Uzasadnienie
J. Z. N. wniósł skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 10 maja 2006 r. sygn. akt II SA/Ke 580/05, oddalającego jego skargę na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych o pozbawieniu uprawnień kombatanckich. Do wydania tej decyzji doszło w następującym stanie faktycznym:
J. Z. N. otrzymał uprawnienia kombatanckie decyzją Zarządu Wojewódzkiego ZBoWiD w T. z dnia [...] z tytułu "utrwalania władzy ludowej" w latach 1946-1948 w ramach działalności w ORMO.
Decyzją z dnia [...], nr [...], utrzymującą w mocy własną decyzję z dnia [...] nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. pozbawił J. Z. N. uprawnień kombatanckich w oparciu o art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z 24 stycznia 1991 r. o kombatantach i niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych (Dz.U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371 ze zm.), uznając, iż strona uzyskała te uprawnienia wyłącznie z tytułu działalności w charakterze uczestnika walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej okresie od dnia [...] lutego 1946 r. do dnia [...] grudnia 1948 r.
Wyrokiem z dnia 23 stycznia 2004 r. sygn. akt II SA/Kr 1838/00 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uchylił zaskarżoną decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...] i utrzymaną nią w mocy decyzję tego organu z dnia [...] stwierdzając, iż wprawdzie przynależność do ORMO nie stanowi tytułu do przyznania lub zachowania uprawnień kombatanckich, jednakże wobec twierdzeń J. N. o ewentualnym innym tytule uprawnień kombatanckich, organ powinien w ramach postępowania weryfikacyjnego umożliwić stronie wykazanie tych nowych okoliczności.
Pismem z dnia [...] działając w trybie art. 9 K.p.a. Kierownik Urzędu powiadomił stronę o możliwości przedstawienia dowodów potwierdzających jego działalność kombatancką, w terminie 30 dni od daty doręczenia pisma. W odpowiedzi (pismo z dnia [...]) strona domagała się wyznaczenia dłuższego terminu wskazując, iż bezpośredni świadkowie jego działalności nie żyją, a zatem dowodzenie swoich twierdzeń może oprzeć tylko na świadkach pośrednich, z którymi ma utrudniony kontakt z uwagi na stan zdrowia oraz zamieszkiwanie świadków w innych miejscowościach.
Decyzją z dnia [...], nr [...], Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. orzekł o pozbawieniu J. N. uprawnień kombatanckich, stwierdzając, iż strona nie przedstawiła żadnych dowodów potwierdzających spełnienie przesłanek z art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy o kombatantach, zgodnie z którym za działalność kombatancką uznaje się pełnienie służby w polskich podziemnych formacjach i organizacjach, w tym działających w ramach tych organizacji oddziałach partyzanckich w okresie wojny 1939-1945.
We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy J. N. żądał uznania jego wyjaśnień odnośnie działalności kombatanckiej (przynależność do oddziału partyzanckiego AK i zgrupowania "[...]"), jak również domagał się zakreślenia terminu celem przedstawienia dowodów uzyskanych od innych osób, z którymi jak twierdził zdołał nawiązać kontakt.
Decyzją z dnia [...], nr [...], Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...]. Organ uznał, iż nie poinformował strony o dodatkowym terminie, jednakże w istocie go udzielił, o czym świadczy wydanie decyzji dopiero w dniu [...]. Nadto weryfikowany został pouczony pismem z dnia [...] o możliwości zapoznania się ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym. Strona nie przedstawiła żadnych dowodów pomiędzy dniem złożeniem pisma z [...] a wydaniem decyzji w trybie art. 127 § 3 K.p.a., po ponownym rozpatrzeniu sprawy. W ocenie organu, skoro J. N. nie udokumentował w wystarczający sposób swojej działalności partyzanckiej w organizacji podziemnej, to brak podstaw do przyznania uprawnień kombatanckich z tego tytułu.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego J. N. wniósł o uchylenie decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...]. Zdaniem skarżącego organ administracji nie uwzględniając jego wniosków zawartych w pismach pozbawił go możliwości dowiedzenia, że w latach 1942-1945 był żołnierzem oddziałów AK i współdziałał z oddziałami "[...]" na terenie powiatów: [...], [...] i [...]. Powyższą okoliczność skarżący potwierdził załączając do skargi oświadczenie z dnia [...] złożone przez swoich braci.
Wymienionym na wstępie wyrokiem z dnia 10 maja 2006 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach skargę oddalił. Sąd stwierdził w uzasadnieniu tego wyroku, że w postępowaniu zmierzającym do nabycia a także zachowania uprawnień kombatanckich z tytułu prowadzenia działalności kombatanckiej ciężar dowodów spoczywa na osobie ubiegającej się o uprawnienia. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W., kierując się zasadą wyrażoną w art. 9 K.p.a. zobowiązującą organy do informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych mających znaczenie w sprawie, prawidłowo pouczył skarżącego w piśmie z dnia [...] o możliwości przedstawienia dowodów w jakiejkolwiek formie potwierdzających działalność partyzancką. Zarówno w zakreślonym terminie jak i w toku dwuinstancyjnego postępowania administracyjnego strona nie skorzystała z przysługującego jej prawa, ograniczając się wyłącznie do żądania przedłużenia terminu do przedłożenia dowodów bez wskazania terminu, który byłby dla niej odpowiedni (pismo z dnia [...]).
