Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnegoz 27 marca 2008 r., sygn. akt II OSK 1248/07

Uzasadnienie

Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wyrokiem z dnia 20 marca 2007 r. sygn. III SA/Wr 409/06 po rozpatrzeniu skargi Z. C. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej - oddalił skargę.

Powyższy wyrok został wydany w następujących okolicznościach. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w W. decyzją z dnia [...] nr [...] na podstawie art. 12 ust 2 pkt 1 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (DZ. U. z 1998 r. nr 90, poz. 575 z późn. zm.) oraz § 10 ust 1 i 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. nr 65 poz. 294 ze zm.) w związku z § 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzenia chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. nr 132, poz. 1115) utrzymał w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Ś. z dnia [...] nr [...] o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej - uszkodzenia słuchu wywołanego działaniem hałasu (poz. [...] wykazu chorób zawodowych określonych w rozporządzeniu Rady Ministrów z 18.11. 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. nr 65, poz. 294)- u Z. C..

Sprawa była rozpoznawana przez organy administracji publicznej po raz wtóry, bowiem poprzednie rozstrzygnięcia zostały uchylone wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z 30 czerwca 2004 r. sygn. 3II SA/Wr 3256/2001. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy odnosząc się do ustaleń dotyczących wywiadu epidemiologicznego stwierdził, że Z. C. pracował w Państwowym Ośrodku Maszynowym w C. od [...]. do [...] - na stanowisku technika normowania, w narażeniu na hałas pochodzący ze stanowisk pracy zlokalizowanych w warsztacie, zaś w dalszych latach był zatrudniony w Przedsiębiorstwie [...] "[...]" S. A. w S. na następujących stanowiskach pracy:

1. - od [...].1958r. do [...].1962r. jako [...], przy czym pomiarów środowiskowych w tym okresie na tym stanowisku nie wykonywano /przeprowadzone pomiary natężenia hałasu na przestrzeni lat 1972-2000 wykazały w hali traków od 65dB(A)-103dB(A), hali obróbki maszynowej od 80dB(A)-104dB(A).
2. - od [...].1962r. do [...].1967r. w charakterze ślusarza (wykonywał prace związane z remontem i naprawą urządzeń służących do wydobycia, przerobu i produkcji kamienia budowlanego znajdujących się na terenie całego zakładu) - narażony pośrednio na hałas pochodzący od pracujących maszyn i urządzeń zlokalizowanych w różnych miejscach zakładu o natężeniu od 65dB(A) - 110dB(A) /pomiarów środowiskowych w tym okresie na tym stanowisku nie wykonywano/.
3. - od [...].1967r. do [...].1977r.; sztygar oddziałowy urządzeń mechanicznych
4. - od [...].1977r. do [...].1980r.; specjalista ds. mechanicznych
5. - od [...].1980r. do [...].1981 r.; kierownik warsztatów mechanicznych
6. - od [...].1981 r. do [...].1987r.; starszy mistrz warsztatów mechanicznych - sztygar
7. - od [...].1987r. do [...].1988r.; oddelegowanie do pracy eksportowej na budowie w B. na stanowisku pomocnika kamieniarza (Przedsiębiorstwo [...] "[...]" w K.)
8. - od [...].1988r. do [...].1988r.; starszy mistrz warsztatów mechanicznych - sztygar
9. - od [...].1988r. do [...].1990r.; oddelegowanie do pracy eksportowej na budowie w L. na stanowisku mechanika sprzętu i transportu (Przedsiębiorstwo [...] "[...]" w W.)
10. - od [...].1990r. do [...].1990r.; starszy mistrz warsztatów mechanicznych - sztygar
11. - od [...].1990r. do [...].1994r.; starszy mistrz-sztygar, z-ca głównego mechanika
12. - od [...].1994r. do [...].1996r.; kierownik warsztatów mechanicznych, sztygar urządzeń mechanicznych
13. - od [...].1996r. do [...].1999r.; /pełny etat/ od [...].1999r. do [...].2000r.; /7/8 etatu/; zastępca kierownika działu mechaniczno-energetycznego i inwestycji
14. - od [...].1999r. przebywa na emeryturze.

