w sytuacji, gdy p.p.s.a. zawiera zupełne regulacje w tym przedmiocie jest bezprzedmiotowe, podobnie jak powoływanie się na gwarantowane treścią art. 45 ust. 1 Konstytucji RP prawo do sądu, które w tej sprawie nie zostało skarżącemu w żaden sposób ograniczone.
Reasumując, uznać wypada, że nie stanowi "zmiany okoliczności sprawy" w myśl art. 165 p.p.s.a. żądanie ustanowienia z urzędu wskazanego z imienia i nazwiska radcy prawnego w sytuacji, gdy sąd administracyjny ustanowił wcześniej adwokata.
Z wymienionych powodów oraz na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. NSA postanowił jak w sentencji.