Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z dnia 11 maja 2010 r., sygn. akt IV SA/Po 253/10, odrzucił skargę M. P. Sp. z o.o. w P. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia [...] stycznia 2010 roku Nr [...] w przedmiocie oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko.
W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Sąd podał, iż zarządzeniem Przewodniczącego z dnia 26 marca 2010 r. IV SA/Po 253/10 wezwano Spółkę do uiszczenia w terminie 7 dni wpisu od skargi w kwocie 100 zł, stosownie do § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221 poz.,2193 ze zm.), pod rygorem odrzucenia skargi. Odpis zarządzenia do uiszczenia wpisu wysłany został na adres korespondencyjny Skarżącej Spółki, podany w skardze - ul. [...],[...]Wrocław i został dwukrotnie awizowany Spółce w dniu 31 marca 2010 r. i 8 kwietnia 2010 r. Doręczenie wezwania do uiszczenia wpisu nastąpiło, na podstawie przepisu art. 73 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm., dalej "p.p.s.a.), poprzez złożenie pisma (wezwania) w placówce pocztowej, o czym zawiadomiono skarżącą poprzez pozostawienie dwukrotnego awiza w skrzynce oddawczej.
Sąd I instancji uznał doręczenie za dokonane z upływem ostatniego dnia przewidzianego do odbioru awizowanej przesyłki tj. z dniem 15 kwietnia 2010 r. i wskazał, iż siedmiodniowy termin do uiszczenia wpisu upłynął bezskutecznie dnia 22 kwietnia 2010 r.
W skardze kasacyjnej wniesionej od tego postanowienia pełnomocnik M. P. Sp. z o. o. w P. zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na wynik sprawy:
art. 67 § 3 oraz art. 73 p.p.s.a. poprzez ich błędną interpretację i niewłaściwe zastosowanie w sprawie.
W oparciu o powyższe zarzuty strona wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podkreślono, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odrzucając skargę powołał się na art. 220 § 3 oraz art. 73 § 1 i § 2 p.p.s.a., które to przepisy przewidują awizowanie przesyłki w razie niemożności doręczenia jej na adres podany przez stronę i stwierdził, że w terminie 7 dni od dnia upływu terminu do odbioru awizowanej przesyłki nie została uiszczona opłata od skargi. Tymczasem doszło do oczywistej omyłki pisarskiej na pierwszej stronie skargi, a mianowicie podano adres do korespondencji "ul. [...]" zamiast prawidłowego adresu "ul. [...]". Zdaniem pełnomocnika skarżącej Spółki błąd ten można było z łatwością zauważyć porównując błędnie wskazany adres z adresem widniejącym na nadruku na kopercie oraz na pieczęci firmowej na trzeciej stronie skargi pod podpisem Prezesa Zarządu Spółki.
Sąd powinien był, uznając, że wątpliwości co do adresu do doręczeń są przeszkodą do zastosowania art. 67 § 3 in fine ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wysłać korespondencję na adres siedziby spółki wskazany w skardze na stronie pierwszej i trzeciej oraz w załączonym przez skarżącego odpisie KRS. Pełnomocnik skarżącej spółki zaznaczył, iż we Wrocławiu nie ma adresu "ul. [...]". W ocenie pełnomocnika skarżącej spółki jeżeli, tak jak w tym przypadku, doręczyciel zignorował fakt, że adres podany na kopercie nie istnieje i niezgodnie z prawdą napisał, że awizował przesyłkę, to jednoznacznie świadczy to o nieprawidłowościach w doręczeniu zastępczym. Powołując się na postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 lipca 2008 r. sygn. II OSK 992/08, LEX nr 506004 strona podniosła, iż zgodnie z utrwalonym orzecznictwem skuteczność doręczenia w trybie doręczenia zastępczego zależy między innymi od prawidłowego zawiadomienia adresata o pozostawieniu pisma, które ma być odebrane.
