Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 18 października 2018 r. sygn. akt IV SA/Wa 1631/18, oddalił skargę T. P. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] kwietnia 2018 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich.
Jak wskazał Sąd pierwszej instancji Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wskazaną wyżej decyzją, wydaną na podstawie art. 4 ust. 1 pkt 3 lit. b) oraz art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jedn. Dz. U. z 2016, poz. 1255 z późn. zm.) – dalej: "ustawa o kombatantach", odmówił T. P. przyznania uprawnień kombatanckich. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia podano, że skarżąca wystąpiła z wnioskiem o przyznanie jej uprawnień kombatanckich, podnosząc, iż w czasie wojny była deportowana do ZSSR. Organ wskazał, że zgodnie z art. 4 ust 1 pkt 3 lit. b) ustawy o kombatantach przedmiotowe uprawnienia przysługują osobom, które przebywały w ZSRR na przymusowych zesłaniach i deportacji. Z dokumentów nadesłanych przez Instytut Pamięci Narodowej wynika, że skarżąca, jak i jej rodzice, w życiorysach sporządzonych po wojnie podali, iż od 1939 do 1946 r. przebywali w Związku Radzieckim.
W ocenie organu okoliczność pobytu w ZSRR w czasie wojny nie wypełnia dyspozycji ww. przepisu ustawy o kombatantach. Okoliczność dobrowolnego wyjazdu do ZSSR z powodu represji ze strony hitlerowskiego okupanta nie stanowi przesłanki do przyznania przedmiotowych uprawnień.
W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżąca zarzuciła naruszenie art. 4 ust. 1 pkt 3 lit. b) ustawy o kombatantach, poprzez uznanie, że nie była ofiarą represji, gdyż jej wyjazd i przebywanie w czasie wojny do ZSRR był dobrowolny. Wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zwrot kosztów postępowania.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podnosząc te same argumenty co w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wskazanym na wstępie wyrokiem Sąd pierwszej instancji uznał wniesioną skargę za niezasadną. Jego zdaniem skarżąca nie spełnia przesłanek do przyznania uprawnień kombatanckich w świetle art. 4 ust. 1 pkt 3 lit. b) ustawy o kombatantach, zgodnie z którym represjami w rozumieniu ustawy są okresy przebywania z przyczyn politycznych, religijnych i narodowościowych na przymusowych zesłaniach i deportacji w ZSRR. Z treści powołanego wyżej przepisu wynika jasno, że materiał dowodowy musi wskazywać na okoliczność doznania represji, a więc przebywania z przyczyn politycznych, religijnych i narodowościowych na przymusowych zesłaniach i deportacji w ZSRR. W zaskarżonej decyzji zasadnie wskazano, że okoliczności faktyczne sprawy nie uprawniają do takich stwierdzeń, skoro wynika z nich niezbicie, że skarżąca i jej rodzice w 1939 roku opuścili terytorium Polski i dobrowolnie wyjechali do ZSSR, skąd do Polski powrócili w 1946 roku.
Nawet, gdyby przyjąć, zgodnie z twierdzeniami skarżącej, że wobec odmowy jej rodziców przyjęcia obywatelstwa radzieckiego zostali zesłani do obozu pracy w głąb [...], gdzie przebywali do 1943 roku, a następnie po zwolnieniu z obozu przenieśli się do [...], to jednak okoliczności te nie dają podstawy do uznania, aby skarżąca była osobą represjonowaną w rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt 3 lit. b) ustawy o kombatantach. Biorąc pod uwagę powyższe Sąd Wojewódzki, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.) - dalej: "P.p.s.a.", oddalił skargę jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła T. P. Zaskarżając orzeczenie Sądu pierwszej instancji w całości zarzuciła naruszenie art. 4 ust. 1 pkt 3 lit b ustawy o kombatantach, poprzez uznanie, że skarżąca nie była ofiarą represji, gdyż jej wyjazd i pobyt w czasie wojny w ZSRR był dobrowolny.
W oparciu o powyższy zarzut skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku oraz zaskarżonej decyzji Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, a także o zasądzenie kosztów postępowania według norm prawem przepisanych. Ponadto, na podstawie 176 § 2 P.p.s.a., zrzekła się prawa do rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.
