Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 27 sierpnia 2020 r., sygn. akt IV SA/Wa 919/20, oddalił skargę A. V. (skarżąca) na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia [...] grudnia 2019 roku nr [...] w przedmiocie zobowiązania do powrotu oraz zakazu ponownego wjazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i innych państw obszaru Schengen.
Powyższy wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Komendant Placówki Straży Granicznej w K. (dalej: "Komendant" lub "organ I instancji") decyzją z [...] czerwca 2018 r., [...] orzekł o zobowiązaniu obywatelki Federacji Rosyjskiej A. V. do powrotu w terminie 30 dni od dnia doręczenia decyzji o zakazie ponownego wjazdu na: terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na okres 6 miesięcy od dnia wykonania decyzji lub upływu terminu dobrowolnego powrotu w określonego w decyzji, w przypadku braku informacji o wykonaniu decyzji; terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i innych państw obszaru Schengen na okres 6 miesięcy od dnia wykonania decyzji, na wypadek, jeżeli w terminie określonym w decyzji nie opuści ona terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub przekroczy lub będzie usiłowała przekroczyć granicę wbrew przepisom prawa. Organ uznał, że skarżąca przebywa na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej bez ważnej wizy lub innego ważnego dokumentu uprawniającego ją do wjazdu na to terytorium i pobytu na nim. Ponadto organ stwierdził, że w sprawie nie zachodzą okoliczności, kiedy decyzji o zobowiązaniu do powrotu nie wydaje się, w szczególności przesłanki do udzielenia zgody na pobyt ze względów humanitarnych oraz zgody na pobyt tolerowany.
Po rozpoznaniu odwołania skarżącej Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców zaskarżoną decyzją utrzymał w mocy decyzję Komendanta z [...] czerwca 2018 r.
Organ odwoławczy zauważył, że powoływana przez skarżącą okoliczność pobytu jej syna E. V. w Polsce na obecnym etapie postępowania nie jest rozstrzygnięta bowiem z materiału dowodowego oraz z prowadzonego przez niego w systemie teleinformatycznym krajowego zbioru rejestrów, ewidencji i wykazu w sprawach cudzoziemców wynika, iż 13 lipca 2018 r. do Wojewody wpłynął wniosek o udzielenie małoletniemu E. V. zezwolenia na pobyt czasowy. Decyzją z [...] października 2018 r., [...] Wojewoda odmówił udzielenia małoletniemu cudzoziemcowi wnioskowanego zezwolenia. Odwołanie od ww. decyzji wpłynęło do Szefa Urzędu lecz sprawa nie została dotychczas zakończona.
Powodem wydalenia skarżącej było przebywanie jej na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej bez ważnej wizy lub innego ważnego dokumentu uprawniającego ją do wjazdu na to terytorium i pobytu na nim, jeżeli wiza lub inny dokument są lub były wymagane. Szef Urzędu zauważył, że cudzoziemka po wjeździe na terytorium strefy Schengen, przez Węgry, w dniu [...] stycznia 2017 r., na podstawie posiadanego rosyjskiego dokumentu podróży i wizy Schengen nr [...], ważnej od [...] stycznia 2017 r. do [...] lutego 2017 r., wydanej na czas pobytu 12 dni, była uprawniona do pobytu na terytorium państw obszaru Schengen do [...] stycznia 2017 r. Skarżąca [...] stycznia 2017 r., tj. w okresie legalnego pobytu stawiła się na drogowym przejściu granicznym w K., w celu powrotu do kraju pochodzenia. Z uwagi na figurowanie jej danych w bazie danych Interpol została zatrzymana i przekazana Policji. Następnie nie mogła opuścić terytorium Polski, pomimo upływu ważności posiadanej wizy Schengen z uwagi na zastosowane wobec niej środków zapobiegawczych, najpierw w postaci tymczasowego aresztowania, a od dnia 27 czerwca 2017 r. w postaci m.in. zakazu opuszczania kraju połączonego z zatrzymaniem paszportu. Szef Urzędu wskazał, że powyższe środki zapobiegawcze zostały uchylone postanowieniem Sądu Okręgowego w Przemyślu z 16 listopada 2017 r., II Kop 14/17. Mając powyższe na uwadze Szef Urzędu uznał, że przepisy ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz. U. z 2020 r. poz. 35, dalej: "u.o.c.") nie przewidują możliwości uznania za legalny pobytu cudzoziemca z uwagi na zastosowanie wobec niego tymczasowego aresztowania lub zakazu opuszczania kraju. Zauważył, że po uchyleniu środków zapobiegawczych skarżąca pozostała na terytorium Polski pomimo braku ważnej, wymaganej wizy lub innego ważnego, wymaganego dokumentu uprawniającego ją do wjazdu i pobytu na tym terytorium. Powyższe okoliczności odpowiadały przesłance orzeczenia o zobowiązaniu do powrotu z art. 302 § 1 pkt 1 u.o.c.
Szef Urzędu rozważając zasadność udzielenia zgody na pobyt ze względów humanitarnych, uznał że w przypadku przekazania skarżącej do Republiki — Białoruś istniałoby ryzyko naruszenia jej praw gwarantowanych przez art. 3, 5 i 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności oraz, iż toczące się w tym kraju postępowanie karne w sprawie "[...]" w rzeczywistości może mieć podłoże polityczne.
Zdaniem organu, materiał dowodowy niniejszej sprawy nie dawał jednak podstaw do stwierdzenia, iż wobec skarżącej zachodzi ryzyko, iż w przypadku wyjazdu przez nią na Ukrainę, gdzie jak zeznała ma prawo bezterminowego pobytu lub do Federacji Rosyjskiej, której jest obywatelką zostanie ona przekazana stronie białoruskiej w związku z figurowaniem jej danych w systemie osób poszukiwanych przez Interpol. Organ II instancji wskazał, że obecnie dane skarżącej nie figurują w systemie osób poszukiwanych przez Interpol. Przestała zatem istnieć zasadnicza okoliczność, powołana przez pełnomocnika strony, jako uzasadniająca w jego ocenie udzielenie skarżącej zgody na pobyt ze względów humanitarnych.
Dalej organ uznał za nieuzasadnione i nie poparte żadnymi dowodami stanowisko skarżącej, że istnieje ryzyko przekazania skarżącej przez stronę rosyjską stronie białoruskiej, w przypadku wyjazdu przez nią do Federacji Rosyjskiej, której jest obywatelką. Organ wskazał, że art. 61 ust. 1 Konstytucji Federacji Rosyjskiej, przyjętej w ogólnonarodowym referendum 12 grudnia 1993 r. gwarantuje, że obywatel Federacji Rosyjskiej nie może być wydalony poza granice Federacji Rosyjskiej lub wydany innemu państwu, brak jest zatem podstaw by twierdzić, iż skarżąca zostanie wydana władzom Białorusi.
Według organu bezpodstawne były twierdzenia skarżącej, że wskutek jej wyjazdu do Federacji Rosyjskiej, stanęłaby ona wobec indywidualnych zagrożeń zawartych w art. 2-7 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. Organ II instancji zwrócił uwagę, że [...] sierpnia 2015 r., a zatem po ponad roku od wybuchu konfliktu zbrojnego na Ukrainie, władze Federacji Rosyjskiej wydały skarżącej obecnie posiadany dokument podróży nr [...], ważny do [...] sierpnia 2025 r. Skarżąca zeznała [...] grudnia 2017 r. przed organem I instancji, iż w celu uzyskania ww. dokumentu podróży udała się w sierpniu 2015 r. na terytorium Federacji Rosyjskiej. Dokument ten został jej wydany niezwłocznie, bo już [...] sierpnia 2015 r. Organ odwoławczy za nieprawdziwe uznał twierdzenie skarżącej, iż z uwagi na nieprzychylne nastawienie władz Federacji Rosyjskiej do cudzoziemki od czasu wybuchu w 2014 r. konfliktu zbrojnego na Ukrainie nie wjeżdżała ona na terytorium Federacji Rosyjskiej, gdyż zostałaby tam od razu aresztowana przez służby rosyjskie. Nadto, skarżąca przed organem I instancji zeznała [...] grudnia 2017 r., że po wybuchu konfliktu zbrojnego na Ukrainie pojechała do Rosji dwukrotnie, ostatni raz w celu wydania jej ww. dokumentu podróży, nie miała żadnych problemów z przekroczeniem granicy z Ukrainy do Rosji i powrotem na Ukrainę, jak również z uzyskaniem od władz Federacji Rosyjskiej nowego dokumentu podróży. Ponadto, z zeznań skarżącej wynikało, że w okresie zamieszkiwania na terytorium Ukrainy (12 lat) dość często jeździła do kraju pochodzenia (Federacji Rosyjskiej) w celu odwiedzin zamieszkującej tam rodziny i znajomych i nigdy nie miała problemów z wjazdem na terytorium kraju pochodzenia i wyjazdem stamtąd. Szef Urzędu stwierdził, że także obecnie powrót strony na Ukrainę (w przypadku podjęcia przez nią takiej decyzji), gdzie jak zeznała posiada zezwolenie na pobyt bezterminowy, nie zagrażałby jej prawom. Organ zwrócił uwagę, że obawy skarżącej przed powrotem na Ukrainę wynikały z figurowania jej danych w systemie osób poszukiwanych przez Interpol, co mogłoby skutkować przekazaniem jej przez stronę ukraińską stronie białoruskiej. Obecnie dane skarżącej nie figurują w ww. systemie, a tym samym zdezaktualizowała się powołana przez stronę i jej pełnomocników obawa powrotu na terytorium tego kraju. Szef Urzędu wskazał, że na terytorium Ukrainy strona zamieszkuje w K., a zatem na obszarze nie objętym konfliktem zbrojnym, pozostającym pod całkowitą kontrolą władz ukraińskich. Skarżąca nigdy nie miała konfliktu z prawem, nie była karana, nie była represjonowana przez władze Ukrainy ze względu na posiadanie rosyjskiej narodowości i obywatelstwa. Nie była tam prześladowana. Na Ukrainie mieszka jej najbliższa rodzina – rodzice i małoletni syn. Nadto, na terytorium Ukrainy skarżąca nie była pozbawiona możliwości reprezentowania jej i obrony jej praw przez profesjonalnego pełnomocnika. Wobec powyższego materiał dowodowy sprawy oraz ustalony na jego podstawie stan faktyczny nie dawały podstawy by twierdzić, że aby wobec skarżącej zachodziła okoliczność udzielenia jej zgody na pobyt ze względów humanitarnych.
Organ odwoławczy za bezpodstawne uznał twierdzenia, iż w przypadku podjęcia przez skarżącą decyzji o powrocie na Ukrainę, gdzie posiada prawo pobytu bezterminowego, będą zagrożone jej prawa.
