Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wyrokiem z dnia 21 kwietnia 2009 r. sygn. akt II SA/Rz 873/08 oddalił skargę W. C. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zameldowania na pobyt stały.
W uzasadnieniu wyroku podano, że Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] listopada 2008 r., wydaną na podstawie art. 47 ust. 2 i art. 50 ust. 3 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (t.j. Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm.), utrzymał w mocy decyzję Burmistrza K. z dnia [...] października 2008 r. nr [...] o odmowie zameldowania na pobyt stały W. C. w miejscowości K. w budynku na działce nr [...], określonej jako ul. [...]. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że W. C. wnioskiem z dnia 11 kwietnia 2008 r., zmienionym pismem z dnia 19 maja 2008 r., wystąpił o zameldowanie na pobyt stały w budynku letniskowym usytuowanym na działce nr ew. [...] przy ul. [...] w K.. W toku postępowania ustalono, że W. C. od kilku lat mieszka w postawionym przez siebie budynku na ww. działce. Właścicielem gruntu jest Miasto i Gmina K., a wieczystym użytkownikiem Polski Związek Działkowców Okręgowy Zarząd [...] w R., którego W. C. nie jest i nie był członkiem.
Sąd Rejonowy w K. wyrokiem z dnia [...] stycznia 2003r. sygn. akt [...] nakazał W. C. rozebranie budynku na przedmiotowej działce oraz jego opuszczenie w terminie 14 dni od uprawomocnienia się wyroku, zakazując również dalszego naruszania wieczystego użytkowania PZD – OZP w R. Budynek wzniesiony przez W. C. nie posiada numeru, a numerem adresowym – ul. [...] – posługuje się samowolnie. Burmistrz K. decyzją z dnia [...] października 2008 r. odmawiając zameldowania W. C. na pobyt stały, stwierdził, iż nie zostały spełnione przesłanki z art. 9 ust. 2a, art. 9b, art. 10 ust. 1 w zw. z art. 6 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, bowiem altana usytuowana na działce nr [...] nie stanowi jego centrum życiowego. Została przez niego wzniesiona samowolnie i użytkowana jest wbrew woli właściciela i użytkownika wieczystego. Ponadto warunkiem koniecznym do zameldowania jest podanie adresu, którego niezbędnym elementem jest numer porządkowy lokalu.
Wojewoda Podkarpacki w zaskarżonej decyzji z dnia [...] listopada 2008 r. wskazał, iż według art. 6 ust. 1 w zw. z art. 10 ust.1 ww. ustawy materialnoprawnymi przesłankami zameldowania są: zamieszkiwanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem dłużej niż 3 doby oraz zamiar stałego przebywania w tym miejscu. Przez adres w gminach o statusie miasta należy rozumieć nazwę miasta (dzielnicy), ulicy, numer domu i lokalu, nazwę województwa oraz kod pocztowy (art. 9b ust. 2 pkt 1 ustawy). Formalnoprawne przesłanki zameldowania na pobyt stały określa art. 9 ust. 2a i art. 11 ust. 1 ustawy, w myśl których przy zameldowaniu na pobyt stały lub czasowy trwający ponad 3 miesiące należy przedstawić potwierdzenie pobytu w lokalu osoby zgłaszającej pobyt, właściciela lub inny podmiot dysponujący tytułem prawnym do lokalu, oraz do wglądu dokument potwierdzający tytuł prawny do lokalu tego podmiotu.
Osoba zobowiązana do zameldowania ma obowiązek przedstawić zaświadczenie o wymeldowaniu z poprzedniego miejsca pobytu i dokonać zgłoszenia danych osobowych wskazanych w art. 11 ust. 1 ustawy. Organ odwoławczy podniósł, iż bezspornym w sprawie jest, iż działania W. C. są bezprawne, samowolne i w sposób nielegalny wzniósł on budynek na działce nr [...] w K.. Bezprawnie posługuje się numerem adresowym – ul. [...], który w ogóle nie istnieje. Nielegalne działanie odwołującego, wbrew wyrokowi Sądu Rejonowego w K., wyklucza możliwość ubiegania się o nadanie numeru. Wojewoda [...] stwierdził, że zasadnie organ pierwszej instancji odmówił jego zameldowania.
Na powyższą decyzję W. C. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, domagając się jej uchylenie. Decyzji zarzucił naruszenie art. 52 Konstytucji RP, art. 8 ust.1 pkt 1 i 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych oraz art. 6 – 8, 77 § 1 i 80 kpa. W uzasadnieniu skargi podniósł, iż od wielu lat zamieszkuje w budynku postawionym na nieruchomości przy ul. Wolskiej 16a. Na ten adres od wielu lat otrzymuje korespondencję, zatem niezasadny jest zarzut organu o nieistniejącym adresie.
