Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 6 maja 2010 r., sygn. IV SA/Wa 1678/09, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu na rozprawie skargi R. M. M. i S. M. na decyzję Głównego Inspektora Ochrony Środowiska z dnia [...] sierpnia 2009 r. w przedmiocie nałożenia administracyjnej kary pieniężnej - oddalił skargę.
W uzasadnieniu wyroku podano, że pismem z dnia [...] grudnia 2008 r. Podlaski Wojewódzki Inspektor Ochrony Środowiska zawiadomił strony o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie nałożenia administracyjnej kary pieniężnej w trybie przepisów ustawy z dnia 29 czerwca 2007 r. o międzynarodowym przemieszczaniu odpadów za dokonanie nielegalnego wwozu do Polski odpadów w postaci uszkodzonych pojazdów zakupionych w Belgii.
W piśmie z dnia 11 grudnia 2009 r. R. M. wyjaśnił, że według faktury nr 12008 zostały zakupione samochody od firmy G. na zlecenie firmy L. S.A. w ilości dwudziestu jeden sztuk, przy czym szesnaście samochodów zostało zezłomowanych na terenie Belgii. Do Polski sprowadzonych zostało pięć samochodów. Cztery z nich po przeprowadzonej kontroli trafiły do stacji demontażu, a jeden został "rozsprzedany" przed kontrolą.
Decyzją z dnia [...] stycznia 2009 r. Podlaski Wojewódzki Inspektor Ochrony Środowiska orzekł o nałożeniu administracyjnej kary pieniężnej w wysokości 90.000,00 zł w związku z odbiorem odpadu w postaci pięciu sztuk uszkodzonych pojazdów, bez dokonania wymaganego na podstawie art. 3 rozporządzenia (WE) Nr 1013/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 14 czerwca 2006 r. w sprawie przemieszczania odpadów, pisemnego zgłoszenia i zgody, przewidzianej w przepisach tego rozporządzenia.
W odwołaniu od powołanej decyzji R. M. i S. M. zarzucili nieprawidłowe przeprowadzenie postępowania dowodowego, którego konsekwencją było bezpodstawne przyjęcie, że wskazane w decyzji pojazdy były odpadami. W ocenie odwołujących się, Podlaski Wojewódzki Inspektor Ochrony Środowiska w Białymstoku ustalił tę okoliczność na podstawie dokumentu, który nie mógł być dopuszczony jako dowód w postępowaniu, to jest kserokopii (wydruku z faksu) faktury z dnia 11 lutego 2008 r. nr 12008. Ponadto wskazali, że w treści pierwotnie wystawionej faktury sprzedawca omyłkowo dokonał adnotacji o tym, że pojazdy nie posiadają dokumentów i nie nadają się do rejestracji. Na doręczonym R. M. i S. M. oryginale faktury brak jest takiej adnotacji, którą należy uznać za błędną.
Nadto, zdaniem odwołujących się, pojazdy, po naprawach, nadawały się do użytkowania, poza tym organ administracji nie wskazał na jakiej podstawie ustalił, iż pojazdy faktycznie zostały przywiezione na terytorium Polski. Główny Inspektor Ochrony Środowiska decyzją z dnia [...] lutego 2009 r. uchylił zaskarżoną decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji.
Podlaski Wojewódzki Inspektor Ochrony Środowiska decyzją z dnia [...] marca 2009 r., orzekł o nałożeniu kary pieniężnej w wysokości 90.000,00 zł na R. M. i S. M., prowadzących spółkę cywilną "M." M. s.c. S. R. M., odbiorców odpadu w postaci czterech sztuk uszkodzonych pojazdów bez dokonania wymaganego pisemnego zgłoszenia i zgody, przewidzianej w przepisach tego rozporządzenia. Zdaniem organu, biorąc pod uwagę ustalenia kontroli przedmiotowego obiektu, dokumentację fotograficzną, wykonaną w trakcie kontroli oraz koszt zakupu wszystkich dwudziestu jeden pojazdów (2.000,00 Euro), można stwierdzić, iż wskazane samochody zostały zakupione jako nienadające się do użycia, w celu ich demontażu i sprzedaży wymontowanych części.
Wobec tego stanowią one odpady. Ponadto złożone przez strony zdjęcia samochodów, bez numerów identyfikacyjnych, nie mogą być podstawą do oceny ich stanu technicznego. Stan ten odzwierciedla natomiast cena dwudziestu jeden samochodów oraz przekazanie dwudziestu pojazdów do stacji demontażu, w tym szesnastu sztuk w Belgii i czterech w Polsce. Korekta faktury nr 1208 polegająca na usunięciu zapisu "Pojazdy bez dokumentów, Nie do rejestracji", nie świadczy o ich wartości jako towarów. Pozbycie się sprowadzonych z Belgii samochodów, poprzez przekazanie ich do stacji demontażu pojazdów, stanowi zaś dowód tego, że były to odpady.