Oceniając okoliczność prowadzenia przez skarżącą na terytorium Polski życia prywatnego Szef Urzędu wskazał, że ingerencja w prawa chronione art. 8 Konwencji, aby mogła zostać uznana za dopuszczalną musi służyć ochronie określonych dóbr, jednak nie oznacza to, że ingerencja taka może zostać uznana za dopuszczalną wyłącznie w przypadku popełnienia jedynie ciężkich przestępstw. Zdaniem organu zobowiązanie skarżącej do powrotu nie stanowiło nadmiernej ingerencji w jej prawo do życia prywatnego, w rozumieniu Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. Cudzoziemka nie prowadzi obecnie życia rodzinnego na terytorium Polski. Pobyt skarżącej w Polsce datuje się zaledwie od stycznia 2017 r. i początkowo pobyt ten był wynikiem jej zatrzymania, tymczasowego zatrzymania, a następnie zastosowanym wobec niej zakazem opuszczania kraju, który został uchylony postanowieniem Sądu Okręgowego w Przemyślu z 16 listopada 2017 r., II Kop 14/17. W dniu [...] stycznia 2017 r. upłynął okres pobytu strony na terytorium Polski na podstawie wizy Schengen. Po tym dniu skarżąca nie legitymowała się wizą, czy innym dokumentem pobytowym. Nie posiadała wizy, czy zezwolenia pobytowego uprawniającego ją do pobytu na terytorium Polski w dłuższej perspektywie czasowej. Szef Urzędu zwrócił uwagę, że legalny pobyt skarżącej na terytorium Polski wyniósł zaledwie kilka dni. Do czasu przyjazdu na terytorium Polski w styczniu 2017 r. jej centrum życiowe od 12 lat znajdowało się na Ukrainie, gdzie współprowadziła ona firmę i gdzie zamieszkują najbliżsi członkowie jej rodziny - syn i rodzice. Organ odwoławczy wskazał, że nawiązując z Polską związki o charakterze prywatnym, po tym, jak zostały już uchylone stosowane wobec niej środki zapobiegawcze, skarżąca musiała się liczyć z tym, iż nie będzie mogła przebywać tu w dłuższej perspektywie czasowej. Musiała liczyć się z koniecznością opuszczenia terytorium Polski, z uwagi na nieposiadanie dokumentu uprawniającego ją do tego pobytu i prowadzone postępowanie w sprawie zobowiązania jej do powrotu. Przebywając na terytorium Polski bez wymaganej ważnej wizy, czy innego wymaganego dokumentu pobytowego nie mogła być przeświadczona o możliwości kontynuowania tu życia prywatnego, w tym podjęcia i działalności gospodarczej oraz kontynuowania podjętych studiów. Organ II instancji dodał również, że co prawda skarżąca jest zobowiązania do powrotu, jednak orzeczony w tej decyzji zakaz ponownego wjazdu na terytorium Polski nie jest bezterminowy - wynosi zaledwie 6 miesięcy i jest to minimalny zakaz ponownego wjazdu, do którego orzeczenia organ jest zobligowany. Dodatkowo istnieje możliwość cofnięcia zakazu ponownego wjazdu. Zatem ingerencja w prawo cudzoziemki do życia prywatnego, o którym mowa w art. 8 Konwencji nie ma charakteru bezterminowego. Po upływie orzeczonego w decyzji okresu zakazu ponownego wjazdu lub w przypadku jego ewentualnego, wcześniejszego cofnięcia, cudzoziemka będzie miała prawo ponownego wjazdu do Polski i pobytu tu na ogólnych zasadach, tj. w ramach ruchy bezwizowego, na podstawie stosownej wizy, a w czasie legalnego pobytu na terytorium Polski aplikowania o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy. Szef Urzędu uznał, że decyzja o zobowiązaniu cudzoziemki do powrotu nie stanowiła nieuzasadnionej ingerencji w jego prawo do życia prywatnego w rozumieniu Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. W sprawie nie zachodziła również przesłanka udzielenia zgody na pobyt ze względów humanitarnych. Decyzja o zobowiązaniu skarżącej do powrotu nie skutkuje pozbawieniem jej małoletniego syna opieki, czy kontaktu z nią, gdyż jak stwierdził Szef Urzędu - małoletni E. V. nie podjął nauki na terytorium Polski w roku szkolnym 2019/2020 i obecnie przebywa poza terytorium Polski, pod opieką dziadków. Organ II instancji nie stwierdził również przesłanek do udzielenia zgody na pobyt tolerowany.
Skarżąca wniosła skargę na powyższą decyzję, wnosząc o jej uchylenie i zasądzenie kosztów postępowania. zarzucając naruszenie art. 7, 7a § 1, 8 w zw. z art. 75 § 1, 77 § 1, 78 § 1, 80, 81, 81a § 1 K.p.a., poprzez pominięcie przeprowadzenia dowodu z dokumentów świadczących o tym, iż skarżąca nabyła na terytorium RP mieszkanie, w które ma być ośrodkiem życia rodzinnego, a naruszenie to miało bezpośredni wpływ na analizę przesłanek dot. życia rodzinnego i prywatnego w Polsce o których mowa w art. 348 oraz art. 351 u.o.c. oraz naruszenie art. 107 § 3 K.p.a., poprzez pominięcie informacji w powyższym zakresie w uzasadnieniu do skażonej decyzji, pomimo to, że pełnomocnik kilkakrotnie prosił organ II instancji o wzięcie ww. okoliczności pod rozwagę przed wydaniem rozstrzygnięcia w sprawie.
W odpowiedzi na skargę z 24 kwietnia 2020 r. Szef Urzędu podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi.
Skarżąca na rozprawie w dniu 27 sierpnia 2020 r. podtrzymała swoje dotychczasowe stanowisko. Oświadczyła, że od chwili zatrzymania w 2017 r. przebywa nieprzerwanie w Polsce. Nie miała tytułu pobytowego w tym czasie, po tym jak skończyła jej się wiza turystyczna w oparciu, o którą przebywała na nartach w Austrii. Syn skarżącej ma 16 lat i przebywa od marca 2020 r. w K., skąd przyjeżdża do skarżącej w odwiedziny na podstawie wiz Schengen.
Powołanym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej jako P.p.s.a.), oddalił skargę uznając ją za bezzasadną.
Na wstępie Sąd I instancji zauważył, że decyzja o zobowiązaniu do powrotu (art. 302 ust. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 35 dalej u.o.c.) ma charakter decyzji związanej. Organom nie pozostawiono zatem, co do zasady, uznania, czy w razie zajścia okoliczności określonych w art. 302 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach można zastosować ten środek prawny, kierując się np. względami słuszności. Obowiązek wydania decyzji o zobowiązaniu do powrotu jest niezależny od tego, czy w realiach danej sprawy cudzoziemiec miał świadomość okoliczności określonych w art. 302 ust. 1 u.o.c. Sąd podkreślił, że tylko zaistnienie okoliczności wyraźnie wskazanych w innych przepisach prawa może uzasadniać niewydanie w takim przypadku decyzji zobowiązującej do powrotu. Okoliczności wyłączające obowiązek wydania decyzji o zobowiązaniu do powrotu mają charakter wyjątku od zasady i muszą być interpretowane ściśle (exceptiones non sunt extendendae). Sąd dodał, że przywołane wyżej, surowe zasady odpowiedzialności z tytułu nielegalnego pobytu na terytorium RP, w pełni koresponduję z prawem Unii Europejskiej.
Sąd nie miał wątpliwości, że w realiach niniejszej sprawy wystąpiła przesłanka do wydania decyzji zobowiązującej do powrotu z art. 302 ust. 1 pkt 1 u.o.c. Mając na uwadze treść tego przepisu Sąd wskazał, że skarżąca w oparciu o paszport zwykły, seria i nr [...], ważny od [...] sierpnia 2015 r. do [...] sierpnia 2025 r., wydany przez władze Rosyjskie oraz wizę wydaną na Państwa Schengen, seria i nr [...], ważną od [...] stycznia 2017 r. do [...] lutego 2017 r., wydaną na czas pobytu 12 dni, była uprawniona do pobytu na terytorium państw obszaru Schengen do [...] stycznia 2017 r. Skarżąca wracając z krótkotrwałego pobytu w Austrii (wyjazd narciarski), stawiła się do polskiej kontroli granicznej [...] stycznia 2017 r. w celu powrotu na Ukrainę (w kraju tym przebywa od 12 lat w oparciu o stały tytuł pobytowy), gdzie została zatrzymana z uwagi na figurowanie jej danych w bazie danych Interpol. Sąd stwierdził, że z uwagi na zastosowane wobec skarżącej środki zapobiegawcze, najpierw w postaci tymczasowego aresztowania, a od 27 czerwca 2017 r. w postaci m.in. zakazu opuszczania kraju połączonego z zatrzymaniem paszportu nie mogła ona opuścić terytorium Polski, pomimo upływu ważności posiadanej wizy Schengen. Powyższe środki zapobiegawcze zostały uchylone postanowieniem Sądu Okręgowego w Przemyślu z 16 listopada 2017 r. II Kop 14/17, a przez to należało uznać, że legalny pobyt skarżącej na terenie Rzeczypospolitej Polskiej trwał zaledwie kilka dni. Sąd podkreślił, że od [...] stycznia 2017 r. skarżąca przebywa na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej nielegalnie, bowiem nie posiada ważnej, wymaganej wizy lub innego ważnego, wymaganego dokumentu uprawniającego ją do wjazdu i pobytu na tym terytorium, a przez co wypełniła przesłankę, o której mowa w art. 302 ust. 1 pkt 1 u.o.c.
Sąd uznał za bezzasadne zarzuty naruszenia przez organ II instancji art. 7, 7a § 1, 8 w zw. z art. 75 § 1, 77 § 1, 78 § 1, 80, 81, 81a § 1 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a. poprzez pominięcie przeprowadzenia dowodu z dokumentów świadczących o tym, iż skarżąca nabyła na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, nieruchomość która ma być ośrodkiem życia rodzinnego. Sąd po pierwsze zwrócił uwagę, że skarżąca nie nabyła całej nieruchomości, lecz zakupiła w niej jedynie udział w wysokości 1/10. Po drugie, co ważniejsze, zauważył, że nabycie przez cudzoziemkę nieruchomości, która nie posiada ważnego dokumentu, który uprawniałby ją do pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, oczywiście nie stanowi per se swoistej legalizacji pobytu skarżącej na terenie Polski.