Wojewoda [...] w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie stwierdził, iż dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji nie dopatrzył się uchybień i wad, i dlatego skarga podlegała oddaleniu.
Sąd wskazał, iż ustawa z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji i dowodach osobistych w art. 2 wprowadza obowiązek meldunkowy osób przebywających na terenie Rzeczypospolitej Polskiej, który obejmuje zameldowanie i wymeldowanie z miejsca stałego pobytu lub czasowego (art. 4 pkt 1 i 2). Obowiązek ten ma charakter czysto rejestracyjny i co do zasady nie wymaga wydania decyzji, gdyż jego wykonanie polega na zgłoszeniu wymaganych danych właściwemu organowi. Natomiast wydanie decyzji wymagane jest wtedy, gdy zgłoszone dane budzą wątpliwości. Wówczas właściwy organ gminy zgodnie z art. 47 ust. 2 ustawy rozstrzyga o zameldowaniu lub wymeldowaniu. Zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego pobytu. W art. 9b ust. 2 ustawy określono jak należy rozumieć przez adres w gminach o statusie miasta.
Sąd stwierdził, iż w sprawie bezspornym jest, że budynek, którego dotyczył wniosek o zameldowanie, jest domkiem letniskowym, posadowionym na terenie ogródków działkowych, na działce nr ew. [...], stanowiącej własność Gminy K., pozostającej w użytkowaniu PZD Okręgowego Zarządu Podkarpackiego w R.. Sąd podniósł, iż nie budzi jego wątpliwości, że skarżący w tym budynku przebywa nielegalnie, albowiem prawomocnym wyrokiem z dnia [...] stycznia 2003r. ([...]) Sąd Rejonowy w K. zakazał mu rozebranie tego budynku, szopo-wiaty i ogrodzenia wybudowanych na działce nr [...] w terminie 14 dni od daty uprawomocnienia się wyroku oraz nakazał dalszego naruszania wieczystego użytkowania PZD Okręgowego Zarządu [...].
W ocenie Sądu faktu tego nie zmienia wskazywana przez skarżącego okoliczność wydania przez Kierownika Urzędu Rejonowego w K. decyzji z dnia [...] sierpnia 1994r. o pozwoleniu na użytkowanie owego budynku, albowiem dotyczy ona użytkowania przedmiotowego obiektu jako budynku letniskowego.
Sąd stwierdził, iż podziela pogląd Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wyrażony w wyroku z dnia 26 kwietnia 2004r., V SA 519/04, iż nielegalny pobyt będący następstwem naruszenia posiadania, czy naruszenia miru domowego nie może uprawniać do zameldowania. Niemożliwe jest też zameldowanie kogokolwiek w budynku przeznaczonym do rozbiórki (wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 26 listopada 2008r., II SA/Rz 322/08, niepubl.).
Sąd podkreślił, iż brak nadaniu numeru dla budynku na działce nr [...] jest niezwykle istotną okolicznością, gdyż jego brak w świetle art. 9b ust. 2 pkt 1 ustawy uniemożliwia zameldowanie, które następuje pod oznaczonym adresem, a numer domu jest integralną częścią tego adresu. Skarżący samowolnie nadał budynkowi numer i niezgodnie z zasadą numeracji porządkowej. W ocenie Sądu prawidłowo zatem organy orzekające odmówiły skarżącemu zameldowania. Legalności zaskarżonej decyzji nie podważa podniesiony w skardze zarzut naruszenia art. 52 Konstytucji RP, gdyż korzystanie z wolności wyboru miejsca zamieszkania i pobytu musi być zgodne z obowiązującym porządkiem prawnym i następować z poszanowaniem praw innych podmiotów.
