Uzasadnienie
Wójt Gminy K. decyzją nr [...] z dnia [...] października 2003 r. orzekł, na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, o wymeldowaniu A. K., jej męża Z. K. oraz synów S. i P. K. z zameldowania na pobyt stały w Ł. przy ul. L. Z postępowania wyjaśniającego wynika bowiem, iż osoby te zamieszkują w budynku przy ul. L. (po drugiej stronie ulicy). W trakcie wizji lokalnej przeprowadzanej w spornym lokalu A. K.nie wskazała praktycznie rzeczy osobistych wskazujących na jej stały w nim pobyt. Wersja A. K. dotycząca tego, iż mieszka ona na stałe w domu przy ul. L. została uznana przez organ I instancji za niewiarygodną, m.in. ze względu na zeznanie bezpośredniego sąsiada małżeństwa K. – R. W., według którego cała rodzina zamieszkuje razem przy ul. L. Ponieważ zdaniem organu meldunkowego prowadzą oni pod tym adresem wspólne gospodarstwo domowe, lecz nie dokonali zameldowania w faktycznym miejscu pobytu, należało orzec o ich wymeldowaniu z budynku przy ul. L. W odwołaniu od decyzji A. K. wniosła o jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, ze względu na błąd w ustaleniach faktycznych.
Jej zdaniem zamieszkuje ona w spornym budynku nieprzerwanie od 1978 r. W trakcie wizji pokazała komisji całą szafę z ubraniami oraz rzeczy służące do higieny osobistej w łazience, co świadczyć ma o stałym zamieszkiwaniu. Podniosła również, że opłaca regularnie rachunki za prąd, podatek od nieruchomości oraz za wywóz śmieci. Nie śpi przy tym z córką, ale z 7-letnią wnuczką i to na osobnych łóżkach. Zanegowała ponadto zeznania świadka W., z którym pozostaje w konflikcie.
Wojewoda Wielkopolski decyzją nr [...] z dnia [...] grudnia 2003 r. utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy, podzielając stanowisko organu I instancji dotyczące faktycznego pobytu odwołującej się w budynku przy ul. L. Podstawowy środek dowodowy w postaci wizji lokalnej nie wykazał bowiem, że przebywa ona na stałe w domu przy ul. L. Konieczność wymeldowania A. K. miała również wynikać z treści zeznań wnioskodawcy K. S., samej zainteresowanej, świadka R. W. jako osoby obcej oraz informacji organu Policji.
W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego A. K. wniosła o uchylenie decyzji organu II instancji oraz "przeprowadzenie dowodu z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy". Powtórzyła przy tym zarzuty podniesione w odwołaniu od decyzji organu I instancji.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, powołując się na argumenty zawarte w uzasadnieniu swojej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z 25 stycznia 2006 r. sygn. akt 3/II SA/Po 2883/03, po rozpoznaniu sprawy ze skargi A. K. na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z [...] grudnia 2003 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania, oddalił skargę. W uzasadnieniu Sąd wywodził, że materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (t.j. – Dz.U. z 2001 r. Nr 87, poz. 960 ze zm.). Zgodnie z treścią przepisu art. 15 ust. 2 tej ustawy, rozpatrywaną w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 r. (sygn. akt K 20/01) orzekającym o niezgodności z Konstytucją art. 9 ust. 2 ustawy, wystarczającą podstawę do wymeldowania danej osoby stanowi faktyczne opuszczenie przez nią miejsca stałego pobytu. O takim opuszczeniu można mówić w sytuacji trwałego zerwania więzi z dotychczasowym miejscem zamieszkania, powstałej na skutek dobrowolnego wyprowadzenia się z danego lokalu.
Należy przy tym podkreślić, że sprawy administracyjne prowadzone w przedmiocie ewidencji ludności mają na celu wyłącznie potwierdzenie faktycznego miejsca pobytu stałego lub czasowego. Organy ewidencyjne nie są wobec tego uprawnione – w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 27 maja 2002 r. – do badania tytułów prawnych do zamieszkiwania w określonym miejscu.