Nadto przed wydaniem zaskarżonej decyzji organ, zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 10 K.p.a., umożliwił skarżącemu wypowiedzenie się co do zebranych w sprawie dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Jak wynika z akt sprawy J. N. również z tego uprawnienia nie skorzystał. W ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę takie działanie skarżącego zmierzało w istocie do przedłużania załatwienia sprawy i nie zasługiwało na ochronę. Nie można zatem zarzucić organowi naruszenia art. 7, 77 § 1 K.p.a.
Zgodnie z art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy, pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1056 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej". W uzasadnieniu wyroku z dnia 23 stycznia 2004 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w oparciu o materiał zgromadzony przez ZW ZBoWiD w T. uznał za bezsporny fakt przynależności J. N. do ORMO w latach [...] lutego 1946 r. do [...] grudnia 1948 r. oraz to, że J. N. uzyskał uprawienia kombatanckie jako członek ORMO biorący udział w walkach z "reakcyjnym podziemiem".
Skarżący nie udokumentował innych okoliczności stanowiących podstawę do nabycia uprawnień kombatanckich z innego tytułu, tj. przewidzianego art. 1 ust. 2 pkt 3 pełnienia służby w polskich podziemnych formacjach i organizacjach, w tym działających w ramach tych organizacji oddziałach partyzanckich w okresie wojny 1939-1945.
Kierując się tymi przesłankami Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach skargę oddalił jako nieuzasadnioną.
Wymieniony wyrok zaskarżył w całości skargą kasacyjną J. Z. N., reprezentowany przez adw. J. Z.. Zarzucił mu naruszenie przepisów art. 106 § 3 i § 5, art. 109, art. 174 ust. 2 i art. 183 § 2 pkt 5 ustawy z 30 sierpnia 202 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej: p.p.s.a.). Skarżący podniósł w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny dokonał "wysoce nieprawidłowej oceny" zeznań świadków, których pisemne oświadczenia zostały załączone do akt sprawy, bez ich przesłuchania i bez analizy ich wiarygodności. Zarzucił też nieważność postępowania z powodu nieuwzględnienia wniosku o odroczenie rozprawy w dniu 10 maja 2006 r., mimo iż nieobecność skarżącego na rozprawie w tym dniu była usprawiedliwiona załączonym zaświadczeniem lekarskim. Wskazał, iż Sąd I instancji nie ustosunkował się do tego wniosku w uzasadnieniu wyroku, a tylko w uzasadnieniu postanowienia z dnia 3 lipca 2006 r. o przywróceniu terminu do sporządzenia uzasadnienia stwierdził, że "nieobecność skarżącego nie była spowodowana nadzwyczajnym wydarzeniem bądź przeszkodą, której nie można przezwyciężyć, skoro skarżący przedłożył zaświadczenie lekarskie stwierdzające, że stale jest niezdolny do podróży".
Wobec tych zarzutów skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku a także poprzedzających go decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zarzutu naruszenia art. 106 § 3 i § 5 p.p.s.a. nie można uznać za zasadny. Zgodnie z tymi przepisami sąd administracyjny wyjątkowo może uzupełnić materiał dowodowy sprawy i to tylko dowodami z dokumentów. Sąd w ogóle nie może przesłuchiwać świadków, stąd zarzut naruszenia tego przepisu przez zaniechanie przesłuchania świadków jest oczywiście nieuzasadniony.
Uzasadniony jest natomiast zarzut naruszenia art. 109 p.p.s.a, skutkiem czego było pozbawienie skarżącego możliwości obrony swoich praw powodujące nieważność postępowania (art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a.). Pismem z dnia 5 maja 2006 r. J. N. zwrócił się o odroczenie rozprawy wyznaczonej na dzień 10 maja 2006 r. motywując to faktem swojej choroby i potrzebą złożenia dodatkowych wyjaśnień oraz uzasadnienia wniesionej do Sądu skargi. Zgodnie z art. 109 p.p.s.a. rozprawa ulega odroczeniu między innymi wówczas, gdy nieobecność strony jest wywołana nadzwyczajnym wydarzeniem lub inną znaną sądowi przeszkodą, której nie można przezwyciężyć. Mimo iż fakt obłożnej choroby skarżącego był wykazany załączonym do wniosku zaświadczeniem lekarskim Sąd uznał, że nie zachodzi przeszkoda, której nie można przezwyciężyć, skoro z zaświadczenia lekarskiego wynika, iż skarżący jest, z powodu złego stanu zdrowia, stale niezdolny do podróży. W rozumowaniu tym można dostrzec oczywistą, wewnętrzną sprzeczność.
Sąd nie mógł z góry przesądzić, iż stan zdrowia skarżącego trwale uniemożliwi mu przyjazd na rozprawę. Ponadto, zgodnie z przepisem art. 6 p.p.s.a, winien był go pouczyć o możliwości udzielenia prawa pomocy przez ustanowienie mu pełnomocnika "z urzędu" w celu kontynuowania postępowania oraz o możliwości złożenia wyjaśnień za pomocą pism procesowych. Nieuwzględnienie wniosku o odroczenie rozprawy w sytuacji, gdy skarżący nie był reprezentowany przez pełnomocnika, wnosił o odroczenie rozprawy i jednocześnie wykazał, że jest obłożnie chory – stanowiło naruszenie i pozbawienie możliwości obrony jego praw, skutkujących nieważność postępowania przed Sądem I instancji. Uzasadnia to uchylenie zaskarżonego wyroku na mocy art. 185 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 183 § 2 pkt 5 wymienionej ustawy. Z tych względów orzeczono jak w sentencji.