W odwołaniu od tej decyzji R. M. i S. M. zarzucili naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, w szczególności art. 7, 8, 11 8 Kpa poprzez nienależyte wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy i przyjęcie subiektywnego stanu faktycznego, niezgodnego z rzeczywistością. Ponadto błędne zastosowanie przepisów rozporządzenia (WE) Nr 1013/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 14 czerwca 2006 r. w sprawie przemieszczania odpadów oraz ustawy z dnia 15 czerwca 2007 r. o międzynarodowym przemieszczaniu odpadów. Oba te akty nie mają w sprawie zastosowania, bowiem nie doszło do nielegalnego przemieszczenia odpadów, o którym mowa w art. 2 pkt 35 (a) powołanego rozporządzenia.
Decyzją z dnia [...] sierpnia 2009 r. Główny Inspektor Ochrony Środowiska utrzymał w mocy decyzję Podlaskiego Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska z dnia [...] marca 2009 r. podzielając stanowisko organu pierwszej instancji.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie R. M. i S. M. zarzucili:
1/ naruszenie art. 7 i art. 8 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez nienależyte wyjaśnienie stanu faktycznego oraz dowolne przyjęcie, iż przedmiotowe pojazdy stanowią odpady o kodzie 16 01 04* i 16 01 06, z pominięciem przeprowadzenia ekspertyz lub zasięgnięcia opinii biegłych z zakresu mechaniki samochodowej, podczas gdy z wyjaśnień złożonych przez skarżących, oryginału faktury nr 12008 i znajdującego się w aktach sprawy materiału fotograficznego wynika, iż pojazdy zostały zakupione w Belgii w celu ich rejestracji i dalszej sprzedaży, 2/ naruszenie art. 11 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez przyjęcie przez organ subiektywnego stanu faktycznego niezgodnego ze stanem faktycznym, a tym samym dokonania błędnej subsumcji stanu faktycznego z prawnym i oparcia na niej dalszych wywodów dowodowych, to jest niewskazanie podstaw prawnych i dowodów (dokumentów), na podstawie których uznano przedmiotowe pojazdy za odpady w związku z dokumentami, na podstawie których zostały one wprowadzone na terytorium Polski, 3/ naruszenie art. 75 § 1, art. 78 § 1 i art. 84 Kpa poprzez niedopuszczenie wnioskowanego przez strony dowodu z opinii biegłego, który to dowód winien być uwzględniony, gdyż przedmiotem niniejszego postępowania jest okoliczność wymagająca wiedzy specjalistycznej (dotyczy zbadania kwestii, czy sprowadzone samochody należy uznać za odpady, oraz czy ewentualne zanieczyszczenie środowiska faktycznie daje podstawy do nałożenia przedmiotowej kary oraz mająca bezpośredni wpływ na rozstrzygnięcie.
4/ błąd w ustaleniach faktycznych poprzez przyjęcie, iż na fakturze z dnia 11 lutego 2008 r. nr 12008 znajdował się zapis o treści "Pojazdy bez dokumentów, Nie do rejestracji", podczas gdy na skutek korekty rzeczonej faktury informacja powyższa nie występowała, 5/ błędne zastosowanie przepisów rozporządzenia (WE) nr 1013/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 14 czerwca 2006 r. w sprawie przemieszczania odpadów oraz ustawy z dnia 15 czerwca 2006 r. w sprawie międzynarodowego przemieszczania odpadów. Podobnie jak w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji skarżący stanęli na stanowisku, że oba wskazane akty prawne nie mają zastosowania w przedmiotowej sprawie, bowiem nie doszło do nielegalnego przemieszczenia odpadów, o którym mowa w art. 2 pkt 35 (a) powołanego rozporządzenia.
W odpowiedzi na skargę Generalny Inspektor Ochrony Środowiska wniósł o jej oddalenie, powołując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że skarga nie jest zasadna.
W uzasadnieniu wyroku podano, że stan faktyczny ustalono w sprawie prawidłowo, a postępowanie dowodowe przeprowadzono należycie. W konsekwencji zarzuty skargi są niezasadne. W świetle wszystkich zgromadzonych w sprawie dowodów dla ustalenia, że wymienione w kwestionowanej decyzji samochody były odpadami nie były wymagane wiadomości specjalne, a zatem zbędne było dopuszczenie w sprawie wnioskowanego przez strony dowodu z opinii biegłego. Znajdująca się w aktach sprawy dokumentacja fotograficzna sporządzona podczas kontroli wskazuje, że na terenie, na którym skarżący prowadzą działalność gospodarczą znajdowały się częściowo zdemontowane samochody, a także ich części, jak na przykład drzwi, koła, karoserie, silniki i ich elementy. Niektóre z tych rzeczy umieszczone były w zamkniętych pomieszczeniach, inne na zewnątrz, na nieutwardzonym i niezabezpieczonym terenie.
