Uzasadnienie
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 30 czerwca 2015 r. sygn. akt II SA/Wr 105/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę E. S. na decyzję Wojewody D. z dnia 25 kwietnia 2014 r. nr... w przedmiocie wymeldowania z miejsca pobytu.
W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał następujący stan faktyczny i prawny sprawy.
Decyzją z dnia 24 lutego 2014 r. znak:..., podjętą na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 z późn. zm.), zwanej dalej ustawą, Prezydent Miasta W. orzekł o wymeldowaniu E. S. z miejsca pobytu stałego w W. przy ul. B....
W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że postępowanie w sprawie wymeldowania E. S. wszczęto na wniosek W. Towarzystwa Budownictwa Społecznego Sp. z o.o. w W. Pismem z dnia 30 października 2013 r. wnioskodawca poinformował, że W. i H. S. wraz z córką E. S. opuścili miejsce pobytu stałego przy ul. B. w W. w związku z czynnościami eksmisyjnymi przeprowadzonymi przez komornika sądowego w dniu 29 października 2013 r. Na podstawie skierowania nr..., z dnia 9 października 2013 r. wymienione osoby otrzymały lokal socjalny przy ul. P.... w W. do natychmiastowego zasiedlenia i tam zostały przewiezione należące do nich ruchomości. W czynnościach eksmisji nie uczestniczyła E. S. W toku postępowania W. S. oświadczył do protokołu, że w związku z wyrokiem eksmisyjnym z lokalu przy ul. B.... w W. została zawarta umowa najmu na lokal socjalny przy ul. P.... w W. Wskazał, że została złożona skarga na działania komornika, wniosek o odroczenie wykonania wyroku a także apelacja od wyroku na podstawie którego przeprowadzono eksmisję.
Wyjaśnił, że w dniu 7 listopada 2013 r. wraz z żoną i córką dokonali włamania do lokalu przy ul. B.... i z powrotem wnieśli tam swoje rzeczy osobiste, meble oraz sprzęty. Zamieszkali w tym lokalu od dnia 10 listopada 2013 r., ale sam fakt zajęcia lokalu nie został zgłoszony w W. Towarzystwie Budownictwa Społecznego Sp. z o.o. w W. Strona wyjaśniła, że zdała lokal socjalny przy ul. P., a jako adres do korespondencji wskazała ul. B.... w W. W dniu 13 listopada 2013 r. organ uzyskał informację, że lokal przy ul. P.... w W. nie został przekazany przez W. S., ale w dniu 15 listopada 2013 r. H. i W. S. przesłali do Miejskiego Zarządu Budynków Sp. z o.o. w W. B. "N." klucze od mieszkania przy ul. P. Nadto organ wskazał, że w toku postępowania pismem z dnia 11 stycznia 2014 r. H. i W. S. oraz E. S. złożyli wyjaśnienia w sprawie wymeldowania z pobytu stałego przy ul. B.... w W. wnioskując o odrzucenie wniosku o ich wymeldowanie z uwagi na fakt zamieszkiwania w przedmiotowym lokalu.
W ocenie organu z całości zgromadzonego materiału wynika, że na podstawie prawomocnego wyroku eksmisyjnego Sądu Rejonowego w W. sygn. akt... z dnia 8 kwietnia 2010 r. H. i W. S. wraz z E. S. utracili uprawnienia do przebywania w miejscu pobytu stałego przy ul. B.... w W., a w dniu 29 października 2013 r. w obecności H. i W. S., komornik sądowy wykonał czynności egzekucyjne. W związku z tym W. S. otrzymał klucze do lokalu socjalnego przy ul. P.... w W..