Sąd po przeanalizowaniu akt administracyjnych przedmiotowej sprawy nie dopatrzył się naruszenia powyżej przytoczonych przepisów prawa materialnego. Zebrane w sprawie dowody stanowiły bowiem wystarczającą podstawę do uznania, iż skarżąca A. K. nie przebywa na stałe w budynku przy ul. L. w Ł. Wynika to przede wszystkim z wizji lokalnej przeprowadzonej w dniu 15 września 2003 r., w trakcie której oświadczyła ona, iż "śpi na jednym łóżku ze swoją córką" A. B., wynajmującą sporne mieszkanie. Poproszona o pokazanie rzeczy osobistych okazała jedynie swoją garsonkę oraz podomkę, żadnych przyrządów służących do higieny osobistej itd. Większość rzeczy do użytku osobistego ma się znajdować – według oświadczenia samej zainteresowanej w domu jej męża przy ul. L. Za niewiarygodne – ze względu na sprzeczność z treścią protokołu wizji – uznano przy tym twierdzenia skarżącej (zawarte w odwołaniu od decyzji organu I instancji) o pokazaniu komisji całej szafy z ubraniami oraz rzeczy do higieny osobistej, mających się znajdować w łazience.
Nie można było wobec tego przyjąć, iż w spornym lokalu znajduje się wyłączne centrum życiowe skarżącej, w którym koncentrują się jej codzienne sprawy, gdzie przebywa, wypoczywa czy prowadzi gospodarstwo domowe. Odwiedza ona co prawda członków swojej rodziny, jednakże nie zamieszkuje w przedmiotowym budynku na stałe. Stały pobyt A. K. w mieszkaniu jej męża Z. potwierdził świadek R. W. oraz Policja w piśmie z dnia 2 października 2003 r. Ustaleń tych nie może przy tym zmieniać fakt płacenia przez nią rachunków za prąd, wywóz śmieci czy podatku od spornej nieruchomości itd., jak również kierowanie różnych przeznaczonych dla skarżącej pism na adres przy ul. L, albowiem adres do doręczeń nie musi pokrywać się z miejscem faktycznego pobytu danej osoby.
Ponieważ w toku postępowania meldunkowego nie bada się tytułów prawnych do mieszkania w danym miejscu, a jedynie fakt przebywania osoby pod określonym adresem, zdaniem Sądu organy I i II instancji ustaliły prawidłowo, iż skarżąca nie zamieszkuje faktycznie w spornym lokalu, wobec czego należało uznać istnienie przesłanki określonej w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji i dowodach osobistych, skutkującej koniecznością orzeczenia o jej wymeldowaniu.
Z tego względu Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia skargi A. K. na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł o jej oddaleniu.
A. K. wniosła od wyroku skargę kasacyjną zaskarżając wyrok w całości.
Skargę kasacyjną oparła na naruszeniu przepisów postępowania mającego istotny wpływ na wynik sprawy:
- – przepisu art. 3 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, polegające na ograniczeniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu kontroli działalności administracji publicznej do naruszeń przepisów prawa materialnego z pominięciem kontroli zgodności działań organów z przepisami postępowania administracyjnego, co spowodowało nieuwzględnienie przez Sąd naruszenia przez organy art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego, oraz art. 136 w zw. z art. 77 i 78 w zw. z art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego, co – w skutek niewyjaśnienia okoliczności sprawy – doprowadziło do przyjęcia błędnej podstawy faktycznej wydanego orzeczenia, tj. przyjęcia, iż skarżąca faktycznie opuściła miejsce stałego pobytu;
- – art. 113 § 1 w zw. z art. 3 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, poprzez uznanie sprawy za dostatecznie wyjaśnioną i zamkniecie rozprawy w sytuacji, w której nie przeprowadzono kontroli działalności organów pod kątem ich zgodności z przepisami postępowania administracyjnego;
- – art. 141 § 4 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przez niejasne określenie podstawy rozstrzygnięcia, tj. niewskazanie podstawy przyjęcia przez Sąd, iż moc dowodową w niniejszej sprawie miały jedynie zeznania jednego świadka i przeprowadzona 15 września 2003 r. wizja lokalna, za nieistotną uznając okoliczność płacenia przez skarżącą rachunków za prąd, wywóz śmieci i podatku od przedmiotowej nieruchomości;
- – art. 145 § 1 pkt 1a i c ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przez jego niezastosowanie, mimo że Wojewoda Wielkopolski, którego czynność zaskarżono, dopuścił się rażącego naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, tj. art. 7, art. 77, art. 78 i 136 w zw. z art. 77 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz przepisów prawa materialnego art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, przez jego błędną wykładnię i przyjęcie, iż jedyną konieczną przesłanką wymeldowania jest faktyczne opuszczenie miejsca stałego pobytu, z pominięciem przesłanki dobrowolności przez co utrzymano w mocy decyzję Wojewody Wielkopolskiego o utrzymaniu w mocy decyzji Wójta Gminy K. z dnia [...] października 2003 r. o wymeldowaniu.
