Uzasadnienie
Wyrokiem z 28 kwietnia 2020 r., sygn. II OSK 1415/19, Naczelny Sąd Administracyjny, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi kasacyjnej [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z 28 sierpnia 2018 r., sygn. II SAB/Wr 30/18 w sprawie ze skargi [...]na bezczynność Wojewody Dolnośląskiego w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji zatwierdzającej projekt budowlany i udzielającej pozwolenia na budowę: 1) uchylił pkt II. i III. zaskarżonego wyroku, 2) stwierdził, że bezczynność Wojewody Dolnośląskiego miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, 3) przyznał od Wojewody Dolnośląskiego na rzecz [...] sumę pieniężną w wysokości 3.000 (trzy tysiące) złotych.
Skargę o wznowienie postępowania sądowego w sprawie zakończonej ww. prawomocnym wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28 kwietnia 2020 r., na podstawie art. 270 w związku z art. 271 pkt 2 i art. 275 ustawy z dnia 30 sierpnia 2020 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.), wniósł Wojewoda Dolnośląski. Wnoszący przedmiotową skargę organ zwrócił się o wznowienie na podstawie art. 271 pkt 2 p.p.s.a. postępowania zakończonego ww. prawomocnym wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego, uchylenie tego wyroku na podstawie art. 279 p.p.s.a. w całości i orzeczenie co do istoty sprawy oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.
W uzasadnieniu skargi o wznowienie postępowania sądowego organ wskazał, że [...]- skarżąca kasacyjnie w sprawie II OSK 1415/19 - zmarła w dniu 22 marca 2019 r., a więc w toku postępowania zakończonego ww. wyrokiem z 28 kwietnia 2020 r. Organ wskazał, że w tej sytuacji Sąd powinien zastosować art. 124 § 1 pkt 1 w zw. z art. 193 p.p.s.a. i zawiesić postępowanie, gdyż przedmiot tego postępowania nie odnosił się wyłącznie do praw i obowiązków związanych ściśle z osobą zmarłą (co stanowi zarazem o braku podstaw do zastosowania art. 124 § 3 p.p.s.a.). Zdaniem organu, brak zawieszenia postępowania sądowego skutkował pozbawieniem możności działania w sprawie następcy prawnego zmarłej [...].
W świetle art. 271 pkt 1 p.p.s.a., stanowi to przesłankę nieważności postępowania sądowego i uzasadnia jego wznowienie. Uzasadniając swoją legitymację do wniesienia skargi o wznowienie postępowania organ wskazał, że w związku z tym, że wyrok z 28 kwietnia 2020 r. skierowany został do osoby nieżyjącej, problematyczne dla organu będzie wykonanie tego wyroku w zakresie, w jakim na jego mocy Naczelny Sąd Administracyjny przyznał osobie nieżyjącej określoną sumę pieniężną. Organ, jako strona, na którą nałożono określone we wskazanym wyroku obowiązki, ma prawo domagać się, by ustalenie przez Sąd powinności określonego działania było wynikiem niewadliwie przeprowadzonego postępowania sądowoadministracyjnego, a także aby powinności te były wykonalne.
Wojewoda wskazał, że zachował termin do wniesienia skargi (skarga wzniesiona 3 lipca 2020 r.), o którym stanowi art. 277 p.p.s.a., gdyż o wydaniu wyroku z 28 kwietnia 2020 r. dowiedział się 12 czerwca 2020 r. (data doręczenia), co znajduje potwierdzenie w aktach sprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga o wznowienie postępowania podlegała odrzuceniu ze względu na brak legitymacji skargowej Wojewody Dolnośląskiego do jej skutecznego wniesienia.
Zgodnie z art. 270 p.p.s.a., można żądać wznowienia postępowania sądowoadministracyjnego, które zostało zakończone prawomocnym orzeczeniem, w przypadkach przewidzianych w dziale VII tej ustawy. Przypadki te, stanowiące podstawy skargi o wznowienie postępowania, zostały wyczerpująco wyliczone w art. 271-273 p.p.s.a.
Stosownie zaś do art. 280 § 1 p.p.s.a., sąd bada na posiedzeniu niejawnym, czy skarga jest wniesiona w terminie i czy opiera się na ustawowej podstawie wznowienia. W braku jednego z tych wymagań sąd skargę odrzuci, w przeciwnym razie wyznaczy rozprawę. Podkreślić należy, że samo sformułowanie podstawy wznowienia w sposób odpowiadający ustawowej przesłance wznowienia nie oznacza, że skarga w tym przedmiocie opiera się na ustawowej podstawie wznowienia.