Jak ustalono, praca zainteresowanego na stanowiskach: sztygara oddziałowego urządzeń mechanicznych, specjalisty ds. mechanicznych, kierownika warsztatów mechanicznych, starszego mistrza warsztatów mechanicznych-sztygara, kierownika warsztatów mechanicznych - polegała na:

dozorowaniu remontów maszyn i urządzeń znajdujących się na terenie całego zakładu (hale obróbki maszynowej, ręcznej, sprężarkownie, warsztaty naprawcze, wyrobiska, dźwignice perforatory, wiertnice), nadzorowaniu produkcji narzędzi kamieniarskich w kuźni zakładowej i nakładek do groszkowania, kontroli stanu technicznego i zabezpieczeń bhp maszyn i urządzeń zlokalizowanych na terenie zakładu będących w ruchu (maszyny produkcyjne, traki, szlifierki, cyrkularki, sprężarki, dźwignice, palniki wrębowe itd.), prowadzeniu dokumentacji, przydzielaniu zadań remontowych dla podległych pracowników, kontroli jakości wykonywanych remontów i sprawozdań.

Na w/w stanowiskach pracy zainteresowany narażony był pośrednio na hałas występujący na stanowiskach pracy w zakładzie - pomiarów środowiskowych nie wykonywano /przeprowadzone pomiary natężenia hałasu na przestrzeni lat 1972-1996 na poszczególnych stanowiskach pracy na wydziałach kształtowały się w granicach 65dB(A) do 110dB(A)/. Praca zainteresowanego na stanowisku zastępcy kierownika działu mechaniczno-energetycznego i inwestycji polegała na nadzorowaniu i kontroli nad prawidłową realizacją napraw i remontów maszyn i urządzeń zainstalowanych w Przedsiębiorstwie "[...]" S.A. wykonywanych przez podległe służby. Efektywny czas pracy w narażeniu pośrednim na hałas wyniósł ok. 2 godz. dziennie /w pozostałym czasie prowadzenie dokumentacji/ -pomiarów środowiskowych na tym stanowisku nie wykonywano. Przeprowadzone pomiary natężenia hałasu w różnych halach produkcyjnych i miejscach zakładu kształtowały się na przestrzeni lat 1996-2000 na poszczególnych stanowiskach pracy w granicach 65dB(A) do104dB(A).

Zainteresowany w ramach oddelegowania z Przedsiębiorstwa [...] "[...]" S.A. w S. do pracy eksportowej w B. - na stanowisku pomocnika kamieniarza (praca polegała na renowacji elewacji kamiennej obiektu zabytkowego i montażu nowych elementów) - nie był narażony na hałas, natomiast oddelegowany do L. - na stanowisku mechanika sprzętu i transportu (praca polegała na naprawie maszyn i urządzeń budowlanych, drogowych, demontowaniu części silników oraz usuwaniu usterek w zespołach i mechanizmach maszyn budowlanych) - sporadycznie mógł być narażony na hałas.

Natomiast badania medyczne pracownika w toku postępowania administracyjnego wykonywano w następujących okresach z rozpoznaniem:

1. - obserwacja w Poradni Chorób Zawodowych Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny w W. w dniach od [...].1996 r. do [...].1996 r., podczas której stwierdzono ubytki słuchu, ucho prawe- 14dB, ucho lewe 12,3dB. W orzeczeniu lekarskim z dnia [...] nie stwierdzono zawodowego uszkodzenia słuchu
2. - kolejne badania w latach 1998, 1999, 2000, również nie dały podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej uszkodzenia słuchu
3. - badania w Samodzielnym Publicznym ZOZ [...] Ośrodku Medycyny Pracy w W. w dniach [...].2001 r., [...].2001, [...].2001 zakończone orzeczeniem z [...].2001 r. w którym stwierdzono, że progresja ubytków słuchu nie osiąga stopnia choroby zawodowej narządu słuchu i spowodowana jest czynnikami pozazawodowymi.
4. - badania w Instytucie Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. zakończone orzeczeniem z dnia [...].2001 w którym stwierdzono "niedosłuch obustronno odbiorczy UP-32dB, UL-27 dB.

Po wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z 30 czerwca 2004 r. sygn. akt 3 II SA/Wr 3256/2001, którym uchylono obie decyzje odmawiające stwierdzenia choroby zawodowej u Z. C. organy administracji publicznej zleciły kolejne badania pracownika w wyniku czego:

1. - przeprowadzono badania w dniach [...].2004, [...].2005, [...].2005, [...].2005 w [...] Wojewódzkim Ośrodku Medycyny Pracy w W.- Oddział w W. zakończone orzeczeniem dnia [...].2005 r. o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej
2. - kolejne badania przeprowadzone przez Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. w wyniku, którego wydano orzeczenie [...].2005 r. również wykluczające chorobę zawodowa uszkodzenia słuchu.

Ostatecznie podstawą rozstrzygnięcia, będącego przedmiotem skargi do Sądu I instancji było rozstrzygnięcie, w którym uznano, że Z. C. jakkolwiek przez okres wielu lat pracy zawodowej był narażony na działania ponadnormatywnego hałasu w środowisku pracy, to rozpoznane u niego uszkodzenia słuchu, nie ma cech zawodowego uszkodzenia słuchu.

