Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 26 stycznia 2022 r., sygn. akt II SA/Gd 82/21, oddalił skargi P. S. i E. S. na decyzję Pomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 24 grudnia 2020 r., nr WOP.7721.111.2017.GD, nakazującą ww. rozbiórkę budynku o wymiarach 5,10 m x 4,00 m, dobudowanego do istniejącego obiektu budowlanego, zlokalizowanego na działce nr [...] w m. B. przy ul. [...].
P. S. i E. S. w skargach kasacyjnych od powyższego wyroku zawarli wnioski o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. Wskazali, że za wstrzymaniem wykonania decyzji "organów administracji obydwu instancji" przemawia niebezpieczeństwo wyrządzenia skarżącym szkody oraz spowodowania trudnych do odwrócenia skutków na skutek nieuzasadnionej rozbiórki. W niniejszej sprawie zaistniały okoliczności nadzwyczajne: epidemia koronawirusa, wysokiej inflacji i wzrostu cen i kosztów utrzymania m.in. w związku z wojną w Ukrainie i epidemią. Pomieszczenie, którego dotyczy decyzja jest niezbędne do zapewnienia właściwego procesu produkcyjnego elementów metalowych. Dodali, że obiekt ten spełnia warunki tzw. "dobrego sąsiedztwa", tzn. nie ma negatywnego wpływu na sposób korzystania z nieruchomości sąsiednich. Obiekt jest w bardzo dobrym stanie technicznym, zaś jego rozbiórka spowoduje konieczność ponownego ubiegania się przez wnioskodawców o uzyskanie pozwolenia na budowę, wszystkich wymaganych prawem decyzji i zezwoleń.
Rozbiórka przybudówki jest rozwiązaniem nieekonomicznym - ze względu na koszty, które będą musiały być poniesione na wykonanie robót budowlanych, jak również z uwagi na niecelowość organizacyjną (obiekt zostanie rozebrany, a następnie po uzyskaniu decyzji i zezwoleń administracyjnych ponownie posadowiony na nieruchomości).
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Na wstępie zaznaczyć należy, że na etapie postępowania kasacyjnego od wyroku oddalającego skargę dopuszczalne jest wstrzymanie wykonania decyzji na podstawie art. 61 § 3 w zw. z art. 193 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., zwana dalej: "p.p.s.a.") - zob. uchwała siedmiu sędziów NSA z dnia 16 kwietnia 2007 r., sygn. akt I GPS 1/07.
Zgodnie z art. 61 § 1 p.p.s.a., wniesienie skargi nie wstrzymuje wykonania aktu lub czynności. Stosownie zaś do art. 61 § 3 p.p.s.a., po przekazaniu sądowi skargi sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części aktu lub czynności, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków z wyjątkiem przepisów prawa miejscowego, które weszły w życie, chyba, że ustawa szczególna wyłącza wstrzymanie ich wykonania. Dotyczy to także aktów wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach tej samej sprawy.
Z konstrukcji powyższego przepisu wynika, że na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania przesłanek zawartych w analizowanym przepisie, zaś sąd może wstrzymać wykonanie zaskarżonego aktu, jeżeli jest spełniona ustawowa przesłanka określona jako potencjalna możliwość wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, gdy akt lub czynność zostanie wykonana. Do wywiedzenia, że zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, konieczne jest wykazanie takiej szkody, która nie będzie mogła być zrekompensowana wskutek zwrotu spełnionego i wyegzekwowanego świadczenia, jak również nie będzie możliwe przywrócenie rzeczy do pierwotnego stanu – a nie jakiejkolwiek szkody. Trudne do odwrócenia skutki, to takie prawne lub faktyczne skutki, które raz zaistniałe powodują istotną lub trwałą zmianę rzeczywistości, przy czym powrót do stanu poprzedniego może nastąpić tylko po dłuższym czasie lub przy stosunkowo dużym nakładzie sił i środków.
W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że decyzja nakazująca rozbiórkę w przypadku jej wykonania, a następnie ewentualnego uchylenia przez sąd, jest tego rodzaju rozstrzygnięciem, które może spowodować wyrządzenie stronie znacznej szkody i trudne do odwrócenia skutki (zob. postanowienia NSA: z dnia 8 listopada 2016 r., sygn. akt II OSK 2563/16; z dnia 1 marca 2011 r., sygn. akt II OZ 118/11; z dnia 27 listopada 2009 r., sygn. akt II OZ 1040/09; z dnia 10 marca 2008 r., sygn. akt II OZ 202/08). Nie oznacza to, że w każdym przypadku decyzja nakazująca rozbiórkę podlega, niejako "automatycznie", wstrzymaniu w postępowaniu sądowym. W każdym jednak przypadku, sąd rozpoznając wniosek o wstrzymanie wykonania aktu, zobowiązany jest ocenić skutki wykonania rozbiórki zarówno z punktu widzenia niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody, jak i trudnych do odwrócenia skutków.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, argumenty przedstawione we wnioskach nie uzasadniają wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. Orzeczenie rozbiórki zawsze łączy się z poniesieniem określonych kosztów jej dokonania. Aby zatem zastosować ochronę tymczasową należy wykazać, że wykonanie decyzji rozbiórkowej spowoduje nie tyle uszczerbek w majątku zobowiązanego ale znacząco wpłynie na jego sytuację majątkową zagrażając jego kondycji finansowej, bądź wywoła takie zmiany w rzeczywistości, które da się usunąć tylko przy po upływie czasu, zaangażowaniu dużych sił i środków. Tego jednakże skarżący kasacyjnie nie uczynili. Nie przedstawili żadnych wyliczeń, tak związanych z realizacją nałożonego obowiązku, ewentualnych strat, na tle swojej sytuacji materialnej, mogących stanowić podstawę analizy, czy rzeczywiście po stronie skarżącej zachodzą przesłanki do udzielenia jej ochrony. Bez porównania tych dwu wartości (sytuacji finansowej strony i kosztów realizacji obowiązku) nie jest możliwe zweryfikowanie twierdzenia wnioskodawców, że w ich przypadku spełniły się przesłanki, o których mowa w art. 61 § 3 p.p.s.a. Skarżący kasacyjnie nie wykazali także, że ze względu na sposób wykonania obiektu, jego konstrukcję, nie będzie możliwe dokonanie rozbiórki bez uszkodzenia materiałów użytych do jego realizacji oraz że funkcję przedmiotowego obiektu (wg strony służącego do zapewnienia właściwego procesu produkcyjnego) nie mogą przejąć inne obiekty znajdujące się na nieruchomości będącej we władaniu skarżących.
Okoliczności przywołane przez skarżących kasacyjnie jako "nadzwyczajne" nie przemawiały za pozytywnym załatwieniem ich wniosków. Są one powszechnie znane i dotyczą wszystkich ludzi, mają też różny wpływ na określone podmioty. Wnioskodawcy nie wykazali zależności pomiędzy tymi "nadzwyczajnymi" okolicznościami, a swoją sytuacją bytową, przez pryzmat przesłanek, o których mowa w art. 61 § 3 p.p.s.a. Poza tym strona skarżąca winna mieć na względzie, że poniesienie nakładów finansowych w wykonaniu wadliwej decyzji nie musi wywołać skutku w postaci spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. W takiej sytuacji stronie, która poniosła szkodę w wyniku wydania wadliwej decyzji przysługuje roszczenie odszkodowawcze (zob. postanowienia NSA: z dnia 30 maja 2014 r., sygn. akt II OZ 522/14; z dnia 3 lipca 2014 r., sygn. akt II OZ 660/14).
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 61 § 3 w zw. z art. 193 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.