Prezydent Miasta W. wskazał, że zebrany w sprawie materiał dowodowy daje podstawy do podjęcia decyzji o wymeldowaniu strony z pobytu stałego przy ul. B.... w W. z uwagi na spełnienie przesłanki jego opuszczenia, przez które należy rozumieć nie tylko dobrowolne wyprowadzenie się z dotychczasowego miejsca pobytu stałego, ale także pozostawienie tego miejsca pobytu w drodze postępowania egzekucyjnego. Wyjaśnił, że E. S. w dniu 10 listopada 2013 r. powróciła wraz z rodzicami do lokalu przy ul. B.... w W. dokonując w dniu 7 listopada 2013 r. włamania do przedmiotowego lokalu, to jednak egzekucja wyroku orzekającego eksmisję E. S. jest aktem równoznacznym z ustaniem jej pobytu w tym lokalu w rozumieniu art. 6 ust. 1 ustawy.
Odwołanie od powyższej decyzji złożyła E. S. wnosząc o jej uchylenie jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa.
Decyzją z dnia 25 kwietnia 2014 r. znak:... podjętą na podstawie art. 138 § 1 pkt. 1 K.p.a. w związku z art. 15 ust. 2 ustawy Wojewoda D. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
Zdaniem Wojewody materiał dowodowy niniejszej sprawy dowiódł bezsprzecznie, że wobec E. S. orzeczona została eksmisja z przedmiotowej nieruchomości, która następnie została przeprowadzona przez komornika sądowego. Rzeczy (majątek) strony zostały przeniesione do przyznanego jej przez Gminę W. lokalu socjalnego położonego przy ul. P...., a W. Towarzystwu Budownictwa Społecznego Biuro Lokalowe Urzędu Miejskiego w W. zaleciło jak najszybsze zasiedlenie danej nieruchomości. Pomimo powyższej eksmisji skarżąca wraz z rodzicami dobrowolnie zrezygnowała z zamieszkania w przyznanym im lokalu socjalnym i bezprawnie zajęła dotychczasowe mieszkanie. Zajęcie mieszkania przez osoby wyeksmitowane związane jest z subiektywnym nastawieniem osób przebywających w lokalu, co zdaniem organu nie może obiektywnie przemawiać za zamiarem stałego przebywania w lokalu skoro pozostawanie w nim jest pozbawione podstaw prawnych.
Organ uznał, że trudno jest w realiach niniejszej sprawy twierdzić, że lokal przy ul. B.... w W. jest miejscem stałego pobytu E. S., a zatem takim, w którym będzie ona legalnie koncentrowała swoje sprawy w przyszłości. Pomimo tego, że w chwili obecnej zamieszkuje w przedmiotowym lokalu, to jednak czyni to nielegalnie i niezgodnie z orzeczoną wobec niej eksmisją. Działanie takie przeczy prawu i nie może pozostać przez organ administracji niezauważone. Niemożliwym jest jednocześnie przyjęcie, że to właśnie w miejscu dotychczasowego stałego zameldowania strona będzie zamieszkiwać w przyszłości, ponieważ - jak sama stwierdziła - zajęła ten lokal bezprawnie, w wyniku włamania.
Organ podniósł, że ustawowa przesłanka wymeldowania polegająca na "opuszczeniu miejsca pobytu stałego" jest spełniona także w przypadku przymusowego opuszczenia lokalu, jeżeli ten przymus wynikał ze zgodnego z prawem, władczego działania organów państwa, w związku z wykonaniem w drodze egzekucji wyroku nakazującego eksmisję z lokalu. Okoliczność, że E. S. opuściła miejsce stałego pobytu wbrew swej woli, nie niweczy spełnienia przesłanki wynikającej z art. 15 ust. 2 ustawy i skutku w postaci wymeldowania. Składanie przy tym skarg na czynności komornika pozostaje bez znaczenia dla bytu prawnego decyzji o wymeldowaniu, gdyż tego rodzaju czynności nie wpływają na ocenę zaistnienia podstaw prawnych do wymeldowania.