W tym zakresie organy oparły się na wydawanych w sprawie orzeczeniach medycznych oraz wyjaśnieniach Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. z dnia [...].2006 r. który stwierdził, że dokumentowane badaniami audiometrycznymi znaczne różnice w uzyskiwanych progach słuchu, mogą świadczyć o występowaniu u pracownika niedosłuchu fluktuacyjnego, którego wielkość modelowana jest czynnikami pozazawodowymi, a niedosłuchu odbiorczy o jednostronnej lokalizacji ślimakowej i fluktuacyjnym przebiegu nie jest charakterystyczny dla uszkodzenia słuchu spowodowanego hałasem i nie uzasadnia rozpoznania choroby zawodowej narządu słuchu.

Rozpoznając skargę Z. C. i nie podzielając zarzutów w niej przedstawionych Sąd I instancji uznał, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy administracji mając na uwadze wytyczne zawarte w wyroku z 30 czerwca 2004 r. przeprowadziły postępowanie dowodowe zgodnie z obowiązującą procedurą. W sposób należyty zebrano i oceniano materiał dowodowy, a strona skarżąca nie przedstawiła żadnych przeciwdowodów, które by obaliły moc dowodową wydanych w sprawie orzeczeń lekarskich. W ocenie Sądu w wyniku kontroli sprawy nie można też skutecznie zarzucać organom sanitarnym przekroczenia granic swobodnej oceny dowodów, a opinie jednostek służby zdrowia wyczerpująco i rzetelnie uzasadnione dawały podstawę by w konsekwencji organy rozstrzygnęły, iż w sprawie nie zachodzi związek przyczynowy między warunkami pracy, a stwierdzonym u skarżącego niedosłuchem. Skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. złożył Z. C. reprezentowany przez radcę prawnego i wnosił o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenia kosztów według norm przepisanych.

Zaskarżonemu wyrokowi skarga zarzuca naruszenie prawa materialnego w szczególności § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych w związku z § 10 rozporządzenia Rady Ministrów z 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzenia chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach.

Skarga zarzuca nadto naruszenie przepisów art. 233 k.p.c. i art. 290 k.p.c w związku z art. 106 § 5 p.p.s.a poprzez uznanie, że ocena zgromadzonych w sprawie materiałów dowodowych nie pozwala na przyjęcie związku pomiędzy warunkami pracy, a choroba zawodową.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że w sytuacji domniemania przyczyny powstania ubytków słuchu u skarżącego na skutek hałasu występującego w środowisku pracy, Sąd zobowiązany był w oparciu o art. 290 k.p.c, w zw. z art. 106 § 5 p.p.s.a. w taki sposób przeprowadzić materiał dowodowy, by wykazać rzeczywiste przesłanki przemawiające za innymi niż wskazane przez Skarżącego przyczynami wad słuchu. Powołując się zatem na możliwy wpływ choroby nadciśnieniowej na pogorszenie słuchu winien był uzyskać od odpowiednich organów stosowne opinie wskazujące, czy rzeczywiście istnieje jakkolwiek związek pomiędzy chorobą nadciśnieniową, a wadami słuchu.

Zdaniem skarżącego orzeczenia medyczne wydawane w sprawie odnoszą się do rozporządzenia RM z 30 lipca 2002 r., gdyż poprzednie rozporządzenie z 18.11.1983 r. nie wprowadzało wielkości ubytku słuchu jako przesłanki, od spełnienia której uzależnione jest rozpoznanie choroby, a także nie istniały żadne kryteria wskazujące na zasady i sposoby rozpoznawania chorób zawodowych, a jednym kryterium było "uszkodzenie słuchu wywołane hałasem". Odnosząc się do argumentu o braku obustronnego ubytku odbiorczego o lokalizacji ślimakowej jako objawów uszkodzenia słuchu spowodowanego hałasem skarżący odwołał się do opracowania medycznego z Instytutu Medycyny Pracy na temat "zawodowego uszkodzenia słuchu- patogeneza, diagnostyka i zapobieganie".

