Uzasadnienie
1. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 2 lutego 2022 r. sygn. akt VII SA/Wa 2417/21 oddalił skargę K. S. (dalej skarżący) na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z [...] września 2021 r. nr [...] utrzymującą w mocy własną decyzję z [...] marca 2020 r. o odmowie skreślenia z rejestru zabytków budynku [...] w [...], gm. [...].
Sąd Wojewódzki podzielił stanowisko Ministra, że nie zaistniały podstawy do zastosowania art. 13 ust. 1 ustawy z 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. z 2021 r. poz. 710, dalej: uozoz) i skreślenia budynku [...] z rejestru zabytków. Organ wyczerpująco uzasadnił swoje stanowisko, opierając się na prawidłowo zgromadzonym materiale dowodowym, a zaprezentowana argumentacja nie budzi zastrzeżeń Sądu.
- 2. Skarżący wniósł skargę kasacyjną od powyższego wyroku do Naczelnego Sądu Administracyjnego, zaskarżając go w całości. W skardze kasacyjnej zarzucono naruszenie:
- 1) przepisów prawa materialnego:
- a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej Ppsa) w zw. z art. 13 ust. 1 i ust. 5 uozoz poprzez jego niezastosowanie w sprawie, pomimo iż budynek [...] w [...] uległ zniszczeniu w stopniu powodującym utratę jego wartości historycznej, artystycznej lub naukowej, a co powinno skutkować wydaniem decyzji o skreśleniu go z rejestru zabytków;
- b) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a Ppsa w zw. z art. 13 ust. 1 i art. 6 ust. 1 uozoz błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, iż remont zabytkowego budynku, który wymaga w rzeczywistości przeprowadzenia pełnej jego rekonstrukcji nie oznacza, iż budynek utracił wartość zabytkową na skutek całkowitego zniszczenia, pomimo iż z orzecznictwa sądowego wynika odmienna wykładnia tego przepisu, co doprowadziło do niewłaściwego zastosowania tej normy prawnej do ustalonego w sprawie stanu faktycznego i odmówienia wykreślenia z rejestru zabytków budynku [...], pomimo że obiekt ten uległ zniszczeniu w stopniu powodującym utratę jego wartości historycznej, artystycznej i naukowej;
- 2) przepisów postępowania:
- a) art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137, dalej Pusa) w zw. z art. 3 § 1 oraz art. 151, art. 145 § 11 lit. c i art. 135 Ppsa w zw. z art. 7, art. 8 § 1 i 2, art. 77 § 1, art. 80, art. 75 § 1, art. 84 § 1, art. 136 § 1 oraz art. 107 § 3 Kpa poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i oddalenie skargi w całości, w sytuacji gdy w sprawie zachodziły podstawy do uchylenia zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Ppsa i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji na podstawie art. 135 Ppsa, ponieważ organy orzekające w sposób niewyczerpujący zebrały materiał dowodowy w sprawie, bowiem nie wystąpiły o opinię Narodowego Instytutu Dziedzictwa lub o opinię biegłego, które były kompetentne do udzielenia informacji, czy obiekt utracił walory zabytku na skutek jego degradacji, a co jest praktyką w tego rodzaju sprawach, co miało wpływ na wynik sprawy, bowiem doprowadziło do błędnego ustalenia stanu faktycznego sprawy, a tym samym do odmowy jej merytorycznego rozpatrzenia, a co zaakceptował Sąd w zaskarżonym wyroku;
- b) art. 1 § 1 i § 2 Pusa w zw. z art. 3 § 1 oraz art. 151, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 135 Ppsa w zw. z art. 7, art. 8 § 1 i 2, art. 77 § 1, art. 80, 75 § 1, art. 84 § 1, art. 136 § 1, art. 140 oraz art. 107 § 3 Kpa poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i oddalenie skargi w całości, w sytuacji gdy w sprawie zachodziły podstawy do uchylenia zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Ppsa i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji na podstawie art. 135 Ppsa, ponieważ organy orzekające w sposób niewyczerpujący zebrały i rozpatrzyły materiał dowodowy w sprawie oraz dokonały jego dowolnej oceny, a popełnione uchybienia miały wpływ na wynik sprawy bowiem skutkowały błędnym ustaleniem stanu faktycznego sprawy i arbitralnym stwierdzeniem przez organ, iż obiekt nie uległ zniszczeniu w stopniu powodującym utratę jego wartości historycznej, artystycznej oraz naukowej, a tym samym nie podlega wykreśleniu z rejestru zabytków i odmową merytorycznego rozpatrzenia spawy przez organ, a co zaakceptował Sąd w zaskarżonym wyroku;