Konkludując organ wskazał, że funkcjonowanie w obrocie prawnym prawomocnego orzeczenia sądowego nakazującego opróżnienie lokalu, którego wykonanie skutkowało przymusowym opuszczeniem miejsca dotychczasowego stałego pobytu, stanowi podstawę do wymeldowania w trybie przewidzianym w art. 15 ust. 2 ustawy, a w zakresie kompetencji organów administracji publicznej nie mieści się prawo do kwestionowania zgodności z prawem prawomocnych wyroków sądów powszechnych. Organ uznał, że nie można podważać rozstrzygnięcia nakazującego opuszczenie lokalu, a w przypadku wykonania eksmisji na drodze postępowania egzekucyjnego twierdzić, że opuszczenie w tej sytuacji miejsca pobytu, jako niemające charakteru dobrowolnego, nie jest opuszczeniem lokalu w znaczeniu wynikającym z art. 15 ust. 2 ustawy. Sprawa o opróżnienie lokalu z osób i rzeczy ma charakter cywilnoprawny.
Nie godząc się z powyższym rozstrzygnięciem skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu złożyła E. S. wnosząc o jej uchylenie i umorzenie postępowania w sprawie oraz zwolnienie z kosztów sądowych. Ponadto skarżąca wniosła o przesłuchanie w charakterze świadka G. D., gdyż jest ona w posiadaniu dokumentów świadczących o tym, że W. Towarzystwo Budownictwa Społecznego sp. z o.o. nie jest właścicielem spornego mieszkania i w tej sprawie toczy się odrębne postępowanie o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem.
Kwestionowanemu orzeczeniu zarzucono naruszenie prawa materialnego, tj. art. 15 ust. 2 ustawy przez jego zastosowanie, w sytuacji gdy skarżąca nie opuściła miejsca pobytu stałego, co wyklucza wydanie decyzji w sprawie wymeldowania.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda D. wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację i wywody prawne zawarte w kwestionowanej decyzji.
Rozpoznając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wskazał, że niewątpliwym jest opuszczenie lokalu mieszkalnego wskutek wykonania wyroku nakazującego eksmisję skarżącej. Opuszczenie to uzasadnia, w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy, wydanie decyzji o wymeldowaniu osoby eksmitowanej zarówno wówczas, gdy wyrok zostanie wykonany dobrowolnie przez zobowiązaną, jak i wtedy, gdy wyrok zostanie wykonany w drodze egzekucji. Skarżąca nie może zgodnie z prawem dalej zamieszkiwać w miejscu, w którym była zameldowana. Takie rozumienie opuszczenia lokalu jest uzasadnione tym, że prawo nie może chronić tych przypadków, które byłyby z nim sprzeczne, a tym bardziej aprobować sytuacji, w której skarżąca przebywa w lokalu na skutek bezprawnych działań. Taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie, gdyż z jej okoliczności faktycznych wynika, że skarżąca wraz z H. i W. S. w sposób nielegalny weszła i przebywa w lokalu mieszkalnym przy ul. B.....
Odnosząc się do zawartych w skardze twierdzeń Sąd zauważył, że w postępowaniu ewidencyjnym o wymeldowanie organy nie mogą badać prawidłowości orzeczenia sądu powszechnego w przedmiocie eksmisji, a także skuteczności i prawidłowości jego wykonania przez komornika. W zakresie kompetencji właściwych w sprawie organów leży jedynie rejestracja stanu faktycznego w przedmiocie miejsca rzeczywistego i legalnego pobytu osób fizycznych.
Sąd nie miał także wątpliwości, że w realiach niniejszej sprawy postępowanie zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy, a zaskarżonej decyzji nie można zarzucić wadliwości uzasadniającej jej wyeliminowanie z obrotu prawnego.