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Zakres badania zaskarżonego orzeczenia wyznaczają granice skargi kasacyjnej o czym stanowi art. 183 § 1 p.p.s.a. Oznacza to, że Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami zaskarżenia określonymi przez ustawodawcę art. 174 p.p.s.a. i wnioskami skargi kasacyjnej. Związanie granicami skargi kasacyjnej polega na tym, że Sąd kasacyjny nie jest władny badać, czy Sąd I instancji naruszył jeszcze inne przepisy niż wskazane w skardze kasacyjnej. Nie jest uprawniony do uzupełnienia lub poprawienia wskazanych przez stronę skarżącą podstaw skargi kasacyjnej oraz samodzielnego formułowania zarzutów, czy też domyślania się ich treści. Powyższa zasada nie dotyczy jedynie wad prawnych powodujących nieważność posterowania (art. 183 § 2 p.p.s.a.), których w rozpatrywanej sprawie jednakże nie stwierdzono.

Stosownie do § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. z 1983 r. nr 65, poz. 294 ze zm.), bo to rozporządzenie ma zastosowanie w sprawie, "za choroby zawodowe uważa się choroby określone w wykazie chorób zawodowych stanowiących załącznik do rozporządzenia, jeżeli zostały spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy". Wynika stąd, że definicja prawna choroby zawodowej w rozporządzeniu z 1983 r. składa się z dwóch elementów, z których jeden jest formalnie wskazany w określonym wykazie, a drugi dotyczy sytuacji określonego związku przyczynowego objętego wykazem choroby z warunkami wykonywanej pracy.

Nie jest wystarczającym dla stwierdzenia choroby zawodowej wyłącznie to, że skarżący pracował w warunkach stwarzających ryzyko powstania choroby zawodowej, ale i ustalenie, że choroba skarżącego jest uznana za chorobę zawodową w znaczeniu prawnym.

Załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych w pkt 15 - jako chorobę zawodowa wskazuje "uszkodzenie słuchu wywołane działaniem hałasu". Wynika z powyższego, że chorobą zawodową nie jest każde uszkodzenie słuchu lecz tylko to, które zostało wywołane hałasem. Do rozpoznawania, diagnozowania chorób zawodowych powołane są jednostki organizacyjne o których mowa w § 7 rozporządzenia i są to poradnie chorób zawodowych, kliniki chorób zawodowych, oddziały chorób zawodowych wchodzące w skład odpowiednich zakładów społecznych służby zdrowia, akademii medycznych lub instytutów naukowo- badawczych. W oparciu o badania medyczne pacjenta diagnozują one chorobę zawodową, a uszkodzenie słuchu wywołane hałasem ma niewątpliwie jak każde schorzenie specyficzne objawy typowe tylko dla danej jednostki chorobowej. W tym zakresie zarówno organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej jak i Sąd są związane orzeczeniem medycznym, dla którego wydania niezbędna jest wiedza medyczna z zakresu właściwej specjalizacji.

Chybionym jest zarzut skargi kasacyjnej iż przy orzeczeniach medycznych, a w konsekwencji rozstrzygnięciach w sprawie istotnym był stopień uszkodzenia słuchu, czy też stosowanie wymogów rozporządzenia Rady Ministrów z 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych (Dz. U. z 2002 nr 132, poz. 1115). Czym innym jest bowiem opisanie objawów, które nie są typowe dla uszkodzenia słuchu wywołanego hałasem (niedosłuch fluktuacyjny, odbiorczy o jednostronnej lokalizacji), a czym innym stosowanie wymogów z pkt 21 załącznika do rozporządzenia RM z 30.07.2002 r.

Za chybiony należy uznać również zarzut naruszenia przepisów postępowania przez Sąd I instancji w postaci przepisów art. 233 kpc i 290 kpc w związku z art. 106 § 5 p.p.s.a. Postępowanie dowodowe przed sadem administracyjnym i w konsekwencji dokonywane przez ten sąd ustaleń faktycznych jest dopuszczalne w zakresie uzasadnionym celami postępowania administracyjnego i powinno umożliwiać sadowi dokonywanie ustaleń, które będą stanowiły podstawę oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji. Oznacza to, że Sąd w istocie nie może dokonywać ustaleń, które mogłyby służyć merytorycznemu rozstrzygnięciu sprawy załatwianej zaskarżoną decyzją, a przepis art. 106 § 3 p.p.s.a. nie służy do zwalczania ustaleń faktycznych, z którymi strona się nie zgadza (vide: wyrok NSA z 9.02.2007 II FSK 173/2006). To też stawianie zarzutu Sądowi I instancji, że ostatecznie nie dążył do wyjaśnienia powodów faktycznych uszkodzenia słuchu u skarżącego innych niż działania hałasu wykracza nie tylko poza ramy kontroli sprawowanej przez Sąd I instancji ale i również poza meritum sprawy będącej przedmiotem rozstrzygnięcia organów inspekcji sanitarnej.

.Z przytoczonych wyżej względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) oddalił skargę kasacyjną.