Drugą podstawą skargi kasacyjnej był zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego: art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, przez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że wystarczającą przesłanką wymeldowania danej osoby jest faktyczne opuszczenie przez nią miejsca stałego pobytu i pominięcie koniecznej przesłanki dobrowolności opuszczenia miejsca pobytu, przez co Sąd nie uwzględnił istotnego dla rozstrzygnięcia faktu, że skarżąca z własnej woli nie zamierzała i nie zamierza opuszczać miejsca stałego pobytu, z którego została wymeldowana.
Na tej podstawie wnosiła o:
- 1) uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu do ponownego rozpoznania;
- 2) zasądzenia od organu na rzecz skarżącej kosztów postępowania według norm przepisanych.
K. S. wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej i obciążenie skarżącej kosztami związanymi z wniesieniem skargi kasacyjnej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przesłanki nieważności postępowania sądowoadministrcyjnego. Z tego względu, przy rozpoznawaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.
Zarzut naruszenia art. 3 § 1 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie jest usprawiedliwiony. Art. 3 § 1 reguluje jedynie ogólne właściwości sądu administracyjnego, stanowiąc "Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie". Zarzut ten nie może być postawiony jako samoistna podstawa skargi kasacyjnej. Zarzut ten należy rozważyć w związku z zarzutem naruszenia art. 145 § 1 pkt 1a i c powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Według art. 145 § 1 pkt 1 lit. a tej ustawy "Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo części, jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy". W skardze kasacyjnej zarzucono błędną wykładnię art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (t.j.
Dz.U. z 2001 r. Nr 87, poz. 960 ze zm.) przez przyjęcie, że wystarczającą przesłanką jest faktyczne opuszczenie miejsca stałego pobytu z pominięciem przesłanki dobrowolności opuszczenia. Według art. 15 ust. 2 powołanej ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych "Organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która utraciła uprawnienia wymienione w art. 9 ust. 2 i bez wymeldowania się opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego, albo osoby, która bez wymeldowania się opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego i nie przebywa w nim co najmniej przez okres 6 miesięcy, a nowego miejsca jej pobytu nie można ustalić". Zasadnie w zaskarżonym wyroku Sąd wywodził, że po wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 27 maja 2002 r. (Dz.U. z 2002 r. Nr 78, poz. 716), w którym stwierdzono "art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz.U. z 2001 r. Nr 87, poz. 960 i Nr 110, poz. 1189): a) jest niezgodny z art. 52 ust. 1 i art. 83 w związku z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej", nie ma podstaw prawnych do ustalenia tytułu prawnego do lokalu.
Wymeldowanie jest czynnością materialnoprawną potwierdzającą wyłącznie fakt opuszczenia lokalu, a nie utratę tytułu prawnego do lokalu. Nie ma zatem podstaw do wyprowadzenia przesłanki dobrowolności opuszczenia lokalu. W zaskarżonym wyroku Sąd przeprowadził zatem prawidłową wykładnię art. 15 ust. 2 powołanej ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych.
Nie jest usprawiedliwiony zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W zaskarżonym wyroku Sąd dokonał oceny prawidłowości ustalenia stanu faktycznego. Wskazał, że stan faktyczny ustalono w oparciu o dowód bezpośredni: wizję lokalną, która dała organowi możliwość ustalenia stanu faktycznego na podstawie własnych spostrzeżeń. Nie można zatem przyjąć, że w zaskarżonym wyroku Sąd wadliwie ocenił zastosowanie art. 7, art. 77, art. 78 i art. 136 Kodeksu postępowania administracyjnego. Zastosowanie dowodu bezpośredniego daje szeroką możliwość ustalenia stanu faktycznego sprawy. Dowody pośrednie (zeznania świadków) już nie mają takiego waloru dowodowego.
W zaskarżonym wyroku Sąd dokonał oceny zgromadzonego materiału dowodowego w oparciu o założony hipotetyczny stan faktyczny w art. 15 ust. 2 powołanej ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, ocenę tę zamieścił w uzasadnieniu. Nie został zatem naruszony art. 113 § 1 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
W sprawie nie został też naruszony art. 141 § 4 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Uzasadnienie odpowiada pod względem formalnym i materialnym wymogom stawianym w art. 141 § 4 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
W tym stanie rzeczy, skoro skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach, na mocy art. 184 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.