W skardze kasacyjnej E. S. zaskarżyła powyższy wyrok w całości, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia oraz zasądzenie kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie:
- 1) przepisów postępowania mogących mieć istotny wpływ na wynik postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 151 P.p.s.a poprzez oddalenie przez Sąd skargi mimo naruszenia przez organy administracyjne przepisów postępowania - art. 7 K.p.a., 77 § 1 K.p.a. oraz art. 107 § 3 K.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy;
- 2) prawa materialnego, a to art. 15 ust. 2 ustawy poprzez niewłaściwe zastosowanie ww. przepisu w sytuacji, gdy mimo orzeczonego wobec skarżącej nakazu opróżnienia i wydania lokalu przy ulicy B.... w W., skarżąca nie opuściła przedmiotowego lokalu i faktycznie dalej nim zamieszkuje.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do treści art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369, z późn. zm.) zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej z urzędu biorąc pod rozwagę jedynie nieważność postępowania.
W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania o jakich mowa w art. 183 § 2 P.p.s.a., a tym samym Naczelny Sąd Administracyjny dokonał takiej kontroli zaskarżonego wyroku jedynie w zakresie wyznaczonym podstawami skargi kasacyjnej.
W tej sprawie tak zarzuty naruszenia przepisów postepowania, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy, jak i naruszenia prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy, skarżąca kasacyjnie upatruje w błędnym ustaleniu przez Sąd pierwszej instancji opuszczenia przez nią miejsca stałego pobytu mieszczącego się przy ul. B.... w W..
Zarzuty te nie są zasadne.
Zgodnie z mającym w tej sprawie zastosowaniem art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993, z późn. zm.) organ gminy wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela bądź innego podmiotu dysponującego tytułem prawnym do lokalu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Pod pojęciem opuszczenia miejsca pobytu rozumie się opuszczenie dobrowolne i trwałe. Dobrowolność opuszczenia miejsca stałego pobytu nie jest przesłanką ustawową wymeldowania, dlatego też nie w każdym przypadku wykazanie zaistnienia przesłanek wymeldowania będzie wymagało ustalenia, że opuszczenie miejsca pobytu stałego przez daną osobę nie nastąpiło wbrew jej woli.
W orzecznictwie sądowym podnosi się, że w przypadku, gdy podstawą do opuszczenia przez daną osobę miejsca stałego pobytu jest wykonywanie zgodnych z prawem władczych działań organów państwa wynikających z np. wykonania w drodze egzekucji wyroku nakazującego eksmisję z lokalu lub decyzji administracyjnej nakazującej opuszczenia lokalu w związku z wyłączeniem budynku z użytkowania, to przy ustalaniu spełnienia przesłanek do wymeldowania danej osoby przesłanka dobrowolności opuszczenia lokalu nie może być brana pod uwagę. Takie działania organów najczęściej nie są zgodne z wolą tej osoby, która ma opuścić dany lokal (tak NSA w wyroku z 17 listopada 2016 r. sygn. akt II OSK 332/15). Naczelny Sąd Administracyjny w tej sprawie w pełni akceptuje ten pogląd.
W przypadku, gdy prawomocnym orzeczeniem sądowym nakazano danej osobie opuszczenie lokalu, to wykonanie tego wyroku skutkuje w sensie prawnym pozbawieniem możliwości dalszego przebywania danej osoby pod takim adresem.
Prawidłowo w tej sprawie Sąd pierwszej instancji uznał, że skoro skarżąca kasacyjnie została w dniu 29 października 2013 r. wyeksmitowana z zajmowanego lokalu mieszkalnego na podstawie prawomocnego od dnia 28 czerwca 2010 r. wyroku Sądu Rejonowego w W. z dnia 8 kwietnia 2010 r. sygn. akt VIII C 84/10, to nawet późniejsze nielegalne przebywanie w takim lokalu nie nosi ustawowych znamiom pobytu.