W. C. reprezentowany przez pełnomocnika ustanowionego z urzędu wniósł skargę kasacyjną od powyższego wyroku na podstawie art. 171 § 1, art. 174 ust. 1 i 2, art. 177 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zarzucając:
- - naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 6 ust.1 w zw. z art. 10 ust.1 oraz art. 9b ust.1 i 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych poprzez błędne uznanie, iż zameldowanie jest niedopuszczalne i niespełnione są przesłanki ustawowe konieczne do zameldowania
- - uniemożliwienie dopełnienia przez skarżącego ustawowego obowiązku zameldowania się w miejscu pobytu stałego - art. 5 cytowanej ustawy
- - naruszenie art. 52 ust. 1 Konstytucji RP przyznający prawo swobodnego wyboru miejsca pobytu
Na podstawie art. 176 w zw. z art. 185 § 1 p.p.s.a. skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Rzeszowie oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
W motywach skargi podniesiono, iż skarżący od wielu lat zamieszkuje w spornym budynku i fakt ten toleruje Polski Związek Działkowców Okręgowy Zarząd [...] w R., pomimo wyroku prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego w K. z dnia [...] stycznia 2003 r., [...], nakazującego S. C. i W. C. rozbiórkę i opuszczenie tego budynku. Związek Działkowców posiadając korzystny dla siebie wyrok, mając do dyspozycji różnego rodzaju środki prawne służące likwidacji naruszeń, wybrał nie właściwą drogę w uniemożliwieniu skarżącemu wypełnienie ustawowego obowiązku zameldowania się na pobyt stały.
Skarżący stwierdził, iż nie zgadza się z argumentacją Sądu, że zamieszkuje w domu letniskowym, który nie ma oznaczonego numeru. Wskazał, iż Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 19 czerwca 2002r., SA/Łd 1963/00 (OSP 2003/69/297-299) stwierdził, iż faktyczne przebywanie w pomieszczeniu będącym altaną nie działce rekreacyjnej o stosownym numerze, położonej na nieruchomości przy danej ulicy uzasadnia uwzględnienie wniosku o zameldowanie. W uzasadnieniu tego wyroku Sąd podniósł, iż nie jest rzeczą organu właściwego w sprawach ewidencji ludności dokonywanie oceny, czy określony obiekt budowlany nadaje się na miejsce pobytu ludzi w rozumieniu przepisów prawa budowlanego i uzależnianie od tej oceny możliwości zameldowania.
Skarżący podkreślił, iż Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 27 maja 2002r. orzekając o niezgodności art. 9 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych (sygn. akt K 20/01, Dz. U z 2002 r. Nr 78, poz. 716) stwierdził, iż instytucja zameldowania jako potwierdzenie faktu pobytu służy wyłącznie celom ewidencyjnym (rejestrowym), co powoduje brak możliwości odmowy zameldowania na pobyt stały osób faktycznie przebywających w danym pomieszczeniu.
Zdaniem skarżącego przedstawione argumenty wskazują na naruszenie przez Sąd I instancji prawa materialnego, przez błędną wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie art. 6 ust.1 w zw. z art. 10 ust. 1 oraz art. 9b ust.1 i 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, poprzez przyjęcie, że nie są spełnione przesłanki konieczne do zameldowania na pobyt stały.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania.
W niniejszej sprawie podstawy nieważności wskazane w art. 183 § 2 p.p.s.a. nie zachodzą.
Przede wszystkim odnosząc się do skargi kasacyjnej należy stwierdzić, iż kastor w podstawach kasacji powołał pkt 1 i pkt 2 art. 174 p.p.s.a., stanowiących podstawę do wniesienia zarzutów naruszenia prawa procesowego oraz prawa materialnego, to jednak zawarte w niej zarzuty dotyczą wyłącznie naruszenia prawa materialnego
Skarga wniesiona w niniejszej sprawie nie mogła być uwzględniona z poniższych podanych względów.
W świetle art. 1 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych zameldowanie i wymeldowanie z pobytu stałego lub czasowego jest jedynie rejestracją danych o miejscu pobytu osoby. Obowiązek meldunkowy wynika wprost przepisów ustawy (art. 5, 6, 10 i art.
15) i nie wymaga konkretyzacji w drodze decyzji. Wykonanie tego obowiązku polega na zgłoszeniu danych wymaganych właściwemu organowi, który dokonuje rejestracji, będącej czynnością materialno-techniczną, rodzącą skutki prawne. Zasadą jest więc, że czynności ewidencyjne podejmowane są na podstawie zgłoszenia osoby zobowiązanej do wykonania swojego obowiązku meldunkowego. Od tej zasady ustawa o ewidencji ludności i dowodach osobistych m.in. w art. 47 ust. 2 przewiduje wyjątki, dopuszczające wydanie decyzji w sprawie zameldowania lub wymeldowania.
Przedmiotem oceny Sądu pierwszej instancji była prawidłowość decyzji wydanej na podstawie art. 47 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Zgodnie z tym przepisem w sytuacji gdy dane zawarte w zgłoszeniu osoby wykonującej obowiązek meldunkowy budzą wątpliwości, organ prowadzący ewidencję jest upoważniony rozstrzygnąć o dokonaniu zameldowania lub wymeldowaniu, Na tej podstawie organ ewidencyjny rozstrzyga, gdy istnieją wątpliwości, co do zameldowania danej osoby i w takiej sytuacji obowiązany jest ustalić, czy osoba, której obowiązek meldunkowy dotyczy, spełnia warunki określone w ustawie o ewidencji i dowodach osobistych.