- c) art. 1 § 1 i § 2 Pusa w zw. z art. 3 § 1 Ppsa oraz art. 151 Ppsa, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Ppsa i art. 135 Ppsa w zw. z art. 7, art. 8 § 1 i 2, art. 77 § 1, art. 80 Kpa, 75 § 1 Kpa, art. 84 § 1 Kpa i art. 136 § 1 Kpa, art. 107 § 3 Kpa poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i oddalenie skargi w całości, w sytuacji gdy w sprawie zachodziły podstawy do uchylenia zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Ppsa i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji na podstawie art. 135 Ppsa, ponieważ organy orzekające w sposób niewyczerpujący zebrały i rozpatrzyły materiał dowodowy w sprawie i dokonały jego dowolnej oceny, bowiem błędnie ustaliły, iż Wójt Gminy C. przychylił się do przeniesienia własności nieruchomości, na której usytuowana jest [...] na Gminę, podczas gdy z pisma z 27 października 2021 r. Wójta Gminy C. wynika odmienny wniosek, co miało wpływ na wynik sprawy, bowiem doprowadziło organ do wniosku, że wykreślenie obiektu z rejestru zbytków, mając na uwadze powyższe jest przedwczesne, a co zaakceptował Sąd w zaskarżonym wyroku.
W związku z powyższym w skardze kasacyjnej wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i rozpoznanie skargi, ewentualnie przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.
- 3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
- 3.1. Skarga kasacyjna jest niezasadna.
- 3.2. Skarżący zrzekł się rozprawy, a organ w terminie czternastu dni od dnia doręczenia mu odpisu skargi kasacyjnej, nie zażądał jej przeprowadzenia, wobec czego Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 182 § 2 i § 3 Ppsa, skargę kasacyjną rozpoznał na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.
- 3.3. W postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym prowadzonym na skutek wniesienia skargi kasacyjnej obowiązuje generalna zasada ograniczonej kognicji tego Sądu (art. 183 § 1 Ppsa). Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, wyznaczonych przez przyjęte w niej podstawy, określające zarówno rodzaj zarzucanego zaskarżonemu orzeczeniu naruszenia prawa, jak i jego zakres. Z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania. Ta jednak nie miała miejsca w rozpoznawanej sprawie. Przy tym zgodnie z art. 193 zd. drugie Ppsa uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną ogranicza się wyłącznie do oceny zarzutów skargi kasacyjnej w oparciu o stan faktyczny przyjęty w orzeczeniu przez Sąd I instancji.
- 3.4. Nieusprawiedliwione są zarzuty naruszenia prawa materialnego, to jest art. 6 ust. 1 oraz art. 13 ust. 1 i 5 uozoz. Odnosząc się do podniesionej w skardze kasacyjnej argumentacji wyjaśnić należy, że w świetle art. 13 ust. 1 uozoz - zabytek, który został wpisany do rejestru zabytków ze względu na wartość historyczną i naukową może być wykreślony z tego rejestru tylko wtedy, gdy nie ma już ani wartości historycznej, ani naukowej. Taka sytuacja w niniejszej sprawie nie nastąpiła, ponieważ obiekt zachował wartości historyczne i naukowe, pomimo złego stanu, będącego zresztą skutkiem wieloletnich zaniedbań ze strony właściciela. Organ wyjaśnił, że pomimo występujących aktualnie zniszczeń budynek [...] pozostaje czytelnym przykładem XIX-wiecznego budownictwa przemysłowego i jest unikalnym na terenie województwa łódzkiego zachowanym zabytkiem techniki tego rodzaju. Szczególna wartość naukowa budynku i zgromadzonych w nim urządzeń wynika z faktu, iż odzwierciedla on charakter funkcjonowania manufaktury wiejskiej w jej pierwotnej fazie rozwoju. Podkreślić należy, że zły stan techniczny obiektu, który stanowić może wystarczające uzasadnienie do jego rozbiórki ze względu na przepisy Prawa budowlanego, nie jest okolicznością potwierdzającą samoistnie o zaistnieniu przesłanki określonej w art. 13 ust. 1 i ust. 2 uozoz (wyroki NSA z: 7 lutego 2018 r. sygn. akt II OSK 896/16, 30 maja 2022 r. sygn. akt II OSK 1640/19).