Podążając tokiem rozumowania skarżącej, według Sądu I instancji, należałoby dojść do wniosku, że zakup nieruchomości na terenie Polski, który zdaniem skarżącej miałby determinować przyznanie jej bezterminowego tytułu pobytowego w postaci zgody na pobyt ze względów humanitarnych (art. 348 u.o.c.), zastępowałby w praktyce cały złożony system zezwoleń pobytowych (na pobyt czasowy, na pobyt stały oraz na pobyt rezydenta długoterminowego EU), których udzielenie uzależnione jest od spełnienia wielu surowych warunków (argumentum ad absurdum). Sąd stwierdził, że Szef Urzędu istotnie nie odniósł się w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji do zakupu przez skarżącą udziału 1/10 w odrębnej własności lokalu, jednak to uchybienie, w realiach niniejszej sprawy, zdaniem Sądu, nie mogło mieć istotnego wpływu na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a.). Po trzecie, Sąd podzielił stanowisko Szefa Urzędu, iż cudzoziemka powinna mieć świadomość swojej sytuacji prawnej i osobistej, a przez to musiała się liczyć z tym, że nie będzie mogła przebywać w Polsce w dłuższej perspektywie czasowej, a jednak zdecydowała się na zakup ułamkowego udziału w nieruchomości.
Według Sądu orzekające w sprawie organy, przeprowadziły postępowanie w stopniu wystarczającym do zastosowania relewantnych przepisów prawa materialnego. Przede wszystkim przesłuchana została skarżąca, zaś z akt sprawy nie wynika, aby organy pominęły jakiekolwiek istotne dowody zgłoszone przez skarżącą, zaś nie odniesienie się do złożonego aktu notarialnego było możliwe, bowiem dokument ten nie miał wpływu na treść końcowego rozstrzygnięcia. Organy przeprowadziły dowody zarówno na okoliczność istnienia przesłanek pozytywnych zobowiązania do powrotu, jak i dotyczące ewentualnego istnienia przesłanek negatywnych, w tym tych określonych w art. 348 u.o.c. Sąd podniósł, że w odniesieniu do przesłanki ochrony życia rodzinnego lub prywatnego (art. 348 pkt 2 u.o.c.), to przede wszystkim na cudzoziemcu spoczywa ciężar dowodu, zarówno w aspekcie przytoczenia okoliczności faktycznych, jak i zaoferowania środków dowodowych (por. np. wyrok NSA NSA z 30 maja 2019 r., II OSK 3258/18, CBOSA). To stanowisko NSA w pełni koresponduje z poglądem TSUE, że zainteresowany cudzoziemiec powinien współdziałać z właściwym organem krajowym, tak aby przekazać mu wszystkie istotne informacje dotyczące jego sytuacji osobistej i życia rodzinnego, a w szczególności te, które mogą przemawiać za odstąpieniem organu od wydania decyzji zobowiązującej do powrotu (zob. wyrok z 11 grudnia 2014 r., C-249/13, Boudjlida, pkt 50).).
Zdaniem Sądu, orzekające organy nie naruszyły również art. 348 pkt 2 u.o.c. Zgodnie z tym przepisem, cudzoziemcowi udziela się zgody na pobyt ze względów humanitarnych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli zobowiązanie go do powrotu naruszałoby jego prawo do życia rodzinnego lub prywatnego, w rozumieniu przepisów Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. Zgodnie z kolei z art. 8 Konwencji Rzymskiej, każdy ma prawo do poszanowania swojego życia prywatnego i rodzinnego, swojego mieszkania i swojej korespondencji (ust. 1). Niedopuszczalna jest ingerencja władzy publicznej w korzystanie z tego prawa, z wyjątkiem przypadków przewidzianych przez ustawę i koniecznych w demokratycznym społeczeństwie z uwagi na bezpieczeństwo państwowe, bezpieczeństwo publiczne lub dobrobyt gospodarczy kraju, ochronę porządku i zapobieganie przestępstwom, ochronę zdrowia i moralności lub ochronę praw i wolności innych osób (ust. 2). Na tle tej regulacji Sąd przypomniał, że z samej istoty suwerenności państwa wynika prawo do określania zasad przebywania cudzoziemców na terytorium danego państwa. Powołane wyżej przepisy Konwencji tej zasady nie przekreślają, a jedynie przewidują od niej wyjątek, uzasadniony potrzebą ochrony pewnych wartości w aspekcie zasady proporcjonalności. Innymi słowy, wydalenie osoby przebywającej nielegalnie na terytorium państwa strony Konwencji stanowi przejaw realizacji zasady ochrony porządku publicznego i nie stanowi samo przez się naruszenia Konwencji, nawet jeżeli cudzoziemiec prowadzi tu życie prywatne lub rodzinne. Dopiero zaistnienie szczególnych okoliczności pozwala na przełamanie wspomnianej zasady. Stąd też w orzecznictwie za ugruntowany uznaje się pogląd, że przepisy Konwencji nie mogą być interpretowane w sposób prowadzący do narzucania państwu przyjmującemu cudzoziemców konieczności legalizowania im pobytu na wybranej przez nich podstawie prawnej i formie, wbrew przepisom prawa krajowego oraz bez względu na okoliczności faktyczne sprawy (por. np. wyrok NSA z 26 czerwca 2019 r., II OSK 611/19; wyrok NSA z 5 kwietnia 2019 r., II OSK 2293/18; wyroki ETPCz: Gül przeciwko Szwajcarii z dnia 19 lutego 1996 r., skarga nr 23218/94; Rodrigues da Silva i Hoogkamer przeciwko Królestwu Niderlandów z dnia 31 stycznia 2006 r., skarga nr 50435/99; Darren Omoregie i inni przeciwko Norwegii z dnia 31 lipca 2008 r., skarga nr 265/07; Nunez przeciwko Norwegii z dnia 28 czerwca 2011 r., skarga nr 55597/09).
Dalej podniesiono, że okolicznościami istotnymi z punktu widzenia przyznania ochrony na podstawie art. 348 pkt 2 u.o.c. są w szczególności okres pobytu cudzoziemca w państwie orzekającym o zobowiązaniu do powrotu, legalność tego pobytu w pewnym okresie, wiek cudzoziemca, jego obowiązki alimentacyjne wobec osób mających prawo pobytu w Polsce, intensywność więzi prywatnych lub rodzinnych, posiadanie dzieci z obywatelem polskim, związki z krajem pochodzenia. Istotne znaczenie ma również to, na jaki okres orzeczono zakaz ponownego wjazdu (por. np. wyrok NSA z 22 października 2019 r., II OSK 1796/19, CBOSA). Przenosząc powyższe ustalenia na grunt niniejszej sprawy Sąd stwierdził, że obecność skarżącej na terenie Rzeczypospolitej Polskiej była przypadkowa (skarżąca została zatrzymana na przejściu granicznym podczas powrotu z wyjazdu narciarskiego do Austrii). Skarżąca nie występowała wcześniej o zgodę na pobyt czasowy i stały na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Jej obecność na terenie Polski wynika tylko i wyłącznie z faktu zatrzymania na przejściu granicznym [...] stycznia 2017 r. podczas powrotu do kraju zamieszkania. Gdyby nie wspominany fakt zatrzymania, skarżąca wróciłaby do kraju zamieszkania, tj. Ukrainy i kontynuowała swoje dotychczasowe życie. Skarżąca jest obywatelką Federacji Rosyjskiej, jednakże około 12 lat mieszka na Ukrainie. Tam jest jej centrum życiowe, tam prowadzi działalność gospodarczą, tam również zamieszkuje z synem i rodzicami. Skarżąca jest na terenie Polski tylko 3 lata, nie posiada dzieci z obywatelem Polskim, nie pozostaje również w długotrwałym konkubinacie z obywatelem Polskim. Innymi słowy, skarżąca nie ma na terenie Polski żadnej bliskiej osoby, co potwierdziła podczas przesłuchania przeprowadzonego [...] grudnia 2017 r. podczas, którego wskazała, że "nie mam w Polsce żadnej rodziny, moja cała rodzina mieszka na Ukrainie. Nie chce się ubiegać o ochronę międzynarodową. W przypadku otrzymania decyzji do powrotu, ja wykonam ją dobrowolnie. Posiadam pieniądze na wyjazd z Polski". Sąd kierując się zasadami doświadczania życiowego oraz logiki, przyznał rację organom, iż skarżąca zdając sobie sprawę z niemożności uzyskania zezwolenia na pobyt czasowy rozpoczęła podejmowanie działań, mających na celu zalegalizowanie pobytu na podstawie przesłanek warunkujących udzielenie zgody na pobyt ze względów humanitarnych. W okresie swojego nielegalnego pobytu, sprowadziła swojego syna na terytorium RP, aby uczył się w polskiej szkole, który jednak z uwagi na nieotrzymanie zezwolenia na pobyt czasowy powrócił na Ukrainę 31 sierpnia 2019 r. Nadto, założyła spółkę, zapisała się na studia podyplomowe i kupiła wspomniany wcześniej udział w nieruchomości. Zdaniem Sądu, były to tylko i wyłącznie działania zmierzające do swoistej "legalizacji" pobytu na terytorium Polski. Działania takie, jako zmierzające do obejścia obowiązujących przepisów prawa dotyczących zezwoleń pobytowych, nie mogą podlegać ochronie. Sąd zwrócił również uwagę, że odpadła przyczyna, która pierwotnie stanowiła główny motyw osiedlenia się skarżącej na terytorium Polski, a mianowicie obawa przed wydaniem skarżącej przez władze Ukrainy władzom Białorusi (władze Federacji Rosyjskiej nie wydają swoich obywateli). W aktach administracyjnych znajduje się informacja z Komendy Głównej Policji – Biura Międzynarodowej Współpracy, iż skarżąca na dzień [...] kwietnia 2019 r. nie figuruje już w systemie Interpol. Nie jest poszukiwana listem gończym, zaś wszystkie zastosowane środki zapobiegawcze zostały uchylone przez polski sąd. Słusznie zauważył Szef Urzędu, że pełnomocnik skarżącej na gruncie postępowania administracyjnego w piśmie z 9 lutego 2018 r. oświadczył, że wykreślenie danych skarżącej z bazy danych czerwonej listy poszukiwawczej Interpolu umożliwi stronie wyjazd z Polski bez niebezpieczeństwa wydania jej do Republiki Białorusi, gdzie grozi jej realne niebezpieczeństwo dla jej życia, zdrowia, wolności i jej praw. W ocenie pełnomocnika strony z powyższych przyczyn zasadne było udzielenie stronie zgody na pobyt ze względów humanitarnych do czasu rozstrzygnięcia przez Międzynarodową Organizację Policji Kryminalnych (Interpol) złożonych przez stronę wniosków, a w szczególności wniosku o wycofanie wpisu dotyczącego wydania skarżącej. Sąd I instancji wskazał, że brak jest jakiegokolwiek podparcia w materiałach dowodowych, by skarżąca aktualnie mogła faktycznie i realnie obawiać się wydania władzom Białorusi. Wszystkie te twierdzenia podnoszone na gruncie postępowania administracyjnego zostały zdezaktualizowane, a w dodatku były niepoparte odpowiednim materiałem dowodowym. W rezultacie Sąd przyjął, iż brak było przesłanek do przyznania skarżącej zezwolenia na pobyt humanitarny. Zauważył, że orzekające w sprawie organy wyznaczyły skarżącej możliwie najkrótszy okres zakazu ponownego wjazdu, tj. 6 miesięcy. Po upływie tego okresu skarżąca może się ubiegać o uzyskanie tytułu pobytowego w Polsce i po pozytywnym przejściu procedury, będzie mogła wówczas wrócić i kontynuować rozpoczęte aktywności biznesową na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Podsumowując, w ocenie Sądu I instancji, w sprawie nie wystąpiły wyjątkowe okoliczności uzasadniające odstąpienie od zasady, że w razie nielegalnego pobytu na terytorium Polski organy administracji są zobowiązane do orzeczenia zobowiązania do powrotu.