Skoro wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi zostało wysłane na nieistniejący we Wrocławiu adres: "ul. [...]", to tym samym niemożliwe było pozostawienie zawiadomienia, o którym mowa w art. 73 § 1 i § 2 p.p.s.a., co skutkuje nieskutecznością takiego doręczenia.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną pełnomocnik uczestnika postępowania S. S. Sp. z o.o. w Poznaniu (dawniej [...] Sp. z o.o.) wniósł o jej oddalenie. Pełnomocnik podniósł, iż skarga kasacyjna jest niezasadna, a przytoczone w niej podstawy kasacyjne są nietrafne. Niezasadny jest zarzut błędnej interpretacji art. 67 § 3 i art. 73 p.p.s.a. Skarżąca spółka w żaden sposób nie wskazała na czym polega błędna ich interpretacja i w jaki prawidłowy sposób przepisy te powinny być zastosowane. Zdaniem uczestnika postępowania Sąd I instancji prawidłowo zastosował przytoczone wyżej przepisy, doręczając korespondencję na adres do doręczeń wskazany przez stronę skarżącą. Niezasadny jest zatem również zarzut naruszenia przepisów postępowania przez niewłaściwe ich zastosowanie. Nawet gdyby podzielić stanowisko skarżącego, że doszło do naruszenia art. 73 ustawy, w ten sposób, iż poczta Polska nie dopełniła wymogu pozostawienia skutecznego zawiadomienia w miejscu wskazanym jako miejsce do doręczeń, to zgodnie z postanowieniem NSA z dnia 25 czerwca 2008 r., "dwukrotne awizowanie przesyłki, w sposób określony w art. 73 p.p.s.a., uzasadnia przyjęcie domniemania faktycznego, że doszła ona do rąk adresata, a co za tym idzie, że dokonane w ten sposób doręczenie było skuteczne. Powyższe domniemanie jest wzruszalne, z tym iż trybem właściwym do jego obalenia jest przywrócenie terminu".
W piśmie procesowym z dnia 4 sierpnia 2010 r. M. P. sp. z o.o. w P., podtrzymała dotychczasowe zarzuty, wnioski i twierdzenia.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna wniesiona w niniejszej sprawie zawiera usprawiedliwione podstawy zaskarżenia.
Stosownie do art. 220 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej: p. p. s. a., sąd nie podejmie żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona należna opłata.
W przypadku skargi przewodniczący wzywa wnoszącego pismo, aby pod rygorem odrzucenia skargi uiścił opłatę w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania. Skarga, od której pomimo wezwania nie został uiszczony należny wpis, podlega odrzuceniu przez sąd na podstawie art. 220 § 3 p.p.s.a.
W tym stanie rzeczy przed podjęciem przez Sąd postanowienia o odrzuceniu skargi niezbędne jest wyjaśnienie i rozważenie okoliczności dotyczących skuteczności doręczenia wezwania do uiszczenia wpisu.
Jak stanowi art. 73 p.p.s.a. w razie niemożności doręczenia pisma w sposób przewidziany w art. 65-72, pismo składa się na okres czternastu dni w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy, dokonując jednocześnie zawiadomienia określonego w § 2.
Doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu, o którym mowa w § 1 - § 4.
A zatem, w postępowaniu sadowoadministracyjnym przesyłka winna być awizowana dwukrotnie i przechowywana w pocztowej placówce oddawczej przez siedem kolejnych dni po każdym awizowaniu a dokonane awiza winny odpowiadać wymogom przepisów prawa. Jest to niezwykle istotne, gdyż prawidłowe zastosowanie instytucji prawnej przewidzianej w art. 73 p.p.s.a. uzasadnia przyjęcie domniemania faktycznego, że pismo dotarło do adresata. Od tej daty – przyjętej za dzień doręczenia pisma - rozpoczyna bieg termin do dokonania danej czynności procesowej.
O uchybieniu terminu procesowego można bowiem mówić tylko wówczas, gdy termin ten rozpoczął swój bieg. Termin do uiszczenia wpisu od skargi biegnie bowiem od daty prawidłowego doręczenia wezwania do uiszczenia opłaty sądowej. Ustawodawca, łącząc określone skutki prawne ze skutecznym doręczeniem pisma stronie, przewidział jednocześnie określone zasady doręczania pism przez Sąd. Zasady te regulują przepisy Rozdziału 4 "Doręczenia" ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Aby uznać doręczenie zastępcze za dokonane prawidłowo muszą łącznie zostać spełnione przesłanki określone w art. 73 p.p.s.a. W przeciwnym razie brak jest podstaw do przyjęcia domniemania doręczenia i łączenia z wadliwym doręczeniem skutków prawnych, jakie można wywodzić jedynie ze skutecznego doręczenia pisma stronie. Przyjęcie fikcji doręczenia pisma może mieć doniosłe skutki dla strony postępowania sądowoadministracyjnego i dlatego nie może budzić wątpliwości, że zostały zachowane wymogi z art. 73 p.p.s.a. Uchybienie któremukolwiek z elementów procedury doręczenia zastępczego powoduje, iż strona zeń korzystająca nie będzie mogła skutecznie powołać się na domniemanie doręczenia.