Uprawnienia procesowe wynikające z ustawy procesowej – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w tym uprawnienia procesowe przewidziane w dziale VII tej ustawy, strona może skutecznie realizować jedynie w ramach posiadanej legitymacji skargowej. Wojewoda Dolnośląski wniesioną skargę o wznowienie postępowania sądowego oparł na przesłance z art. 271 pkt 2 p.p.s.a., w świetle którego można żądać wznowienia postępowania z powodu nieważności m.in. w sytuacji, gdy wskutek naruszenia przepisów prawa strona była pozbawiona możności działania. Oceniając przez pryzmat art. 271 pkt 2 p.p.s.a. wskazaną podstawę dopuszczalności skargi Wojewody Dolnośląskiego o wznowienie postępowania sądowego Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że podstawę wznowienia organ łączy ze sytuacją, w której postępowanie sądowe toczy się bez udziału następców prawnych strony zmarłej w trakcie postępowania. Tego rodzaju ewentualne uchybienie w sprawie, w której prawa są dziedziczne, jest związane tylko ze skutkami niezawiadomienia o postępowaniu następców prawnych strony (wyrok NSA z 9 sierpnia 2017 r., I OSK 2877/15) i pozbawieniem ich możliwości działania.
Należy uwzględnić, że skarga o wznowienie postępowania jest środkiem nadzwyczajnym, mogącym podważyć prawomocny wyrok i z tego względu przepisy dotyczące skargi o wznowienie postępowania należy interpretować ściśle. Przesłanka wznowienia postępowania z powodu nieważności z uwagi na to, że strona wskutek naruszenia przepisów prawa była pozbawiona możności działania ma na celu umożliwienie stronie, która nie mogła skutecznie dochodzić swoich praw przed sądem administracyjnym (z powodów wskazanym w cytowanym przepisie), wzruszenie prawomocnego rozstrzygnięcia sądu administracyjnego i ponowne rozpoznanie sprawy z jej udziałem.
Mając na uwadze cel tego przepisu, a także nadzwyczajny charakter instytucji wznowienia postępowania, w orzecznictwie nie budzi wątpliwości, że skarga o wznowienia postępowania na podstawie przesłanki wskazanej w art. 271 pkt 2 p.p.s.a. przysługuje stronie, której uprawnienia zostały naruszone poprzez zaistnienie jednej z okoliczności tam wskazanych. Innymi słowy, to strona, którą pozbawiono możliwości skutecznego dochodzenia swoich prawa jest uprawniona do występowania ze skargą o wznowienia postępowania na podstawie powyższego przepisu, a nie inna ze stron postępowania (por. postanowienia NSA z 9 lutego 2018 r., II OSK 91/18; z 8 czerwca 2011 r., II OSK 802/11; wyrok NSA z 10 kwietnia 2018 r., I OSK 876/17). Pozostałe strony postępowania mogą przesłanki nieważności określone w art. 271 pkt 2 p.p.s.a. podnosić w toku postępowania. Powyższą interpretację potwierdza również analiza treści art. 277 p.p.s.a., zgodnie z którym skargę o wznowienie postępowania wnosi się w terminie trzymiesięcznym, a gdy podstawą jest pozbawienie możności działania lub brak należytej reprezentacji, termin ten liczy się od dnia, w którym o orzeczeniu dowiedziała się strona, jej organ lub jej przedstawiciel ustawowy.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że Wojewody Dolnośląski nie ma legitymacji skargowej do wniesienia skargi o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej wyrokiem wydanym pod sygn. akt II OSK 1415/19 w oparciu o twierdzenie, że inna strona owego postępowania była w nim pozbawiona możliwości skutecznego działania. Uprawienie takie przysługuje następcy prawnemu bądź następcom prawnym zmarłej [...], przy czym, na marginesie, zauważyć, trzeba, że objęty skargą o wznowienie wyrok z 28 kwietnia 2020 r. wydany został na skutek uwzględnienia przez NSA skargi kasacyjnej [...], był zatem zgodny z jej interesem. Z powołanych względów wpływu na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy nie mogła mieć argumentacja strony wnoszącej skargę o wznowienie dotycząca niewykonalności – ze względu na śmierć [...]– wyroku z 28 kwietnia 2020 r. w zakresie, w jakim na jego mocy na rzecz skarżącej zasądzono sumę pieniężną.
Jest to bowiem kwestia całkowicie odrębna od kwestii istnienia wskazanej przez stronę podstawy wznowieniowej, która mogła też wystąpić w sytuacji, gdyby [...]zmarła już po wydaniu kwestionowanego przez Wojewodę wyroku z 28 kwietnia 2020 r. Nie ma zatem wypływu na ocenę legitymacji skargowej strony, gdyż brak jest związku pomiędzy tym faktem a sferą ustaleń, które łączą się z kwestią legitymacji do wniesienia skargi o wznowienie postępowania.
Z powołanych względów, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że rozpoznawana skarga o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego nie opiera się na przesłance restytucyjnej z art. 271 pkt 2 p.p.s.a., gdyż nie została wniesiona przez uprawniony podmiot i jako taka podlega odrzuceniu na podstawie art. 280 § 1 w zw. z art. 275 p.p.s.a., o czym orzekł jak w pkt 1. sentencji postanowienia.
O zwrocie uiszczonego wpisu orzeczono na podstawie art. 232 § 1 pkt 1 p.p.s.a.