Sąd zauważył, że w skardze powołano również art. 351 u.o.c. dotyczący zgody na pobyt tolerowany jednak w uzasadnieniu skargi zarzut ten nie został w ogóle uzasadniony, a w szczególności nie powiązano go w jakikolwiek sposób z omówioną szeroko w skardze kwestią zakupu udziału w lokalu mieszkalnym. Sąd z urzędu nie stwierdził wystąpienia przesłanek określonych w art. 351 u.o.c. Sąd zauważył, że w chwili wydawania decyzji skarżąca nie była już osobą poszukiwaną przez Interpol, a nadto władze Rosji nie wydają własnych obywateli.
Skarżąca wniosła skargę kasacyjną od powyższego wyroku, zaskarżając go w całości. Zarzuciła mu naruszenie przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na wynik sprawy tj.:
• art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a. poprzez oddalenie skargi na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia [...] grudnia 2019 roku nr [...] w przedmiocie zobowiązania do powrotu oraz zakazu ponownego wjazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i innych państw obszaru Schengen mimo istnienia podstaw do jej uwzględnienia i uchylenia wskazanej decyzji Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych;
• art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) P.p.s.a. w zw. z art. 7, 8, 77 § 1 i 80 K.p.a. poprzez oddalenie skargi w sytuacji, gdy organ nie dążył do ustalenia prawdy obiektywnej w sposób budzący zaufanie skarżącego do władzy publicznej, a zebrany przez niego materiał dowodowy został oceniony w sposób dowolny, a nie swobodny, bez uwzględnienia interesu społecznego i słusznego interesu skarżącej poprzez błędne przyjęcie, że w niniejszej sprawie nie zostały spełnione przesłanki do udzielenia skarżącej zgody na pobyt ze względów humanitarnych lub zgody na pobyt tolerowany;
• art. 141 § 4 P.p.s.a. poprzez wadliwe i lakoniczne uzasadnienie przedmiotowego wyroku uniemożliwiające kontrolę kasacyjną orzeczenia zapadłego w sprawie.
Na podstawie tak postawionych zarzutów skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i uwzględnienie skargi, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Jednocześnie wniosła o zasądzenie zwrotu kosztów sądowych, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz o rozpoznanie sprawy na rozprawie.
Pełnomocnik skarżącej wniosła również o zawieszenie postępowania bowiem według niej rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego toczącego się postępowania administracyjnego.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżąca kasacyjnie nie zgodziła się z argumentacją Sądu zawartą w zaskarżonym wyroku. W jej ocenie przy wydawaniu przedmiotowego wyroku doszło do licznych naruszeń zarówno prawa procesowego, które miały istotny wpływ na wynik sprawy, jak i naruszeń prawa materialnego poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie.
Pełnomocnik skarżącej kasacyjnie podkreślił, że Wojewódzki Sąd Administracyjny był zobowiązany do skontrolowania decyzji wydanych przez organ pierwszej i drugiej instancji. Kluczowym w niniejszej sprawie było ustalenie, czy w chwili wydawania decyzji przez Komendanta Placówki Straży Granicznej w K. z dnia [...] czerwca 2018 roku były spełnione przesłanki do udzielenia skarżącej zgody na pobyt ze względów humanitarnych oraz zgody na pobyt tolerowany (istnienie tych przesłanek może zostać "wzmocnione" poprzez ukazanie aktualnej sytuacji życiowej i zawodowej skarżącej) i czy te okoliczności zostały prawidłowo zdekodowane na podstawie całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w niniejszej sprawie.
Uzasadniając naruszenie prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy pełnomocnik skarżącej kasacyjnie wskazał, że Sąd I instancji przeprowadzając kontrolę legalności decyzji winien zbadać, czy organ prawidłowo zgromadził materiał dowodowy oraz czy wyciągnięte wnioski w zakresie merytorycznym decyzji mają swoje uzasadnienie w zebranym w sprawie materiale dowodowym, a także czy dokonana ocena mieści się w ustawowych granicach, zaś wyciągnięte wnioski są logiczne i poprawne.
Pełnomocnik podniósł, że w niniejszej sprawie organ I instancji nieprawidłowo ustalił stan faktyczny, a organ II instancji oraz Sąd pierwszej instancji przyjął te ustalenia za własne, bez ich prawidłowej weryfikacji, przy czym w uzasadnieniu wyroku nie odniósł się on do wszelkich argumentów skarżącej, co też w chwili obecnej uniemożliwia prawidłową weryfikację zaskarżonego wyroku.
Sąd nieprawidłowo uznał za bezzasadne zarzuty naruszenia przez organ II instancji przepisów postępowania tj. art. 7, 7a § 1, 8 w zw. z art. 75 § 1, 77 § 1, 78 § 1, 80, 81, 81a § 1 K.p.a. oraz art. 107 § 3 K.p.a. poprzez pominięcie przeprowadzenia dowodu z dokumentów świadczących o tym, iż skarżąca nabyła na terytorium RP mieszkanie, które jest ośrodkiem życia rodzinnego, a naruszenie to miało bezpośredni wpływ na analizę przesłanek dotyczących życia rodzinnego i prywatnego w Polsce, o którym mowa w art. 348 oraz art. 351 u.o.c. - co w konsekwencji doprowadziło do błędnego ustalenia przez organ sytuacji skarżącej i bezzasadnego powielenia tych ustaleń przez Sąd pierwszej instancji.
Mając na uwadze wyrok NSA z dnia 13 marca 2018 roku, sygn. II OSK 1969/17, LEX nr 2473479 pełnomocnik podkreślił, że orzekając o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu do jego kraju pochodzenia organ w każdym przypadku ma obowiązek rozważyć, czy zostały spełnione przesłanki udzielenia cudzoziemcowi zgody na pobyt ze względów humanitarnych lub zgody na pobyt tolerowany.
Zarówno organy pierwszej i drugiej instancji, jak i Sądy orzekające w tej sprawie miały obowiązek rozważyć - na podstawie całości zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego - czy są spełnione przesłanki udzielenia zgody na pobyt ze względów humanitarnych lub zgody na pobyt tolerowany.
Prawidłowego rozpatrzenia wymagały:
1. postanowienie Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] grudnia 2017 roku o odmowie wydania państwu obcemu osoby ściganej, nr [...], zgodnie z którym organ postanowił odmówić wydania A. V. organom wymiaru sprawiedliwości Republiki Białoruś w celu przeprowadzenia przeciwko niej postępowania karnego o przestępstwa opisane we wniosku Prokuratury Generalnej Republiki Białoruś o ekstradycję z dnia [...] lutego 2017 roku, numer [...];
2. umowa najmu lokalu mieszkalnego z dnia [...] grudnia 2017 roku;
3. umowa na prowadzenie kursu językowego w Szkole Języka Polskiego [...] wraz z kartą rejestracyjną z dnia [...] września 2018 r.
4. polisa ubezpieczeniowa nr [...] w Towarzystwie Ubezpieczeniowym [...] potwierdzająca fakt posiadania przez skarżącą ubezpieczenia zdrowotnego obejmującego koszty hospitalizacji na terenie RP;
5. uchwała wspólników E. Sp. z o.o. w organizacji w przedmiocie ustalenia wynagrodzenia Prezesa Zarządu;
6. list referencyjny A. P. z dnia [...] sierpnia 2018 roku dotyczący osoby skarżącej;
7. list referencyjny dla A. W. z dnia [...] sierpnia 2018 roku sporządzony przez W. B..
Powyższe dowody przedłożone do akt sprawy już na etapie postępowania administracyjnego powinny zostać przez Wojewódzki Sąd Administracyjny wzięte pod uwagę przy ocenie, czy w niniejszej sprawie został prawidłowo ustalony stan faktyczny sprawy, na podstawie którego zostały wydane rozstrzygnięcia w sprawie.
Pełnomocnik skarżącej kasacyjnie podzielił stanowisko Sądu I instancji (str. 11 uzasadnienia), że okolicznościami istotnymi z punktu widzenia przyznania ochrony na podstawie art. 348 pkt. 2 u.o.c. są w szczególności okres pobytu cudzoziemca w państwie orzekającym o zobowiązaniu do powrotu, legalność jego pobytu w pewnym okresie, wiek cudzoziemca, jego obowiązki alimentacyjne wobec osób mających prawo pobytu w Polsce, intensywność więzi prywatnych lub rodzinnych, posiadanie dzieci z obywatelem polskim, związki z krajem pochodzenia. Ponadto, jak stwierdził Europejski Trybunał Praw Człowieka w sprawie wydalenia C. v. Belgia, życie prywatne obejmuje prawo jednostki do tworzenia i rozwijania relacji z innymi ludźmiw tym związku zawodowe lub biznesowe.
Pełnomocnik podziela ustalenia Sądu odnośnie okoliczności w jakich skarżąca kasacyjnie znalazła się na terytorium Polski i ich ocenę dokonaną przez Sąd. Nie zgadza się jednak się z twierdzeniami Szefa Urzędu, że legalny pobyt skarżącej na terytorium Polski wyniósł zaledwie kilka dni, gdyż do momentu wydania decyzji przez Szefa Urzędu z dnia [...] czerwca 2018 roku (jak i do chwili obecnej) możliwość jej pobytu w Polsce jest prawnie dozwolona i wynika z odpowiednich przepisów prawa.
Chronologicznie:
1. od dnia [...] stycznia 2017 roku do dnia [...] czerwca 2017 roku, w związku z toczącym się postępowaniem ekstradycyjnym, skarżąca przebywała w Areszcie Śledczym w N. (a więc jej pobyt w Polsce został ustalony i uregulowany postanowieniem Sądu o zastosowaniu tymczasowego aresztowania).