W orzecznictwie sądowoadministracyjnym dominuje pogląd, że ustawowa przesłanka wymeldowania polegająca na opuszczeniu miejsca pobytu stałego jest spełniona w przypadku przymusowego opuszczenia lokalu, jeżeli ten przymus wynika ze zgodnego z prawem, władczego działania organów państwa w związku z wykonaniem w drodze egzekucji wyroku nakazującego wydanie danego lokalu przez określoną osobę (por. wyrok NSA z 23 marca 2010 r. sygn. akt II OSK 579/09, opub. w Lex nr 597705; wyrok NSA z 29 lutego 2012 r. sygn. akt II OSK 2387/10; wyrok NSA z 20 maja 2011 r. sygn. akt II OSK 915/10, opub. w Lex nr 992665; wyrok WSA w Bydgoszczy z 21 września 2016 r. sygn. akt II SA/Bd 767/16, opub. w Lex nr 2152091; wyrok WSA w Krakowie z 18 lipca 2012 r. sygn. akt III SA/Kr 1548/11; wyrok WSA w Gliwicach z 23 maja 2012 r. sygn. akt II SA/Gl 655/11; wyrok NSA z 19 czerwca 2012 r. sygn. akt II OSK 526/11; wyrok NSA z 18 stycznia 2011 r. sygn. akt II OSK 46/10, opub. w Lex nr 953076).
Trafnie Sąd pierwszej instancji przyjął, że nawet nielegalne przebywanie skarżącej kasacyjnie ze swoją rodziną w lokalu mieszkalnym pod adresem ul. B.... w W. od dnia 10 listopada 2013 r. nie może stanowić zamieszkania uzasadniającego dalsze zameldowanie skarżącej pod tym adresem. Żadna osoba z czynności stanowiącej oczywiste naruszenie prawa nie może wywodzić bezpośrednio dla siebie skutków, które uzasadniałyby nabycie jakiegokolwiek uprawnienia.
Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że niezasadnym jest zarzut skarżącej kasacyjnie, w którym zarzuca ona Sądowi pierwszej instancji naruszenie przepisów postępowania mogących mieć istotny wpływ na wynik postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 151 P.p.s.a poprzez oddalenie przez Sąd skargi mimo naruszenia przez organy administracyjne przepisów postępowania - art. 7 K.p.a., 77 § 1 K.p.a. oraz art. 107 § 3 K.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naruszenia ww. przepisów skarżąca kasacyjnie upatruje w tym, że nie biorąc udziału w eksmisji przeprowadzonej w dniu 29 października 2013 r., ponownie od dnia 10 listopada 2013 r. zamieszkuje w lokalu przy ul. B.... w W. i ten fakt zamieszkiwania organy uznały za niemający znaczenia w sprawie.
Argumentacja skarżącej kasacyjnie jest niezasadna. Skarżąca wbrew czynnościom egzekucyjnym opartym na prawomocnym wyroku nakazującym opróżnienie lokalu mieszkalnego przy ul. B.... w W., nie może zgodnie z prawem w tym lokalu przebywać. Taki pobyt skarżącej pod adresem ul. B.... w W. został zgodnie z prawem uznany za uzasadniający wymeldowanie skarżącej.
Tym samym także i drugi zarzut zawarty w skardze kasacyjnej, a dotyczący naruszenia przez Sąd pierwszej instancji prawa materialnego, tj. art. 15 ust. 2 ustawy poprzez dokonanie wymeldowania skarżącej kasacyjnie mimo, że skarżąca nie opuściła przedmiotowego lokalu i faktycznie dalej nim zamieszkuje, nie znajduje uzasadnienia.
Jak już zostało to wyjaśnione, skutecznie przeprowadzona eksmisja skarżącej z lokalu przy ul. B.... w W. uniemożliwia jej dalszy pobyt w tym lokalu. Fakt niezgodnego z prawem wejścia do tego lokalu (włamania) nie oznacza, że jest to pobyt, który uzasadnia dalsze zameldowanie tej osoby w tym lokalu.
W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 184 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku i oddalił skargę kasacyjną.
W przedmiocie zasądzenia wynagrodzenia dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu należnego za wykonaną pomoc prawną (art. 250 P.p.s.a.) orzekać będzie właściwy wojewódzki sąd administracyjny.