- 3.5. Niezasadne są również zarzuty naruszenia przepisów postępowania. Podkreślić należy, że brak wystąpienia o opinię Narodowego Instytutu Dziedzictwa lub o opinię biegłego nie oznacza, iż organ w sposób niewyczerpujący zebrał materiał dowodowy naruszając art. 7, art. 8 § 1 i 2, art. 77 § 1, art. 80, art. 75 § 1, art. 84 § 1, art. 136 § 1, art. 140 oraz art. 107 § 3 Kpa. Przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego zgodnie z art. 84 § 1 Kpa nie jest obowiązkiem organu uzgadniającego, który ma swobodę w korzystaniu z tego środka dowodowego, ograniczoną zasadami prawdy obiektywnej. Z tej zasady wynika bowiem obowiązek organu podjęcia wszelkich czynności mających na celu ustalenie rzeczywistego stanu faktycznego sprawy administracyjnej. Biegły nie jest powoływany do ustalenia stanu faktycznego sprawy, lecz naświetlenia i wyjaśnienia okoliczności wskazanych przez organ administracji publicznej z punktu widzenia posiadanych przez niego wiadomości specjalnych. Rozstrzygnięcie sprawy wymaga wiadomości specjalnych wtedy, gdy przy jej rozpoznaniu wyłoni się zagadnienie mające znaczenie dla rozstrzygnięcia, którego wyjaśnienie przekracza zakres wiadomości i doświadczenia osób je wydających. W przedmiotowej sprawie taka sytuacja nie zaistniała. W materiale zgromadzonym w aktach administracyjnych znajdują się pozostające w obrocie prawnym decyzje organu z 2016 r. i 2019 r., nakazujące podjęcie skarżącemu czynności porządkowych, zabezpieczających i remontowych, których celem jest przywrócenie i zachowanie zabytku oraz zapobieganie zagrożeniom mogącym ewentualnie spowodować uszczerbek dla wartości zabytku. Ponadto z "Oceny stanu technicznego drewnianej [...] w [...] gmina C." opracowanej w październiku 2020 r wynika, że mimo istotnego zniszczenia zabytku, nie wykluczono z technicznego punktu widzenia jego odbudowy, a tym samym zachowania tego co wartościowego pozostało. Oględziny zaś przeprowadzonych przez organ w maju 2021 r. wskazują, że stan budynku nie pogorszył się znacząco od kontroli przeprowadzonej w 2019 r. Powyższe w sposób jednoznaczny wskazuje zatem, że przedmiot postępowania nie utracił wartości historycznej, artystycznej lub naukowej. Dopóki bowiem stopień zniszczenia nie jest taki, że żadnych wartości historycznych, artystycznych lub naukowych nie da się zachować, dopóty zabytek nie może być skreślony z rejestru zabytków (por. wyroki NSA z: 18 maja 2022 r. sygn. akt II OSK 1130/19 2 lutego 2020 r. II OSK 712/18; 24 kwietnia 2013 r. sygn. akt II OSK 2514/11).
Odnosząc się zaś do twierdzenia, że organ błędnie ustalił, iż Wójt Gminy
C. przychylił się do przeniesienia własności ww. nieruchomości na rzecz Gminy wskazać należy, że powyższe okoliczności pozostają bez wpływu na kwestie rozstrzygane w niniejszym postępowaniu dotyczącym skreślenia zabytku z rejestru zabytków.
- 3.6. Mając powyższe rozważania na uwadze uznać należało, że zarzuty skargi kasacyjnej są niezasadne.
- 3.7. Dlatego też Naczelny Sąd Administracyjny, na mocy art. 184 Ppsa, skargę kasacyjną oddalił.