2. kolejno dnia 20 czerwca 2017 roku Sąd Okręgowy w Przemyślu wydał postanowienie w sprawie o sygn. II Kop 14/17 o zastosowaniu wobec skarżącej środków zapobiegawczych w postaci poręczenia majątkowego w kwocie 100.000 złotych, dozoru Policji oraz zakazu opuszczania kraju, które to środki zostały uchylone wobec skarżącej postanowieniem Sądu z dnia 16 listopada 2017 roku. W konsekwencji, podstawa do przebywania skarżącej w Polsce wynikała z art. 330 ust. 1 pkt. 7 ustawy o cudzoziemcach, zgodnie z którym jeżeli wobec cudzoziemca orzeczono w Rzeczypospolitej Polskiej środek zapobiegawczy w postaci zakazu opuszczania kraju nie wykonuje się decyzji o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu. Podkreśla, że w tym okresie Sąd Okręgowy w Przemyślu w dniu 16 października 2017 roku wydał postanowienie o stwierdzeniu niedopuszczalności wydania skarżącej do Republiki Białorusi.
3. postępowanie administracyjne w sprawie zobowiązania cudzoziemca do powrotu zostało wszczęte przez Komendanta Placówki Straży Granicznej w K. w dniu [...] grudnia 2017 roku i zakończyło się wydaniem zaskarżonej decyzji z dnia [...] czerwca 2019 roku. W tym okresie, w dniu [...] grudnia 2017 roku Minister Sprawiedliwości wydał postanowienie o odmowie wydania skarżącej organom wymiaru sprawiedliwości Republiki Białoruś (postanowienie z dnia [...].12.2017 r., znak [...]).
4. W dniu [...] lipca 2018 roku wpłynął do Wojewody M. wniosek o udzielenia A. V. zezwolenie na pobyt czasowy. Wojewoda M. decyzją z dnia 17 lipca 2020 roku odmówił udzielenia skarżącej zezwolenia na pobyt czasowy, która to decyzja została zaskarżona przez skarżącą odwołaniem wniesionym w dniu 31 sierpnia 2020 roku (odwołanie z dnia [...] sierpnia 2020 r.)
5. W dniu [...] grudnia 2019 roku została złożona skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wraz z wnioskiem o wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu do czasu rozpoznania sprawy przez Sąd. W konsekwencji, stosownie do art. 331 ustawy o cudzoziemcach, termin dobrowolnego powrotu lub termin przymusowego wykonania tej decyzji z mocy prawa przedłuża się do dnia wydania przez wojewódzki sąd administracyjny postanowienia w sprawie tego wniosku. Postanowienie Sądu odmawiające wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji zostało wydane przez Sąd dnia 2 czerwca 2020 roku.
6. Wnioskiem z dnia 18 stycznia 2020 roku skarżąca wniosła o przedłużenie terminu dobrowolnego powrotu cudzoziemca w trybie art. 316 ustawy o cudzoziemcach. W konsekwencji, mając na uwadze ratio iegis tego przepisu oraz jego wykładnię celowościową należy uznać, że do czasu rozpoznania przez Sąd tego wniosku pobyt skarżącej w Polsce jest uprawiony (wniosek z dnia 18 stycznia 2020 r. wraz z potwierdzeniem doręczenia przez EPUAP).
Ponadto pełnomocnik skarzącej kasacyjnie zwrócił uwagę na intensywność i istnienie więzi prywatnych i gospodarczych łączących skarżącą z Polską. Z materiału dowodowego wynmika, że skarżąca podjęła szereg kroków zmierzających do zacieśnienia jej związków z Polską i próbę uregulowania jej sytuacji prawnej, prywatnej i zawodowej.
Oczywistym jest, że po zatrzymaniu skarżącej w Polsce musiała ona zreorganizować swoje życie prywatne i zawodowe. W związku z tym zlikwidowała ona swoją firmę na Ukrainie i przeniosła do Polski centrum swoich zainteresowań biznesowych. Udało jej się znaleźć partnerów zawodowych zainteresowanych współpracą z nią, co ostatecznie doprowadziło do powstania spółki E. Sp. z o.o. Spółka prowadzi działalność i w 2019 roku osiągnęła przychody w wysokości 22.500 złotych (zeznanie podatkowe PIT-11).
W roku szkolnym 2018/2019 w terminie od dnia 8 lutego 2018 roku do dnia 8 marca 2018 roku skarżąca była uczestniczką kursu języka polskiego na poziomie A2, a w 2020 roku zdała egzamin z języka polskiego na poziomie BI. Obecnie skarżąca biegle posługuje się językiem polskim na poziomie B2 (certyfikat ukończenia kursu języka polskiego).
Co więcej, skarżąca w dniu 8 maja 2019 roku zakupiła 1/10 udziału we współwłasności lokalu mieszkalnego przy ul. T. w W., w którym mieszka do chwili obecnej, na co wskazują chociażby rachunki za media z tytułu zamieszkiwania skarżącej w tym mieszkaniu.
Ponadto skarżąca zapisała się na 3 edycję Podyplomowych Studiów na Wydziale N. Uniwersytetu W. w roku [...].
Pełnomocnik nie zgadza się z tezą aby powzięte przez skarżącą działania były jedynie pozorne i powzięte wyłącznie na potrzeby niniejszego postępowania. Oczywistym jest, że skarżąca musiała funkcjonować, mieszkać i zarobkować w okresie trwających wobec niej postępowań administracyjnych, a wszelkie podjęte przez nią działania były zgodne z prawem i wskazują na istnienie więzi prywatnych i gospodarczych łączących skarżącą z Polską.
Odnosząc się do istnienia przesłanki udzielania zgody na pobyt ze względów humanitarnych (przesłanka rzetelnego procesu) pełnomocnik powołując się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 listopada 2017 roku, sygn. II OSK 889/17, wskazałł, że stwierdzenie, iż w kraju, do którego cudzoziemiec ma wyjechać w ramach zobowiązania do powrotu łamane są prawa człowieka w rozumieniu KPCz jest możliwe w przypadku stwierdzenia powszechnego stosowania przemocy bądź innych form poważnego naruszania praw człowieka wobec ludności cywilnej w danym państwie, bez względu na cechy bądź inne czynniki wyróżniające poszczególne osoby.
Pełnomocnik skarżącej kasacyjnie podniósł, że w decyzji o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu wydanej przez Komendanta Placówki Straży Granicznej w K. w dniu [...] czerwca 2018 roku brak jest wskazania, do którego państwa ma nastąpić powrót skarżącej.
Jak wskazuje się w doktrynie - tak m.in.: Dąbrowski w: Ustawa o cudzoziemcach. Komentarz 2020, wyd. 1, komentarz do art. 348, należy uwzględnić wypracowaną w orzecznictwie strasburskim koncepcję odpowiedzialności państwa wydalającego za tzw. deportację łańcuszkową (ang. chain deportation). W jej świetle państwo wydalające ponosi odpowiedzialność także za ewentualne naruszenia praw konwencyjnych, powstałe na etapie dalszego wydalenia (tj. z państwa, do którego cudzoziemiec został przekazany z Polski, np. do kraju ojczystego). Wynika stąd, że stosując art. 348 pkt 1 CudzU, gdy powrót ma nastąpić do państwa trzeciego, organy powinny uwzględniać nie tylko zagrożenia, z którymi może być skonfrontowany cudzoziemiec w tym państwie, ale także zbadać, czy system azylowy i system powrotów w tym państwie w dostatecznym stopniu chroni cudzoziemca przed naruszeniem jego praw konwencyjnych, a także w szczególności poszanowanie zasady non-refoulement (zob. A. Szklanna, Ochrona prawna cudzoziemca, s. 244-245 oraz decyzja ETPC z 7.3.2000, I.I v. Wielka Brytania, skarga Nr 43844/98, HUDOC, Lega lis, jak i wyr. ETPCz z 17.11.2014 r., Mohammadi v. Austria, skarga Nr 71932/12, HUDOC, pkt. 61-62 Legalis).
Sam organ pierwszej instancji wskazał w uzasadnieniu do decyzji z dnia [...] czerwca 2018 roku, że działania władz Republiki Białorusi mogą mieć znamiona działań politycznych, zaś wyjazd cudzoziemki do Republiki Białorusi mógłby narazić ją na pozbawienie wolności, bez prawa do uczciwego procesu sądowego oraz bez prawa do obrony, co z kolei naruszałoby polskie oraz europejskie standardy prawne, w tym podstawowe prawa człowieka (str. 5 uzasadnienia).
W konsekwencji sam organ pierwszej instancji stwierdził, że wyjazd cudzoziemki do Białorusi mógłby ją narazić na pozbawienie jej praw konwencyjnych. Pełnomocnik podkreślił, że skarżąca widniała w bazie Interpolu w momencie wydawania decyzji przez organ pierwszej instancji, stąd też bez znaczenia jest to, że obecnie dane skarżącej nie figurują w systemie osób poszukiwanych przez Interpol. Zarówno organ drugiej instancji, jak i sądy administracyjne powinny zbadać, czy istniały przesłanki do udzielenia ochrony humanitarnej skarżącej w momencie wydawania decyzji przez organ pierwszej instancji.
Co więcej, z punktu widzenia niniejszego postępowania istotną kwestią jest również możliwość wyjazdu skarżącej na Ukrainę oraz do Rosji (skarżąca jest obywatelką Rosji), a także jej możliwa deportacja na Białoruś.
Odnosząc się do wyjazdu skarżącej na Ukrainę podkreślono, że nie można zgodzić się z twierdzeniami organu pierwszej instancji, przyjętymi przez organ drugiej instancji i Wojewódzki Sąd Administracyjny. W szczególności trudno zgodzić się z twierdzeniami organu, że w chwili obecnej nie ma faktycznej wojny między Ukrainą, a Rosją. Przeczą temu doniesienia ogólnoświatowe, jak i komunikaty polskiego Ministerstwa Spraw Zagranicznych. Jak wskazano w oświadczeniu MSZ z [...] lutego 2020 roku, MSZ RP wyraża głębokie zaniepokojenie eskalacją sytuacji w Donbasie w ciągu ostatnich tygodni, czego ostatnim przejawem jest dzisiejsza, intensywna wymiana ognia w obwodzie ługańskim, a ponadto MSZ RP niezmiennie wzywa Rosję do zaprzestania agresji przeciw Ukrainie, w tym wycofania kontrolowanych przez nią formacji zbrojnych z okupowanej części Donbasu i do bezwarunkowego wdrożenia Porozumień Mińskich (oświadczenie Biura Rzecznika Prasowego MSZ z dnia 18 lutego 2020 r.).