Zdaniem skarżącej z zebranego w sprawie materiału dowodowego w sposób niewątpliwy wynika, że skarżąca i jej rodzice przebywali w czasie wojny w ZSRR. Pobyt wiązał się z rozpoczęciem działań wojennych i końcem działań wojennych. Dzięki zawartym pomiędzy Polską a ZSRR umowom dwustronnym skarżąca i jej rodzice mogli powrócić do Polski w ramach repatriacji. Oczywistym jest w tej sytuacji biorąc pod uwagę ramy czasowe, że rodzina nie wyjechała z Polski dobrowolnie do ZSRR lecz było to związane z realną obawą utraty życia i zdrowia ze strony okupanta hitlerowskiego i sowieckiego. Także długotrwały pobyt w ZSRR nie miał charakteru dobrowolnego. Nie tylko wpływ na to miały działania wojenne, ale także sytuacja prawna i polityczna, która uległa zmianie po zakończeniu wojny i umożliwieniu im powrotu do kraju. Rodzina skarżącej odmówiła przyjęcia obywatelstwa radzieckiego i za to spotkały ją, jak i wielu innych Polaków znajdujących się w identycznej sytuacji, represje i przymusowa zsyłka w głąb ZSRR do obozu pracy na [...].
Stąd też, wbrew ocenie zebranego w sprawie materiału dowodowego dokonanej przez Sąd pierwszej instancji i organ administracji, zaistniała przesłanka do uzyskania uprawnień kombatanckich przez skarżącą na podstawie art. 4 ust. 1 pkt 3 lit. b ustawy o kombatantach. Skarżąca wraz z rodzicami z przyczyn politycznych i narodowościowych znalazła się na przymusowym zesłaniu i deportacji w ZSRR.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
Na wstępie godzi się wyjaśnić, że stosownie do brzmienia art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której podstawy zostały ujęte w art. 183 § 2 P.p.s.a., jak też podstawy odrzucenia skargi lub umorzenia postępowania przed sądem wojewódzkim określone w art. 189 P.p.s.a. W rozpoznawanej sprawie nie występują te przesłanki, zatem Naczelny Sąd Administracyjny był związany zarzutami skargi kasacyjnej.
W niniejszej sprawie ziściły się za to warunki odstępstwa od zasady jawności i bezpośredniości postępowania, bowiem pełnomocnik strony skarżącej kasacyjnie zrzekł się w jej imieniu rozprawy, a strona przeciwna w terminie 14 dni od doręczenia skargi kasacyjnej nie zażądała przeprowadzenia rozprawy (art. 182 § 2 P.p.s.a.).
Zgodnie z art. 174 P.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:
- 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie;
- 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
W rozpoznawanej skardze zarzucono naruszenie wyłącznie przepisu prawa materialnego, tj. art. 4 ust. 1 pkt 3 lit b ustawy o kombatantach. Nie wskazano jednakże, czy zarzut ten dotyczy błędnej wykładni ww. przepisu, czy też jego niewłaściwego zastosowania. Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w samej skardze kasacyjnej. Należy zatem wskazać konkretne przepisy prawa, którym - zdaniem skarżącej - uchybił sąd i zamieścić uzasadnienie podstawy kasacyjnej, czyli uzasadnić uchybienia zarzucane sądowi. Uzasadnienie podstaw kasacyjnych polega na wykazaniu przez autora skargi kasacyjnej, że stawiane przez niego zarzuty mają usprawiedliwioną podstawę i zasługują na uwzględnienie. Uzasadniając zarzut naruszenia prawa materialnego przez jego błędną wykładnię wykazać należy, że sąd mylnie zrozumiał stosowany przepis prawa, natomiast uzasadniając zarzut niewłaściwego zastosowania przepisu prawa materialnego wykazać należy, iż sąd stosując przepis popełnił błąd w subsumcji czyli, że niewłaściwie uznał, iż stan faktyczny przyjęty w sprawie odpowiada stanowi faktycznemu zawartemu w hipotezie normy prawnej zawartej w przepisie prawa.
