Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 18 kwietnia 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w sprawie o sygn. VII SA/Wa 92/06 oddalił skargę P. K. na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] listopada 2005 r., znak [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji.
Od powyższego wyroku nie została wywiedziona skarga kasacyjna.
W toku postępowania sądowoadministracyjnego P. K. korzystał z pomocy adwokata J. R. ustanowionego w ramach przyznanego skarżącemu prawa pomocy.
W piśmie z dnia 27 czerwca 2007 r. P. K. wniósł skargę o wznowienie postępowania w sprawie VII SA/Wa 92/06 na podstawie art. 271 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (DZ. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), przywoływanej dalej jako P.p.s.a., wskazując że był pozbawiony możliwości działania, albowiem o terminie rozprawy nie był poinformowany ani przez sąd, ani pełnomocnika.
Postanowieniem z dnia 11 grudnia 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę P. K. o wznowienie postępowania sądowego.
W treści uzasadnienia Sąd orzekający wskazał, że zgodnie z treścią art. 271 pkt 2 P.p.s.a., wznowienia postępowania z powodu nieważności można żądać jeżeli strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej bądź nie była należycie reprezentowana lub jeżeli wskutek naruszenia przepisów prawa była pozbawiona możności działania. Nie można jednak żądać wznowienia jeżeli przed uprawomocnieniem się orzeczenia niemożność działania ustała lub brak reprezentacji został podniesiony w drodze zarzutu albo strona potwierdziła dokonane czynności procesowe. Ponadto wyjaśnił, że niemożność działania, czyli niemożność obrony swoich praw jest pozbawieniem możliwości podejmowania w procesie czynności procesowych.
Ponadto konieczne jest wykazanie, iż zachodzi związek przyczynowy między naruszeniem prawa procesowego, a pozbawieniem strony możliwości działania. O pozbawieniu strony możliwości działania można mówić wtedy, gdy nie dano jej w ogóle możliwości działania. W innych przypadkach zachodzi utrudnienie działania, co nie uzasadnia wznowienia postępowania.
Uzasadniając swoje stanowisko, Sąd I instancji wskazał, że zarówno w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, jak i Sądu Najwyższego ugruntowany jest pogląd, że samo sformułowanie podstawy wznowienia w sposób odpowiadający przepisom zawierającym przesłanki do wznowienia postępowania (art. 271-274 P.p.s.a.) nie oznacza oparcia skargi na ustawowej podstawie wznowienia, jeżeli już z samego jej uzasadnienia wynika, że podnoszona podstawa nie zachodzi. Taka skarga, jako nieoparta na ustawowej podstawie wznowienia, podlega odrzuceniu na podstawie art. 280 § 1 P.p.s.a. Dlatego też konieczne jest zbadanie, czy twierdzenia skargi będą stanowiły ustawową podstawę wznowienia postępowania.
Ponadto wyjaśnił, że w niniejszej sprawie skarżącemu przyznano prawo pomocy poprzez m.in. ustanowienie adwokata z urzędu. Jeżeli strona ustanowiła pełnomocnika, doręczeń dokonuje się wyłącznie do rąk pełnomocnika. Sąd nie mógł doręczyć zawiadomienia o rozprawie, ani wyroku wraz z uzasadnieniem bezpośrednio skarżącemu, gdyż czynności te nie wywarłyby skutku procesowego. Z akt sprawy wynika, że umocowany w sprawie pełnomocnik został skutecznie powiadomiony o terminie rozprawy, na rozprawie stawił się osobiście, w terminie złożył wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku, który również został mu skutecznie doręczony.
Następnie pełnomocnik ten sporządził pismo, w którym poinformował Sąd, iż odmawia sporządzenia skargi kasacyjnej od powyższego wyroku, gdyż nie widzi podstaw do jej wniesienia. Zdaniem Sądu I instancji, z powyższego wynika, że pełnomocnik z urzędu wykonywał swoje obowiązki prawidłowo, co oznacza, że podniesiony przez skarżącego zarzut pozbawienia go możności działania nie znajduje uzasadnienia, zatem nie stanowi podstawy wznowienia postępowania.
Z powyższych względów, na podstawie art. 280 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w postanowieniu.