Jak ustalił organ pierwszej instancji (str. 11 uzasadnienia) ukraińskie akty prawne odnoszące się do ekstradycji i prawa pobytu cudzoziemców i bezpaństwowców na terytorium Ukrainy nie mówią nic o tym, że nie jest możliwe wydanie (ekstradycja) osoby posiadającej wyłącznie zgodę na pobyt stały na terytorium Ukrainy (...) Niezależni obserwatorzy i obrońcy praw człowieka (w tym Ukraińska Helsińska Fundacja Praw Człowieka i Humań Rights Watch) zauważają, że przed wydaniem (ekstradycją) pod kątem zagrożenia dla zdrowia, życia albo wolności lub niebezpieczeństwa z powodu rasy, religi, narodowości, przynależności do określonej grupy społecznej bądź z powodu przekonań politycznych. Przy czym, jak zaznaczają ukraińscy prawnicy i obrońcy praw człowieka, specjalizujący się w prawie migracyjnym i ekstradycyjnym, takie przypadki należą do rzadkości na Ukrainie.
W konsekwencji, pomimo ustalenia przez organ, że istnieją przypadki, gdy osoba posiadająca wyłącznie zgodę na pobyt stały (jak skarżąca) podlega ekstradycji (a więc może zostać wydalona na Białoruś) i w postępowaniu nie są właściwie badane przesłanki dotyczące praw człowieka, organ pierwszej instancji, a w ślad za nim organ drugiej instancji oraz WSA wydali decyzję o zobowiązaniu skarżącej do powrotu (lub też ją podtrzymali).
Odnosząc się do obawy skarżącej związanej z jej wyjazdem do Rosji i przekazaniem na Białoruś pełnomocnik stwierdził, że słusznie podnosi się w orzecznictwie, że definicja ta posługuje się elementem subiektywnym, albowiem "obawa" jest odczuciem indywidualnym, stanem umysłu osoby ubiegającej się (tak: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 sierpnia 2013 roku, sygn. IV SA/Wa 409/13).
Już w trakcie postępowania administracyjnego w trakcie przesłuchania w dniu [...] grudnia 2017 roku skarżąca wskazywała, że obawia się powrotu do Rosji i w tym względzie powołała się na unię polityczną i gospodarczą Białorusi z Rosją, a tym samym ryzyko przekazania jej przez władze Rosji władzom Białorusi.
Nawet sam organ I instancji stwierdził, że Białoruś i Rosja stanowią państwo Związkowe Rosji i Białorusi na mocy Porozumienia o utworzeniu Państwa Związkowego Rosji i Białorusi z dnia 8 grudnia 1999 roku. W konsekwencji istnieje prawdopodobieństwo, że obywatel Federacji Rosyjskiej przekazany przez władze Ukrainy zostanie wydany państwu białoruskiemu przez władze FR w ramach procedury ekstradycyjnej.
Biorąc pod uwagę powyższe rozważania pełnomocnik skarżącej kasacyjnie stwierdza, że w niniejszej sprawie zachodziły przesłanki do udzielenia skarżącej zgody na pobyt humanitarny, gdyż istnieje prawdopodobieństwo, że w kraju do którego nastąpi wydalenie zostaną naruszone postanowienia EKPCz w zakresie pozbawienia skarżącej prawa do rzetelnego procesu sądowego albo może zostać ona ukarana bez podstawy prawnej.
Zdaniem pełnomocnika, Sąd niezasadnie uznał, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki do udzielenia zgody na pobyt tolerowany. Pomimo istnienia obowiązku organu ustalenia z urzędu, czy zachodzą przesłanki do udzielenia zgody na pobyt tolerowany, organ nie dopełnił swojego obowiązku i nie wziął pod uwagę wszelkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Również i Sąd I instancji ograniczył się jedynie do lakonicznego stwierdzenia, że z urzędu nie stwierdził wystąpienia przesłanek określonych w art. 351 u.o.c.. W chwili wydawania decyzji skarżąca nie była już osobą poszukiwaną przez Interpol, a nadto władze Rosji nie wydają własnych obywateli (str. 13 uzasadnienia).
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie należy wskazać, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę tylko w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r. , poz. 2325 zm.) dalej jako P.p.s.a.), z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania, co oznacza związanie przytoczonymi w skardze kasacyjnymi jej podstawami, określonymi w art. 174 P.p.s.a. Nadto, zgodnie z treścią art. 184 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny oddala skargę kasacyjną, jeżeli zaskarżone orzeczenie mimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu.
NSA rozpatrywał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym na podstwie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.), uznając, że ze względu na intensyfikację rozwoju epidemii przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywłać nadmierne zgrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można było przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, skarga kasacyjna wniesiona przez A. V. nie posiada usprawiedliwionych podstaw.
W okolicznościach niniejszej sprawy organy oraz Sąd I instancji słusznie uznały, że podstawę zobowiązania skarżącej do powrotu będzie stanowił art. 302 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 35 dalej jako ustawa o cudzoziemcach). Przepis ten stanowi, że decyzję o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu wydaje się cudzoziemcowi, gdy przebywa lub przebywał na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej bez ważnej wizy lub innego ważnego dokumentu uprawniającego go do wjazdu na to terytorium i pobytu na nim, jeżeli wiza lub inny dokument są lub były wymagane. Skoro skarżąca dysponowała w chwili przekraczania polskiej granicy ważnym paszportem (od [...] sierpnia 2015 r. do [...] sierpnia 2025 r.), ważną wizą na Państwa Schengen (od [...] stycznia 2017 r. do [...] lutego 2017 r.) wydaną na czas pobytu 12 dni, to była ona uprawniona do pobytu na terytorium Państw obszaru Schengen do [...] stycznia 2017 r. Fakt, że wracając z krótkotrwałego pobytu w Austrii, przekraczając granicę polsko-ukraińską [...] stycznia 2017 r. została zatrzymana przez służby graniczne z uwagi na figurowanie jej danych w bazie Interpolu i tymczasowo aresztowana, a od [...] czerwca 2017 r. orzeczono wobec niej zakaz opuszczania kraju połączony z zatrzymaniem paszportu, nie stanowi podstawy do twierdzenia, że przypadkowy pobyt na terenie Polski po [...] stycznia 2017 r. spowodowany zastosowaniem ww. środków zapobiegawczych stanowi o legalności jej pobytu w Polsce. Uchylenie środków zapobiegawczych nastąpiło postanowieniem Sądu Okręgowego w Przemyślu z 16 listopada 2017 r. II Kop 14/17. Nie ulega zatem wątpliwości, że legalny pobyt skarżącej trwał tylko kilka dni zgodnie z terminem ważności wizy Schengen do dnia [...] stycznia 2017 r. Pobyt ten stał się nielegalny po tym terminie bez względu na fakt orzeczenia środków zabobiegawczych. W tym stanie sprawy zasadne było wydanie decyzji zobowiązującej skarżącą do powrotu na podstawie art. 302 ust. 1 pkt 1 ustawy o cudzoziemcach.
Zdaniem NSA, organy administracji a za nimi Sąd I instancji słusznie uznały, że materiał dowodowy zgromadzony w sprawie nie dawał podstaw do stwierdzenia, że zachodziły przesłanki negatywne do wydania decyzji o zobowiązaniu do powrotu określone w art. 348 oraz art. 351 ustawy o cudzoziemcach. Skarżąca domagając się zgody na pobyt ze względów humanitarnych powoływała się na przesłankę z pkt 2 tj. ochronę życia rodzinnego i prywatnego. Przy ocenie tej przesłanki, jak prawidłowo zauważył Sąd I instancji, należy brać pod uwagę okres pobytu cudzoziemca w państwie orzekającym o zobowiązaniu do powrotu, legalność tego pobytu w pewnym okresie, wiek cudzoziemca, jego oboweiązki alimentacyjne wobec osób mających prawo pobytu w Polsce, intensywność więzi prywatnych lub rodzinnych, posiadanie dzieci z obywatelem polskim, związki z krajem pochodzenia, okres na jaki orzeczono zakaz ponownego wjazdu.
Pobyt skarżącej w Polsce był incydentalny. Wracając z nart w Austrii została zatrzymana na porzejściu granicznym z Ukrainą z uwagi na figurowanie jej danych w bazie Interpolu. Wcześniej nie łączyły ją z Polską żadne więzi. Nigdy wcześniej nie występowała o legalizację pobytu w Polsce. Gdyby skarżąca nie została zatrzymana wróciłaby na Ukrainę bo tam od 12 lat mieszka z rodziną i prowadzi życie zawodowe. Skarżąca przebywa w Polsce ponad 4 lata jednak nie nawiązała rzeczywistych więzi z Polską. Nie przebywa tu jej rodzina. Syn ubiegał się o pobyt czasowy i miał uczęszczać do szkoły w Polsce ale nie uzyskał zgody i wrócił na Ukrainę 31 sierpnia 2019 r.
Podzielić należy stanowisko Sądu I instancji, że działania skarżącej w okresie jej nielegalnego pobytu w Polsce były z góry obliczone na uzyskanie legalności pobytu w ramach zgody na pobyt ze względów humanitarnych. Temu celowi miał slużyć przyjazd jej syna do Polski w celu nauki, zapisanie się na studia podyplomowe, zakup udziału w nieruchomości czy założenie spółki. Wobec braku szans na uzyskanie zgody na pobyt czasowy skarżąca chciała obejść obowiązujące przepisy i stworzyć podstawy faktyczne do legalizacji jej pobytu na innej podstawie. Działania takie nie mogą podlegać ochronie bowiem stanowiły by przyzwolenie państwa przyjmującego na łamanie obowiązujących w nim procedur legalizacji pobytu.
Nie zachodziła też przesłanka uzasadniająca udzielenie zgody na pobyt tolerowany z art. 351 ustawy o cudzoziemcach. Przepis ten stanowi, że zgody na pobyt tolerowany na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej udziela się cudzoziemcowi, jeżeli zobowiązanie go do powrotu:
1) może nastąpić jedynie do państwa, w którym, w rozumieniu Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r.:
a) zagrożone byłoby jego prawo do życia, wolności i bezpieczeństwa osobistego lub
b) mógłby zostać poddany torturom albo nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu albo karaniu, lub
c) mógłby on być zmuszony do pracy, lub
d) mógłby być pozbawiony prawa do rzetelnego procesu sądowego albo być ukarany bez podstawy prawnej
- w przypadku gdy zachodzą okoliczności do odmowy udzielenia zgody na pobyt ze względów humanitarnych, o których mowa w art. 349, lub
2) jest niewykonalne z przyczyn niezależnych od organu właściwego do przymusowego wykonania decyzji o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu i od cudzoziemca, lub
3) może nastąpić jedynie do państwa, do którego wydanie go jest niedopuszczalne na mocy orzeczenia sądu albo z uwagi na rozstrzygnięcie Ministra Sprawiedliwości w przedmiocie odmowy wydania cudzoziemca.