W obu tych przypadkach autor skargi kasacyjnej wykazać musi ponadto w uzasadnieniu, jak w jego ocenie powinien być rozumiany stosowany przepis prawa, czyli jaka powinna być jego prawidłowa wykładnia bądź jak powinien być stosowany konkretny przepis prawa ze względu na stan faktyczny sprawy, a w przypadku zarzutu niezastosowania przepisu - dlaczego powinien być zastosowany.
Właściwe sformułowanie tej podstawy kasacyjnej, w przypadku zaskarżania wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego, oprócz wskazania jako naruszonego art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. (ewentualnie w powiązaniu z art. 145a bądź art. 146 P.p.s.a.), w związku z odpowiednimi przepisami prawa materialnego, powinna również wskazywać, w jakiej formie i dlaczego te przepisy zostały naruszone. Jednocześnie zarzuty dotyczące obu form naruszenia prawa materialnego powinny być formułowane w przypadku, gdy stan faktyczny sprawy został ustalony w sposób prawidłowy i nie budzi wątpliwości.
Sformułowany w petitum skargi kasacyjnej zarzut naruszenia art. 4 ust. 1 pkt 3 lit. b ustawy o kombatantach nie został prawidłowo sformułowany. Po pierwsze jako podstawę kasacyjną autorka skargi kasacyjnej błędnie podała zarówno art. 174 pkt 1, jak i pkt 2 P.p.s.a. w odniesieniu do ww. przepisu praw materialnego. Zatem zarzut dotyczący naruszenia przepisów prawa materialnego połączony został z zarzutem procesowym, chociaż składają się na nie odrębne podstawy kasacyjne. Skarga kasacyjna powinna wiązać konkretne zarzuty z właściwą podstawą kasacyjną, a zwłaszcza Naczelny Sąd Administracyjny nie może domniemywać, o jakie naruszenia chodzi i w ramach jakiej podstawy kasacyjnej, a tak musi być w sytuacji, gdy autor skargi kasacyjnej wskazuje na obie podstawy z art. 174 pkt 1 i 2 P.p.s.a. i nie przyporządkowuje tym podstawom konkretnych naruszeń podnoszonych w zarzutach. Konieczność wykazania takiego związku przez autorkę skargi kasacyjnej jest niezbędna, zważywszy, że inne są kryteria naruszeń prawa materialnego, a inne procesowego oraz różny jest ich związek z rozstrzygnięciem. Po drugie autorka skargi kasacyjnej nie wskazała, czy naruszenie art. 4 ust. 1 pkt 3 lit. b ustawy o kombatantach polega jej zdaniem na błędnej wykładni, czy niewłaściwym zastosowaniu tego przepisu.
Jak wynika z art. 4 ust. 1 pkt 3 lit. b ustawy o kombatantach represjami są okresy przebywania z przyczyn politycznych, religijnych i narodowościowych na przymusowych zesłaniach i deportacji w Związku Radzieckim. Z materiału zgromadzonego w aktach sprawy wynika, że rodzice skarżącej wyjechali do ZSRR w obawie przed wojskami niemieckimi. Nie negując niezwykle trudnej sytuacji, w jakiej się oni znaleźli na terenie okupowanej Polski, nie można uznać, że ucieczka ta stanowiła zesłanie i deportację o charakterze przymusowym. Materiał zgromadzony w aktach sprawy jest niewystarczający do przyjęcia, że pobyt rodziców skarżącej w ZSRR wynikał ze względów politycznych, religijnych lub narodowościowych, a nadto miał charakter przymusowy.
Podkreślić należy, że w ustawie o kombatantach przewidziano przywileje dla ściśle określonej w niej grupy osób. I choć faktu doznanych przez skarżącą i jej rodzinę w czasie wojny, a także po jej zakończeniu, cierpień nikt nie neguje, to jednak stwierdzić należy, że ustawodawca ma niekwestionowane prawo do ograniczania kręgu osób korzystających ze szczególnego statusu kombatanta i związanych z tym określonych przywilejów.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 P.p.s.a. skargę kasacyjną oddalił