Sąd pierwszej instancji wskazał, iż skarżący w domku letniskowym posadowionym na terenie ogródków działkowych, wskazanym we wniosku o zameldowanie jako miejsce stałego pobytu, przebywa nielegalnie, jako że Sąd Rejonowy w K. prawomocnym wyrokiem z dnia [...] stycznia 2003r., sygn. akt [...] nakazał jemu i S. C. rozebranie budynku o charakterze mieszkalnym, szopo-wiaty i ogrodzenia wybudowanych na działce [...] w Kolbuszowej oraz jego opuszczenie w terminie 14 dni od daty uprawomocnienia się wyroku. Sąd I instancji stwierdził, iż podziela pogląd orzecznictwa, że z zachowań sprzecznych z prawem nie można czerpać uprawnień, a samowoli nie może sankcjonować instytucja zameldowania, jak również niemożliwe jest zameldowanie kogokolwiek w budynku przeznaczonym do rozbiórki. Zgodzić się należy ze stanowiskiem Sądu Wojewódzkiego, że w sytuacji, gdy skarżący nie wykonał prawomocnego wyroku sądu cywilnego nakazującego rozbiórkę naniesień znajdujących się na działce nr [...], w tym domku letniskowego wskazanego jako miejsce stałego jego pobytu, to takie bezprawne działanie skarżącego nie może prowadzić do dokonania czynności zameldowania, tym samym do sankcjonowania jego nielegalnego pobytu w budynku nakazanym do rozbiórki.
Uprawniać do zameldowania pod wskazanym adresem może jedynie pobyt pozostający w zgodzie z prawem. Zatem nie można mieć wątpliwości, że przeszkodę do zameldowania skarżącego, stanowił powołany powyżej prawomocny wyrok sądu cywilnego nakazujący rozbiórkę domku letniskowego, w którym skarżący domagał się zameldowania na pobyt stały,
W tych warunkach rozważania Sądu pierwszej instancji odnoszące do braku numeru dla przedmiotowego domku letniskowego położonego na działce nr [...] w aspekcie uregulowania wynikającego z art. 9b ust. 2 pkt 1 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych nie miały żadnego znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, tym samym skarga kasacyjna sprowadzająca się do zarzutu naruszenia tegoż art. 9b ust. 2 pkt 1 nie mogła w tych okolicznościach sprawy odnieść zamierzonego skutku, chociaż nie można odmówić mu słuszności.
Otóż wymaga podkreślenia, iż w orzecznictwie sądowym ukształtował się pogląd, iż oznaczenie domu letniskowego nazwą ulicy i numerem działki mieszczącej się przy tej ulicy spełnia wymogi adresu w rozumieniu art. 9b ust. 1 i 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych (wyrok NSA z dnia 19 czerwca 2002 r., sygn. akt II SA/Łd 1963/00, OSP z 2003 r. nr 4, poz. 89, s. 297-299 z glosą aprobującą B. Adamiak, wyrok WSA w Szczecinie z dnia 17 czerwca 2008 r., sygn. akt II SA/Sz 188/08,lex 489234, wyrok NSA z dnia 4 czerwca 2008 r., sygn. akt II OSK 608/07, lex 459306).
W świetle tego poglądu, który Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela, uznać należy, iż błędne jest stanowisko Sądu I instancji stwierdzające, że skoro domek letniskowy skarżącego nie posiada numeru porządku nadanego zgodnie z obowiązującą zasadą numeracji porządkowej, który w świetle art. 9b ust. 2 pkt 1 jest integralną częścią adresu, to jego brak uniemożliwia zameldowanie, gdyż to następuje pod oznaczonym adresem.
Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, iż aczkolwiek uzasadnienie zaskarżonego wyroku jest częściowo błędne, to jednak zaskarżony wyrok oddalający skargę należało uznać za prawidłowy, gdyż w istocie u podstaw odmowy zameldowania skarżącego pod wskazanym adresem legł prawomocny wyrok Sądu Rejonowego w K. z dnia [...] stycznia 2003r., sygn. akt [...], i na tę podstawę również wskazywał Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, oddalił skargę kasacyjną.
Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego – radcy prawnemu A. P. wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i 210 p.p.s.a. mają zastosowanie do kosztów postępowania między stronami. Wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w art. 258-261 p.p.s.a.