Z powyższych względów Sąd - przy ocenie skuteczności doręczenia przesyłki - obciąża powinność sprawdzenia prawidłowości doręczenia zastępczego.
Koniecznym warunkiem skutecznego doręczenia jest umieszczenie zawiadomienia o pozostawieniu pisma w placówce pocztowej lub urzędzie gminy, w skrzynce na korespondencję, a gdy to nie jest możliwe, na drzwiach mieszkania adresata lub w miejscu wskazanym jako adres do doręczeń, na drzwiach biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe. Dla skuteczności doręczenia w trybie określonym w art. 73 niezbędne jest także zaznaczenie przez doręczyciela na potwierdzeniu odbioru, gdzie umieścił zawiadomienie dla adresata o pozostawieniu pisma w placówce pocztowej lub urzędzie gminy.
Domniemanie faktyczne doręczenia pisma w trybie art. 73 może być obalone, gdy adresat pisma wykaże, że dane wynikające z dowodu doręczenia są niezgodne z rzeczywistością. W szczególności adres, na który skierowano korespondencję, musi być prawidłowy. Tylko bowiem w przypadku zachowania wszystkich wymogów ustanowionych dla doręczenia zastępczego doręczenie takie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu czternastu dni.
Stosownie do art. 67 § 3 p.p.s.a. pisma w postępowaniu sądowym dla przedsiębiorców i wspólników spółek handlowych, wpisanych do rejestru sądowego na podstawie odrębnych przepisów, doręcza się na adres podany w rejestrze, chyba że strona wskazała inny adres dla doręczeń.
W niniejszej sprawie na przesyłce (wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi) znajduje się adnotacja o dwukrotnym awizowaniu przesyłki, lecz wezwanie zostało wysłane na niewłaściwy adres dla doręczeń. Wprawdzie adres taki (W., ul. [...]) podała strona skarżąca w nagłówku skargi - na stronie pierwszej, to jednak nie trudno dostrzec, iż na stronie trzeciej tejże skargi pod podpisem Prezesa zarządu skarżącej Spółki zamieszczono pieczęć firmową z prawidłowym adresem (W., ul. [...]). O ile omyłka strony mogła nie zostać zauważona przy wysyłaniu wezwania do uiszczenia wpisu od skargi, to niewątpliwie przy ocenie skuteczności doręczenia tej przesyłki Sąd obciążał obowiązek wnikliwego wyjaśnienia okoliczności dotyczących doręczenia wezwania do uzupełnienia braku fiskalnego skargi, w tym sprawdzenia wysłania wezwania na właściwy adres. Właściwy adres – jak wyżej podkreślono – znajdował się w aktach sprawy IV SA/Po 253/10 i nie wymagał podjęcia szczególnych czynności.
W tym stanie rzeczy wysłanie wezwania do uiszczenia wpisu od skargi na inny adres niż widniejący na pieczęci firmowej - umieszczonej zarówno na skardze wniesionej do Sądu pierwszej instancji jak i na kopercie, w której nadano skargę w urzędzie pocztowym - należy uznać za wadliwe, a doręczenie zastępcze za pozbawione skutków prawnych.
Stwierdzić należy, iż funkcją doręczenia zastępczego jest zapewnienie szybkości postępowania jak również ochrona interesów stron. Doręczenie zastępcze nie może natomiast być traktowane jako zamknięcie drogi sądowej do ochrony interesów strony (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 października 2002r., sygn. akt SK 6/02 OTK-A 2002/5/65).
W tej sytuacji nie można przyjąć, że wezwanie zostało skutecznie doręczone stronie skarżącej w dniu 15 kwietnia 2010r. w trybie doręczenia zastępczego, o którym mowa w art. 73 p.p.s.a. Tym samym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu nie miał podstaw do odrzucenia skargi na podstawie art. 220 § 3 p.p.s.a. z powodu nieuiszczenia wpisu.
Podnoszona w odpowiedzi na skargę kasacyjną instytucja przywrócenia terminu ma zastosowanie w przypadkach, gdy strona dokonuje określonej czynności z uchybieniem terminu ustanowionego dla tej czynności. W niniejszej sprawie taka sytuacja nie miała miejsca. Jak już bowiem wyżej zaznaczono, o uchybieniu terminu można mówić tylko wówczas, gdy termin ten rozpoczął swój bieg.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 182 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w postanowieniu.