Od powyższego postanowienia skargę kasacyjną wniósł P. K. zarzucając mu:
- 1) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 281 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, poprzez nie zbadanie podstaw do wznowienia postępowania wskazanych przez skarżącego w piśmie z dnia 9 sierpnia 2008r., który wskazuje na wykrycie okoliczności faktycznych i środków dowodowych mogących mieć wpływ na wynik sprawy, a które nie były wykorzystane przez stronę i nie stanowiły podstawy rozstrzygnięcia w poprzednim postępowaniu,
- 2) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 6, art. 49 w zw. z art. 270 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, poprzez brak informacji dla skarżącego o sposobie i trybie wniesienia skargi o wznowienie postępowania, nie wskazanie podstaw skargi o wznowienie postępowania oraz nie wezwanie skarżącego do uzupełnienia braków formalnych pisma z dnia 9 sierpnia 2008 r., które stanowiło skargę o wznowienie postępowania.
Jednocześnie skarżący wniósł o uchylenie zakwestionowanego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.
W uzasadnieniu swojego stanowiska skarżący podniósł, że pismem z dnia 4 lipca 2007r. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o nadesłanie odpisu zapadłego w sprawie wyroku wraz z uzasadnieniem i udzielenie informacji odnośnie sposobu i trybu zaskarżenia orzeczenia. Pismo to zostało potraktowane jako skarga o wznowienie postępowania. W związku z tym, że skarżący nie został pouczony o trybie i sposobie wniesienia skargi o wznowienie postępowania, zasadny jest zarzut naruszenia art. 6, 49 w zw. z art. 270 ustawy procesowej. Naruszenie to miało wpływ na wydanie postanowienia o odrzuceniu skargi o wznowienie, albowiem skutkiem braku pouczeń było niespełnienie przez skarżącego wymogów formalnych do wniesienia skargi i odrzucenie jej przez sąd.
Ponadto skarżący wskazał, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wydając wyrok z dnia 18 kwietnia 2007 r. nie rozpoznał istoty sprawy i nie uwzględnił przy orzekaniu innych decyzji istniejących w obrocie prawnym, a dotyczących tego samego stanu faktycznego, w szczególności decyzji Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] maja 2004 r. Powyższe uzasadnia wznowienie postępowania na podstawie art. 273 § 2 ustawy procesowej, tj. wykrycie takich okoliczności lub środków dowodowych, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy.
Ponadto skarżący podniósł, że do prawidłowego rozstrzygnięcia należało uwzględnić wszystkie toczące się postępowania administracyjne i ustalić, która z wydanych decyzji jest ostateczna, albowiem z analizy stanu faktycznego wynika, że w obrocie prawnym istnieją różne decyzje dotyczące zarówno nakazu rozbiórki obiektów fabrycznych jak i wstrzymujące tę rozbiórkę oraz decyzje stwierdzające nieważność bądź uchylające wcześniej wydane decyzje w tej sprawie. Powyższego zarzutu sąd orzekający nie wziął pod uwagę. Również pełnomocnik z urzędu tego typu zarzutu nie podnosił.
W skardze kasacyjnej zgłoszono wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia tej skargi. Wprawdzie postanowieniem z dnia 18 sierpnia 2009 r., sygn. VII SA/Wa 1180/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił P. K. przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, jednakże Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 19 listopada 2009 r., sygn. II OZ 1017/09, na skutek zażalenia P. K. uchylił opisane wyżej postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.
Po ponownym rozpoznaniu wniosku skarżącego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 10 grudnia 2009 r. przywrócił P. K. termin do wniesienia skargi kasacyjnej od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 grudnia 2007 r.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zarzuty skargi kasacyjnej nie znajdują usprawiedliwienia.
Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem według art. 183 § 1 P.p.s.a., rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc jedynie pod rozwagę z urzędu nieważność postępowania.
Zgodnie z treścią art. 280 § 1 P.p.s.a. sąd bada na posiedzeniu niejawnym, czy skarga jest wniesiona w terminie i czy opiera się na ustawowej podstawie wznowienia. W braku jednego z tych wymagań sąd wniosek odrzuci, w przeciwnym razie wyznaczy rozprawę. Natomiast przepis art. 281 P.p.s.a. stanowi iż, na rozprawie sąd rozstrzyga przede wszystkim o dopuszczalności wznowienia i odrzuca wniosek, jeżeli brak jest ustawowej podstawy wznowienia albo termin do wniesienia skargi nie został zachowany.