Zdaniem NSA, żadna z ww. przesłanek udzielenia zgodny na pobyt tolerowany nie zachodzi w niniejszej sprawie. Odpadło zagrożenie aresztowaniem skarżącej podczas przekraczania granicy z Ukrainą i przekazaniem jej na Białoruś bowiem Komenda Główna Policji - Biuro Międzynarodowej Współpracy poinformowała, że na dzień [...] kwietnia 2019 r. skarżąca nie figurowała w systemie Interpolu. Rosja zgodnie z art. 61 ust. 1 Konstytucji Federacji Rosyjskiej z 12 grudnia 1993 r. nie wydala swoich obywateli poza granice Federacji Rosyjskiej lub nie wydaje ich innemu państwu. Odpadł zatem główny powód osiedlenia się w Polsce przez skarżącą. Ukraina nie ma podstaw by przekazać skarżącą na Białoruś a Rosja zasadniczo nie wydaje swoich obywateli.
Obecnie formułowane obawy skarżącej, że jej dane ponownie mogły pojawić się z inicjatywy Białorusi w systemie Interpolu są niczym nie uzasadnione i mają charakter dywagacji. Jeśli takowa obawa jest uzasadniona to należałoby to co najmniej uprawdopodobnić. Skarżąca jako zainteresowana mogłaby osobiście zwrócić się do Komendy Głównej Policji z zapytaniem o sprawdzenie czy jej dane występują aktualmnie w systemie Interpolu lub innym systemie, do którego Policja ma dostęp w ramach współpracy międzynarodowej.
O udzieleniu zgody na pobyt tolerowany nie może przesądzić także postanowienie Ministra Sprawiedliwości z [...] grudnia 2017 r. nr [...] o odmowie wydania państwu obcemu osoby ściganej, w którym Minister odmówił wydania skarżącej organom wymiaru sprawiedliwości Białorusi w celu przeprowadzenia przeciwko niej postępowania karnego o przestępstwa opisane we wniosku Prokuratury Generalnej Republiki Białorusi o ekstradycję z [...] lutego 2017 r. nr [...]. Oczywiście okoliczność ta stanowi przeszkodę do wydalenia skarżącej na Białoruś i stanowiłaby podstawę dla udzielenia zgody na pobyt tolerowany jednak podkreślić należy, że zaskarżona decyzja nie zobowiązuje skarżącej do powrotu na terytorium tego konkretnego państwa. Obliguje ją do opuszczenia terenu Polski i może ona udać się do dowolnego państwa np. na Ukrainę, gdzie od 12 lat prowadziła życie rodzinne i zawodowe i ma uregulowany (bezterminowy) legalny pobyt lub do Rosji, której jest obywatelką. Analogicznie należy ocenić okoliczność wydania przez Sąd Okręgowy w Przemyślu postanowienia z 16 października 2017 r. stwierdzającego niedopuszczalność wydania skarżącej władzom Białorusi.
Wyjazd na Ukrainę nie spełnia przesłanki z art. 348 pkt 1 lit. a) ustawy o cudzoziemcach mówiącej o zagrożeniu prawo do życia, wolności i bezpieczeństwa osobistego. Faktycznie działania o charakterze wojny mają miejsce na Ukrainie (teren Donbasu, obwód Ługański) ale skarżąca zamieszkiwała w K. i tam prowadziła życie rodzinne i zawodowe. K. jest terenem wolnym od działań zbrojnych i w pełni kontrolowanym przez władze Ukrainy a zatem przyjazd tam nie wiąże się dla skarżącej z ww. zagrożeniami.
O ile regulacje prawne na Ukrainie jak ustalił organ I instancji nie wskazują, że nie jest możliwa ekstradycja osoby mającej pobyt stały na tym terytorium, to zauważyć należy, że skarżąca nie figuruje obecnie w bazie Interpolu a zatem nie ma wcześniej istniejącej podstawy, która uwiarygodniała twierdzenie o możliwej ekstradycji z Ukrainy do Białorusi. Skarżąca nie przedstawiła poza jej obawami żadnych dowodów na to, że prawdopodobnie Białoruś ponownie wystąpiła o wpis jej danych do systemu Interpolu.
Istnienie porozumienia politycznego i gospodarczego pomiędzy Rosją i Białorusią na mocy Porozumienia o utworzeniu Państwa Związkowego Rosji i Białorusi z 8 grudnia 1999 r. nie przesądza o prawdopodobieństwie złamania konstytucyjnej ochrony własnych obywateli przez władze Rosji przed ekstradycją do innego państwa. Porozumienie powyższe mówi o współpracy gospodarczej i politycznej a nie odnosi się do spraw współpracy w zakresie wymiaru sprawiedliwości, w szczególności w sprawach karnych. W artykule 17 Porozumienia wymienione zostały zagadnienia pozostające w wyłącznej kompetencji Państwa Związkowego:
1. stworzenie jednolitej przestrzeni ekonomicznej i podstaw prawnych wspólnego rynku, zabezpieczającego swobodny przepływ towarów, usług, kapitałów, siły roboczej w granicach terytoriów państw-uczestników, równe warunki i gwarancje dla działalności podmiotów gospodarczych;
2. jednolita polityka pieniężno-kredytowa, walutowa, podatkowa i cenowa; jednolite prawo konkurencji i ochrony konsumentów;
3. zjednoczone systemy transportowe i energetyczne;
4. opracowywanie i realizacja wspólnych zamówień wojskowych, zabezpieczenie na ich podstawie dostaw i realizacji uzbrojenia oraz techniki wojskowej, zjednoczony system zabezpieczenia technicznego sił zbrojnych państw-uczestników;
5. jednolita polityka handlowa i celno-taryfowa w odniesieniu do państw trzecich, organizacji międzynarodowych i ugrupowań integracyjnych;
6. wspólne prawodawstwo w odniesieniu do inwestycji zagranicznych;
7. opracowywanie, zatwierdzanie, realizacja budżetu i zarządzanie majątkiem PZ;
8. aktywność i porozumienia międzynarodowe w kwestiach zastrzeżonych dla kompetencji Państwa Związkowego;
9. funkcjonowanie regionalnego zgrupowania wojsk;
10. standardy, normy, służba hydrometeorologiczna, system metryczny i obliczanie czasu, geodezja i kartografia;
11. ewidencja księgowa i statystyczna, jednolite bazy danych;
12. ustanowienie systemu organów PZ, a także ich organizacji, porządku działań oraz formowania (https://geopolityka.net/panstwo-zwiazkowe-rosji-i-bialorusi/).
Wobec powyższego Sąd I instancji zasadnie uznał, że istniały podstawy (zgromadzony materiał dowodowy) aby uznać, że pobyt skarżącej w Polsce po [...] stycznia 2017 r. jest nielegalny i stosownie do art. 302 ust. 1 pkt 1 ustawy o cudzoziemcach należało orzec o zobowiązaniu skarżącej do powrotu. Jednocześnie uznać należało, że nie wystąpiły żadne istotne okoliczności przemawiające za odstąpieniem od zobowiązania do powrotu, o których mowa w art. 348 i art. 351 ustawy o cudzoziemcach. Tym samym Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że chybiony jest zarzut skargi kasacyjnej naruszenia zaskarżonym wyrokiem art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a. Sąd I instancji oddalił skargę gdyż w okolicznościach sprawy zastosowanie miał art. 302 ust. 1 pkt 1 ustawy o cudzizuemcach i nie zachodziły podstawy udzielenia zgody na pobyt ze względów humanitarnyuch oraz zgody na pobyt tolerowany.
Nie zasługuje również na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) P.p.s.a. w zw. z art. 7, 8, 77 § 1 i 80 k.p.c. (powinno być k.p.a.). W stanie faktycznym ustalonym w sprawie nie ulega wątpliwości, że skarżąca przebywa w Polsce od [...] stycznia 2017 r. nielegalnie a zatem zastosować należało art. 302 ust. 1 pkt 1 ustawy o cudzoziemcach i zobowiązać ją do powrotu wobec braku ważnej wizy lub innego ważnego dokumentu uprawniającego ją do wjazdu na to terytorium i pobytu na nim, bowiem wiza lub inny dokument były wymagane. Nie można też odmówić słuszności i legalności wywodom organów a także ocenie Sądu I instancji, że materiał dowodowy zgromadzony w sprawie dawał podstawy do wydania zaskarżonej decyzji. Pominięcie przez organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji okoliczności zakupu przez skarżącą udziału w nieruchomości nie stanowiło naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Posiadanie udziału w nieruchomości nie powoduje, że więzi skarżącej z Polską należy uznać za trwałe i wymagające ochrony. Na pewno okoliczność ta sama w sobie nie stanowi o legalizacji pobytu w Polsce. Nie było zatem istotnego związku pomiędzy pominięciem tej okoliczności przez organ a wydanym rozstrzygnięciem. Okoliczność ta nie ma w niniejszej sprawie przesądzającego znaczenia dla orzeczenia o zobowiązaniu do powrotu. Ponadto sama własność nieruchomości lub udziału w niej nie świadczy o utrwalonej więzi z krajem jej położenia w kontekście prowadzenia życia rodzinnego czy prywatnego. Jak już wyżej wskazano ośrodek życia rodzinnego i prywatnego skarżącej znajduje się od 12 lat na Ukrainie. Pobyt 4 letni w Polsce nie zmienił tego stanu, pomimo że skarżąca podejmowała działania uwiarygadniające tezę o prowadzeniu w Polsce życia rodzinnego i prywatnego (nieudana próba sprowadzenia i zalegalizowania pobytu syna, toczące się sprawy o legalizację własnego pobytu, zakup udziału w nieruchomości, wynajęcie mieszkania, uczęszczanie na studia, ukończony kurs nauki języka polskiego, założenie i prowadzenie działalności gospodarczej w formie spółki).