Ponadto w wyniku wystąpienia pokontrolnego Wójt Gminy D. zobowiązał R. M. i S. M. do usunięcia odpadów w postaci szesnastu sztuk pojazdów wycofanych z eksploatacji, a Strony nie odwołały się od tej decyzji i wykonały nałożony nią obowiązek.
Sąd I instancji podzielił też zastrzeżenia organu administracji w zakresie ceny zakupu samochodów w Belgii oraz przedmiotu działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżących. Zgodnie z fakturą nr 12008 koszt zakupu wszystkich dwudziestu jeden samochodów w Belgii wyniósł 2.000,00 Euro. Zgodnie z oświadczeniem skarżących, kupno samochodów nastąpiło na licytacji komorniczej i było możliwe wyłącznie jednocześnie z szesnastoma samochodami nienadającycmi się do użytkowania. Szesnaście samochodów zezłomowano w Belgii. Pięć pozostałych trafiło do Polski. Jeden – zgodnie z oświadczeniem R. M. z dnia 11 grudnia 2008 r. - został "rozsprzedany" przed kontrolą. Kwota 2.000,00 Euro wystarczyła zatem skarżącym na zakup 16 samochodów zezłomowanych w Belgii, jednego samochodu "rozsprzedanego" w Polsce i czterech samochodów wymienionych w kwestionowanej decyzji. Ta okoliczność – zdaniem Sądu I instancji - nawet przy założeniu, że samochody na aukcji komorniczej kupione zostały po cenie wywoławczej, dodatkowo przemawia za prawidłowością ustalenia, że wymienione w fakturze nr 12008 auta były odpadami. Prawidłowo także zauważył organ odwoławczy, dla przedstawionej argumentacji nie ma znaczenia, czy na fakturze znajdowała się adnotacja "Pojazdy bez dokumentów, Nie do rejestracji".
Organy obu instancji odnotowały, że w toku postępowania strona przedstawiła fakturę bez zapisu "Pojazdy bez dokumentów, Nie do rejestracji". Okoliczność braku tego zapisu nie ma znaczenia dla prawidłowości ustalenia poczynionego na podstawie kwoty, na jaką wystawiono rachunek, a oparcie twierdzenia o kluczowym charakterze tego argumentu pozbawione jest racjonalności, bowiem w fakturze nr 12008 wymieniono nie tylko sporne cztery samochody, lecz wszystkie, kupione na aukcji komorniczej pojazdy, w tym nie nadające się do użytkowania samochody, które skarżący zezłomowali jeszcze w Belgii.
Skargę kasacyjną od tego wyroku wnieśli R. M. i S. M. zarzucając:
1/ naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. o odpadach /Dz.U. z 2007 r. Nr 39, poz. 251 ze zm./ poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, iż pojazdy wskazane na fakturze z dnia 11 lutego 2008 r., nr faktury 22008, stanowiły odpady;
2/ naruszenie przepisów postępowania, tj.: art. 141 § 4 ppsa poprzez pominięcie gruntownego rozważenia stanu faktycznego sprawy wyrażające się w nieuwzględnieniu skorygowanej faktury VAT nr 22008 z dnia 11 lutego 2008 r.; art. 7 i 8 kpa poprzez nienależyte wyjaśnienie stanu faktycznego oraz dowolne przyjęcie, iż przedmiotowe pojazdy stanowią odpady o kodzie 160104* i 160106 z pominięciem przeprowadzenia ekspertyz lub i zasięgnięcia opinii biegłych z zakresu mechaniki pojazdowej podczas gdy z wyjaśnień złożonych przez Skarżących, oryginału faktury nr 12008 i znajdującego sic w aktach sprawy materiału fotograficznego wynika, iż pojazdy zakupione zostały w Belgii celem ich rejestracji i dalszej sprzedaży.; art. 75 § 1 kpa, 78 §1 kpa, 84 kpa poprzez niedopuszczenie dowodu z opinii biegłego, o który wnioskowała strona skarżąca, a który to dowód winien być uwzględniony, gdyż przedmiotem niniejszego postępowania jest okoliczność wymagająca wiedzy specjalistycznej - dotyczy bowiem zbadania kwestii czy sprowadzone samochody należy uznać jako odpady oraz czy ewentualne zanieczyszczenie środowiska faktycznie daje podstawy do nałożenia przedmiotowej kary mająca bezpośredni wpływ na rozstrzygnięcie.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podkreśla się wadliwą ocenę organów administracji zaakceptowaną następnie przez Sąd I instancji, że w sprawie zaistniały materialno-prawne przesłanki uznania przedmiotowych pojazdów za odpad, kwestionując zarówno przyjęcie, że nastąpiło "pozbycie się" pojazdów, zwłaszcza przy braku definicji tego pojęcia, jak również zaliczenie do wskazanych kategorii odpadu w sytuacji, gdy pojazdy te nadawały się do remontu, nie powinny więc być uznane za odpad. W kwestii naruszenia prawa procesowego w uzasadnieniu skargi kasacyjnej podnosi się, że w warunkach niniejszej sprawy zachodziła konieczność przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego, natomiast Sąd błędnie zaakceptował w zaskarżonym wyroku stanowisko organów obu instancji, że nie jest konieczne przeprowadzenie dodatkowego dowodu na okoliczność, czy przedmiotowy pojazd jest odpadem.
Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna została oparta na usprawiedliwionych podstawach.
Zasadnie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wskazano, iż kluczową w sprawie kwestią jest to, czy dane pojazdy stanowiły odpad, a więc stosownie do treści art. 3 ust. 1 ustawy o odpadach, czy łącznie zaistniały dwie przesłanki, to jest "pozbycie się pojazdu" oraz zaliczenie do ustawowej kategorii odpadu. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego słuszne jest stanowisko skarżącego, kwestia ta nie została w sprawie w sposób wystarczający wyjaśniona.
Strona wnosząca skargę kasacyjną kwestionując wadliwą wykładnię powyższego przepisu w pierwszym rzędzie podniosła, iż brak jest wykazania w sprawie spełnienia ustawowej definicji "pozbycia się", które w niniejszej sprawie jest zasadnicze dla rozstrzygnięcia. W ocenie skarżących nie można uznać, że przesłanka ta wystąpiła, skoro skarżący przedmiotowe pojazdy nabyli na aukcji komorniczej, bowiem zostały one odebrane dłużnikom w celu spłaty zobowiązań. W konsekwencji nie może zakwalifikować przedmiotowych pojazdów jako odpadów bowiem ich właściciele z pewnością nie pozbyli się ich dobrowolnie /nie zamierzali się ich pozbyć, ani też nie byli do tego zobowiązani/.
Wypada zauważyć, że problemem wynikającym na tle rozumienia pojęcia "pozbycia się" użytego w cytowanym wyżej przepisie zajmował się już Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 9 czerwca 2009 r. sygn. akt II OSK 960/08 uznając w tej sprawie, że "pozbycie się", które stanowi konieczną przesłankę do uznania za odpad, w istocie oznacza zmianę sposobu użytkowania wskazanego przedmiotu, czyli użytkowanie w inny sposób aniżeli nakazuje to przeznaczenie danego przedmiotu, a nowy sposób użytkowania mógłby wywoływać niekorzystne oddziaływanie na środowisko. Każdy zatem pojazd wymaga odrębnej oceny w takim zakresie, czy w warunkach danej sprawy może być zakwalifikowany jako odpad w aspekcie obu przesłanek określonych tym przepisem. Stanowisko to w pełni podziela skład Naczelnego Sądu Administracyjnego orzekający w niniejszej sprawie, w której orzeczenie Sądu I instancji odnosi się łącznie do wszystkich pojazdów uznanych za odpad bez wystarczającego wyjaśnienia kwestii zaistnienia ustawowych przesłanek.
Należy mieć przy tym na uwadze podniesioną przez stronę okoliczność, że ustawowe pojęcie "pozbycia się" przedmiotu, wymagane do spełnienia, aby możliwe było potraktowanie go jako odpad, nie zostało zdefiniowane w ustawie, a więc konieczne jest dokonanie wnikliwej analizy warunków konkretnej sprawy. Temu obowiązkowi, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, uchybiły organu obu instancji nie dokonując w wystarczającym stopniu analizy całokształtu zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego pod kątem wskazanych wyżej kwestii. Stanowisko to zostało następnie błędnie zaakceptowane przez Sąd I instancji.
Nie zasługuje również na akceptację stanowisko Sądu I instancji, iż o prawidłowym zakwalifikowaniu przedmiotowych pojazdów jako odpad świadczy rodzaj prowadzonej przez skarżących działalności. Zgodnie z wpisem do ewidencji działalności gospodarczej przedmiotem działalności prowadzonej przez skarżących jest między innymi konserwacja i naprawa pojazdów samochodowych, sprzedaż hurtowa pojazdów samochodowych oraz sprzedaż detaliczna pojazdów samochodowych, co jednak nie przesadza o tym, że skarżący pozyskali przedmiotowe samochody jako odpad w wyniku pozbycia się ich przez inny podmiot.
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 ppsa orzekł jak w sentencji wyroku.
O Kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 ppsa.