Mając powyższe na uwadze, rozpoznając przedmiotową skargę przede wszystkim należy odnieść się do kwestii dopuszczalności wznowienia postępowania sądowoadministarcyjnego.
Odnosząc się do zarzutów podniesionych w przedmiotowej skardze stwierdzić należy, że w niniejszej sprawie nie zachodzi nieważność postępowania. W tym miejscu przypomnieć należy, że przepis art. 271 P.p.s.a. wskazuje na nieważność postępowania jako podstawę wznowienia, określając przyczyny nieważności postępowania, które będą skutkowały uchyleniem prawomocnego orzeczenia bez względu na to, czy miały one jakikolwiek wpływ na wynik postępowania (porównaj: postanowienie NSA z dnia 5.08.2010 r., sygn. I OSK 1092/10).
Zgodnie z treścią art. 271 pkt 2 P.p.s.a. wznowienia postępowania można żądać między innymi na tej podstawie, że wskutek naruszenia przepisów prawa strona była pozbawiona możliwości działania.
W judykaturze istnieje utrwalony pogląd, że samo sformułowanie podstawy wznowienia w sposób odpowiadający przepisom ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie oznacza, że skarga opiera się na ustawowej podstawie wznowienia, jeżeli już z samego uzasadnienia skargi wynika, że podnoszona podstawa nie zachodzi. Taka skarga nieoparta na ustawowej podstawie wznowienia podlega odrzuceniu (porównaj: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14.01.1999r., sygn. akt II UKN 417/98, opubl. OSNAPiUS z 2000r. Nr 6, poz. 254, uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 21.02.1969 r., sygn. akt III PZP 63/68, opubl. OSNC z 1969 r., Nr 12, poz. 208).
W niniejszej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sądu I instancji, że wniesiona przez stronę skarga kasacyjna nie została oparta na ustawowej podstawy wznowienia.
Jak wynika ze skargi o wznowienie, strona powołując art. 271 pkt 2 P.p.s.a. podniosła, że pozbawiono ją możności działania, gdyż ani Sąd, ani pełnomocnik nie powiadomił jej o terminie rozprawy. O pozbawieniu strony możliwości działania można mówić wówczas, gdy nie dano jej w ogóle możliwości działania. W innych przypadkach mamy do czynienia tylko z utrudnieniem działania, co nie uzasadnia wznowienia postępowania. Tym samym, samo bezpośrednie niezawiadomienie strony o terminie rozprawy, w sytuacji gdy jest ona reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika nie stanowi podstawy wznowienia.
Celem wyjaśnienia podnieść należy, że w postępowaniu przed sądami administracyjnymi strona może działać zarówno osobiście jak i przez pełnomocnika, za wyjątkiem sytuacji w których ustawa wymaga sporządzenia środków odwoławczych przez wskazane w poszczególnych przepisach podmioty. Wybór należy do strony. Strona ta ponosi również konsekwencje swojego wyboru, albowiem każda z czynności procesowych pełnomocnika lub jej zaniechanie pociąga za sobą bezpośrednie skutki dla mocodawcy. Reprezentowanie strony przez adwokata zwalnia sąd od potrzeby udzielania wskazówek osobie posiadającej pełnomocnika z uwagi na posiadanie przez tego pełnomocnika fachowej wiedzy z zakresu obowiązującej procedury i znajomości prawa materialnego.
Nieuzasadniony jest także zarzut naruszenia przez Sąd I instancji przepisu art. 281 P.p.s.a. poprzez niezbadanie podstaw do wznowienia postępowania wskazanych przez skarżącego w piśmie z dnia 9 sierpnia 2007 r., który wskazuje na wykrycie okoliczności faktycznych i środków dowodowych mogących mieć wpływ na wynik sprawy, a które nie były wykorzystane przez stronę i nie stanowiły podstawy rozstrzygnięcia w poprzednim postępowaniu. Wprawdzie pełnomocnik skarżącego w treści skargi kasacyjnej cały czas powołuje się na pismo skarżącego datowane na dzień 9 sierpnia 2008 r., jednakże z akt sprawy wynika, że zarzut dotyczy pisma z dnia 9 sierpnia 2007 r.