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie jest zasadny zarzut skargi kasacyjnej naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. Wbrew ocenie zawartej w skardze kasacyjnej uzasadnienie wyroku Sądu I instancji nie narusza powołanego przepisu. Sąd zwiężle przedstawił stan sprawy w części historycznej uzasadnienia. Przytoczono zarzuty skargi oraz stanowisko organu. Sąd przytoczył podstawę prawną oddalenia skargi i podał jej uzasadnienie. Brak jest podstaw do przyjęcia, że uzasadnienie jest wadliwe skoro zawiera wyjaśnienie dlaczego rozstrzygnięcie organów było prawidłowe, przedstawia tok rozumowania sądu a nadto dokonuje oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego pod kątem jego znaczenia dla zapadłego rozstrzygnięcia. Powołana w skardze kasacyjnej dokumentacja nie świadczy, że ocena organów oraz Sądu I instancji była wadliwa. Postanowienie Ministra Sprawiedliwości o odmowie wydania skarżącej władzom Białorusi nie powoduje, że zobowiązanie do powrotu do innego kraju, według wyboru skarżącej, jest niemożliwe lub podpada pod przesłanki z art. 348 czy art. 351 ustawy o cudzoziemcach. Umowa najmu mieszkania, odbyty kurs języka polskiego, polisa ubezpieczeniowa na pokrycie kosztów leczenia, ustalenie wynagrodzenia dla skarzącej w związku z pełnieniem funkcji Prezesa Spółki oraz listy referencyjne potwierdzające wybitne kwalifikacje zawodowe skarżącej nie świadczą o nawiązaniu z Polską takiej więzi, która uzasadniałaby twierdzenie o prowadzeniu przez nią w Polsce życia rodzinnego lub prywatnego, które mogłoby zostać nauszone poprzez zobowiązanie jej do powrotu.
W tym stanie sprawy uznać należało, że Sąd I instancji prawidłowo uznał, że skarga nie zasługiwała na uwzględnienie i podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 P.p.s.a. Nie było podstaw aby stwierdzić, że w okolicznościach sprawy nie wystąpiła przesłanka wydania decyzji o zobowiązaniu skarżącej do powrotu z art. 302 ust. 1 pkt 1 ustawy o cudzoziemcach.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak sentencji.
UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 27 sierpnia 2020 r., sygn. akt IV SA/Wa 919/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę na A. V. (dalej jako skarżąca) na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia [...] grudnia 2019 r., nr DL. WIPO.412.1238.2018/JPP w przedmiocie zobowiązania do powrotu oraz zakazu ponownego wjazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i innych państw obszary Schengen.
W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku skarżąca, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, zaskarżyła go w całości i wniosła o jego uchylenie. Jednocześnie złożyła wniosek o zawieszenie postępowania sądowego wywołanego tą skargą. Skarżąca podnosi, że rozstrzygnięcie tej sprawy zależy od wyniku innego toczącego się postępowania administracyjnego.
Skarżąca wskazała, że zgodnie z art. 386 pkt 4 ustawy o cudzoziemcach, decyzja o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu wydana przez organ wydającego państwa członkowskiego nie podlega wykonaniu, gdy cudzoziemcowi udzielono zezwolenia na pobyt czasowy, zezwolenia na pobyt stały lub zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego UE, nadano mu status uchodźcy lub udzielono mu ochrony uzupełniającej, zgody na pobyt ze względów humanitarnych lub zgody na pobyt tolerowany.
W ocenie skarżącej niniejsze postępowanie zależy od wyniku innego toczącego się postępowania administracyjnego z jej odwołania na decyzję Wojewody Mazowieckiego w sprawie udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, znak WSC-II-F.6151.31204.2018.
W konsekwencji zasadnym byłoby zawieszenie niniejszego postępowania do czasu zakończenia postępowania administracyjnego w sprawie z odwołania na decyzję Wojewody o odmowie udzielania zezwolenia na pobyt czasowy z uwagi na fakt, że pozytywne rozstrzygnięcie złożonego odwołania na decyzję Wojewody Mazowieckiego pociągnie za sobą konieczność umorzenia niniejszego postępowania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:
Wniosek o zawieszenie postępowania sądowoadministracynego nie zasługiwał na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 125 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 zm., dalej jako P.p.s.a.) sąd może zawiesić postępowanie z urzędu, jeżeli rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego toczącego się postępowania administracyjnego, sądowoadministracyjnego, sądowego, przed Trybunałem Konstytucyjnym lub Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej.
Przewidziana w tym przepisie możliwość zawieszenia postępowania sądowego ma charakter fakultatywny i zależy od uznania sądu, który powinien rozważyć, czy w danym przypadku celowe jest wstrzymanie biegu sprawy i czy nie naruszy ono praw gwarantowanych w Konstytucji RP (rozpoznania sprawy bez zbędnej zwłoki – art. 45 ust. 1 Konstytucji RP) i wynikającego z art. 7 P.p.s.a. postulatu szybkości postępowania.
Zagadnienie wstępne (prejudycjalne) występuje w sytuacji, w której uprzednie rozstrzygnięcie określonego zagadnienia, które występuje w sprawie, może wpływać na wynik toczącego się postępowania, co w rezultacie uzasadnia celowość wstrzymania czynności w postępowaniu sądowoadministracyjnym do czasu rozstrzygnięcia tej istotnej kwestii. Przez zagadnienie wstępne należy rozumieć przeszkodę powstającą lub ujawniającą się w toku postępowania sądowego, której usunięcie jest istotne z punktu widzenia możliwości prawidłowej realizacji celu postępowania sądowoadministracyjnego i ma bezpośredni oraz realny wpływ na jego wynik. Związek ten polega na tym, że rozstrzygnięcie zagadnienia wstępnego stanowi podstawę rozstrzygnięcia sprawy głównej.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, taka sytuacja w niniejszej sprawie nie występuje, gdyż rozstrzygnięcie niniejszego postępowania sądowoadministracyjnego nie zależy od wyniku postępowania odwoławczego toczącego się przed Szefem Urzędu do Spraw Cudzoziemców z uwagi na odwołanie skarżącej od decyzji Wojewody Mazowieckiego znak WSC-II-F.6151.31204.2018, którą odmówiono jej zezwolenia na pobyt czasowy
Zdaniem NSA, nie ma podstaw aby zwiesić postępowanie sądowe w niniejszej sprawie na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Okoliczność prowadzenia przed Szefem Urzędu do Spraw Cudzoziemców postępowania odwoławczego od decyzji Wojewody Mazowieckiego znak WSC-II-F.6151.31204.2018, którą odmówiono skarżącej zezwolenia na pobyt czasowy nie wpływa bezpośrednio na wynik postępowania o zobowiązanie do powrotu, które jest przedmiotem niniejszego postępowania sądowego.
Istnienie ostatecznej decyzji w przedmiocie zgody na pobyt czasowy wpływa na wykonalność decyzji o zobowiązaniu do powrotu zgodnie z treścią art. 386 pkt 4 ustawy o cudzoziemcach, gdzie stwierdza się, że decyzja o zobowiązaniu do powrotu nie podlega wykonaniu w razie istnienia decyzji o zgodzie na pobyt czasowy. Nie jest to zależność o jakiej mowa w art.125 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Byt pozytywnej decyzji o udzieleniu zgody na pobyt czasowy wpływa jedynie na wykonalność decyzji o zobowiązaniu do powrotu. Dezycja o zobowiązaniu do powrotu w przypadku wydania decyzji o zgodzie na pobyt czasowy nie jest wykonywana - nie skutkuje wydaleniem. Nie jest to jednak okoliczność, która w jakikolwiek sposób warunkuje (uzależnia) wydanie decyzji o zobowiązaniu do powrotu lub ocenę jej legalności.
Naczelny Sąd Administracyjny z urzędu ustalił, że postępowanie odwoławcze nie zostało jeszcze zakończone wydaniem decyzji przez Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców (notatka służbowa z 2 września 2021 r.). Zatem nie zachodzi związek uzasadniający zawieszenie toczącego się postępowania o zobowiązanie do powrotu pomiędzy tym postępowaniem a postępowaniem odwoławczym od decyzji o odmowie zgody na pobyt czasowy. Nawet wydanie decyzji w tym ostatnim postępowaniu wpływa co najwyżej na wykonalność zaskarżonej decyzji a nie na jej merytoryczny byt.
Ustawa z 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz. U. z 2020 r., poz. 35 ze zm.) przewiduje przypadki zawieszenia postępowania w sprawie zobowiązania do poowrotu ale w okolicznościach sprawy nie mają one zastosowania. I tak zgodnie z art. 305 ustawy o cudzoziemcach postępowanie w sprawie zobowiązania cudzoziemca do powrotu zawiesza się w przypadku wszczęcia postępowania w sprawie udzielenia cudzoziemcowi ochrony międzynarodowej lub udzielenia mu zezwolenia, o którym mowa w art. 176 (zezwolenie na pobyt czasowy dla ofiar handlu ludźmi) (ust. 1 ). Postępowania w sprawie zobowiązania cudzoziemca do powrotu nie zawiesza się w przypadku, gdy cudzoziemiec złożył kolejny wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej (ust. 2). Nie ma informacji aby z wniosku skarżącej toczyło się postępowanie o ochronę międzynarodową lub o wydanie zezwolenia na pobyt czasowy dla ofiar handlu ludźmi, co pozwoliłoby zawiesić postępowanie.
Wskazać należy, że w przypadku wydania decyzji o zgodzie na pobyt czasowy w określonych przypadkach zgodnie z ustawą o cudzoziemcach nastąpi wygaśnięcie decyzji o zobowiązaniu do powrotu (decyzja o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu wygasa z mocy prawa, jeżeli cudzoziemiec przebywa na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie zezwolenia, o którym mowa w art. 176 lub art. 187 pkt 6 lub 7 - art. 306 pkt 2 ustawy o cudzoziemcach) lub z uwagi na istnienie w obrocie decyzji o zobowiązniu do powrotu będą badane przesłanki cofnięcia zgody na pobyt czasowy (jeżeli decyzja o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu wydana przez organ wydającego państwa członkowskiego dotyczy cudzoziemca posiadającego zezwolenie na pobyt czasowy, zezwolenie na pobyt stały lub zezwolenie na pobyt rezydenta długoterminowego UE, Komendant Główny Straży Granicznej występuje do wojewody właściwego ze względu na miejsce pobytu cudzoziemca z wnioskiem o ustalenie, czy zachodzą przesłanki do cofnięcia tego zezwolenia - art. 383 ustawy o cudzoziemcach). Z powyższego wynika, że w ww. sytuacjach zachodzi bezpośredni związek pomiędzy wydaniem decyzji zgody na pobyt czasowy a wydaniem decyzji o zobowiązaniu do powrotu. W niniejszej sprawie taka sytuacja nie zachodzi bowiem decyzja w przedmiocie zgody na pobyt czasowy jeszcze nie zapadła (rozpatrywanie odwołania). Zatem prawdopodobieństwo wydania pozytywnej decyzji o zgodzie na pobyt czasowy nie stanowi przesłanki zawieszenia z art. 125 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Nie zachodzi zatem prosta zależność pomiędzy możliwością uzyskania zgody na pobyt czasowy a istnieniem decyzji o zobowiązaniu do powrotu.
Mając na względzie podane argumenty Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 w zw. z art. 160 i 193 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.