W piśmie z dnia 9 sierpnia 2007 r. skarżący nie wskazał, a z jego treści nie wynika, że powyższe stanowi rozszerzenie podstaw skargi o wznowienie postępowania. Twierdzenie pełnomocnika skarżącego, że w piśmie tym P. K.wskazał na wykrycie okoliczności faktycznych i środków dowodowych mogących mieć wpływ na wynik sprawy, a które nie były wykorzystane przez stronę i nie stanowiły podstawy rozstrzygnięcia w poprzednim postępowaniu, należy uznać za co najmniej nietrafione. W piśmie tym skarżący wskazuje na inne niż zaskarżona, decyzje Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego, które przywoływał już w piśmie inicjującym postępowanie sądowoadministarcyjne, tj. w skardze na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] listopada 2005 r., znak [...]. Zatem okoliczności te winny być wzięte pod uwagę przez Sąd I instancji wydający zaskarżony wyrok.
W żadnym razie nie mogą one stanowić przyczyny restytucyjnej wznowienia postępowania wskazanej w treści art. 273 § 2 P.p.s.a. Przepis ten stanowi, iż wznowienia postępowania można żądać w razie późniejszego wykrycia takich okoliczności faktycznych lub środków dowodowych, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy, a z których strona nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu. Aby móc skutecznie powołać się na wyżej opisaną przyczynę wznowienia postępowania, wszystkie cztery przesłanki wskazane w tym przepisie muszą wystąpić łącznie. To zaś oznacza, że okoliczności faktyczne znane stronie co najmniej od początku postępowania sądowoadministarcyjnego, na które strona powoływała się w pismach kierowanych do Sądu I instancji nie można uznać za wykryte po prawomocnym zakończeniu postępowania i nieznane stronie w toku tego postępowania.
Również zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 6, art. 49 w zw. z art. 270 P.p.s.a. należy uznać za nieuzasadniony. Wprawdzie skarżący zwrócił się do Sądu orzekającego o doręczenie mu odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem i udzielenie informacji odnośnie sposobu i trybu zaskarżenia orzeczenia, jednakże powyższe dotyczyło żądania udzielenia informacji odnośnie terminu i sposobu wniesienia skargi kasacyjne.
W żadnym razie skarżący nie żądał udzielenia mu wskazówek co do terminu i sposobu wniesienia skargi o wznowienie postępowania, a sąd nie ma obowiązku z urzędu informować strony o wszelkich możliwych instytucjach procesowych, mogących wzruszyć prawomocne orzeczenie. Ponadto wskazać należy, że skarga o wznowienie postępowania nie została odrzucona z powodu braków formalnych, a z powodu nieoparcia jej na ustawowej podstawie wznowienia.
Mając na uwadze powyższe argumenty stwierdzić należy, że z analizy wniesionej skargi o wznowienie postępowania wynika, że P. K. wprawdzie sformułował podstawę wznowienia w sposób odpowiadający przepisowi art. 271 pkt 2 P.p.s.a., jednakże już z samego uzasadnienia tej skargi wynikało, że podnoszona podstawa nie zachodzi, co uzasadniało odrzucenie tej skargi na podstawie art. 280 § 2 P.p.s.a.
Dla uzupełnienia wywodu podnieść należy, że Sąd I instancji prawidłowo uznał, że pismo P. K. z dnia 27 czerwca 2007 r. stanowi jednocześnie skargę o wznowienia postępowania, albowiem z jego treści wyraźnie wynika, że wnosi on o wznowienie postępowania. Brak jest natomiast podstaw do uznania, wbrew twierdzeniom pełnomocnika skarżącego, że za skargę o wznowienie postępowania Sąd I instancji winien uznać pismo z dnia 9 sierpnia 2007 r. Mając na uwadze powyższe argumenty przyjąć należy, że Sąd I instancji prawidłowo odrzucił skargę o wznowienie postępowania na podstawie art. 280 § 1 ustawy procesowej.
W związku z tym na podstawie art. 184 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administarcyjny postanowił jak w sentencji postanowienia.