Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zaskarżonym wyrokiem z dnia 11 marca 2014 r. sygn. akt III SA/Kr 1118/13 oddalił skargę W.K. i S.K. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2013 r. w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego.
W uzasadnieniu wyroku Sąd I. instancji przedstawił następujący stan faktyczny sprawy.
W.K. i S.K. wnioskiem z dnia 17 stycznia 2013 r. zwrócili się do Prezydenta Miasta [...] o wymeldowanie z pobytu stałego z lokalu nr [...] w budynku przy ul. T. [...] w K. – R. J. oraz D.M.. W uzasadnieniu wskazali, że wyżej wymienieni dobrowolnie opuścili bezprawnie zajmowany lokal nr [...] i przenieśli centrum swych spraw życiowych w inne miejsce. Pozostawili oni jednak część swoich rzeczy w przedmiotowym lokalu, dla pozoru zamieszkiwania w nim. Od roku R.J. ani też D. M. w ogóle nie pojawiają się w przedmiotowym lokalu.
Prezydent Miasta [...] decyzją z dnia [...] czerwca 2013 r., działając na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm., dalej jako "ustawa", obecnie Dz. U. z 2015 r. poz. 388) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2013 r., poz. 267 ze zm., dalej jako: "K.p.a.", obecnie Dz. U. z 2016 r. poz.
- 23) odmówił wymeldowania z pobytu stałego D.M. z przedmiotowego lokalu.
W uzasadnieniu organ wskazał, że z zebranego materiału dowodowego wynika, że D.M. nie wyprowadził się w sposób trwały i dobrowolny z miejsca stałego zameldowania. W przedmiotowej sprawie istotnym dowodem pozwalającym na rozstrzygnięcie niniejszego postępowania były zeznania świadków oraz dokumenty w postaci ekspertyzy mikrobiologicznej oraz zaświadczenia ze szpitala. Z zeznań tych bezsprzecznie wynika, że D.M. nie przebywa czasowo w miejscu stałego zameldowania ze względów zdrowotnych. Fakt ten absolutnie nie może być powodem do wymeldowania osoby z lokalu. Żadne przepisy prawa nie stanowią bowiem jak długo i z jaką częstotliwością osoba ma przybywać w miejscu swojego zameldowania. Przejściowa nieobecność czy też występowanie nawet czasowych okresów fizycznego nieprzebywania w miejscu stałego zameldowania, nie upoważnia jeszcze do automatycznego stwierdzenia, iż zameldowany opuścił je w rozumieniu, jakie nadaje terminowi art. 15 ust. 2 ustawy.
O stosowanym opuszczeniu może być mowa dopiero wtedy, gdy całokształt zachowań zameldowanego będzie wskazywał na to, że lokal w którym na stałe zameldowany przestał być miejscem koncentracji interesów życiowych, a taka sytuacja nie zachodzi w niniejszym postępowaniu. Organ wskazał, że jeżeli D.M. w przyszłości, po zakończeniu okresu rekonwalescencji nie wróci do miejsca stałego zameldowania, to wówczas spocznie na nim obowiązek wymeldowania się z powyższego adresu.
Po rozpoznaniu odwołania W.K. i S.K. Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] lipca 2013 r. utrzymał powyższą decyzję organu I. instancji.
W uzasadnieniu organ wskazał, że z wyjaśnień R.J. wynika, iż D.M. obecnie nie przebywa w spornym lokalu. Czasowa nieobecność spowodowana była licznymi wyjazdami na badania do kliniki we Włoszech, a następnie przebytą poważną operacją oczu. Z uwagi na warunki panujące w mieszkaniu (zagrzybienie) nie jest możliwe, aby D.M. aktualnie przebywał w lokalu przy ul. T.. W mieszkaniu tym nadal znajdują się wszystkie rzeczy należące do wyżej wymienionego. Współwłaściciele nieruchomości przy ul. T. [...] w K. wyjaśnili, że nie zwracali się do R.J. i D.M. o opróżnienie lokalu i wydanie go do ich dyspozycji, ponieważ czekają na rozstrzygnięcie sądu w sprawie o eksmisję wyżej wymienionych.
Organ odwoławczy stwierdził, że w niniejszej sprawie nie doszło do opuszczenia miejsca stałego pobytu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy. W ocenie organu nie ma znaczenia jak często D.M. korzysta ze spornego mieszkania, skoro wyraził zdecydowaną wolę dalszego w nim zamieszkiwania. Stan obiektywnego "nieprzebywania" nie jest jeszcze dobrowolnym i trwałym opuszczeniem lokalu. Instytucja wymeldowania z miejsca pobytu stałego nie może być wykorzystywana do wyprowadzenia osoby z lokalu, bowiem, nie jest środkiem eksmisyjnym. Osobę można wymeldować wówczas, gdy całkowicie, dobrowolnie oraz trwale opuści zajmowany lokal i z niego nie korzysta, albo gdy zostanie z tego lokalu wyprowadzona w drodze prawem przewidzianej poprzez skuteczne wykonanie przez komornika sądowego prawomocnego wyroku eksmisyjnego. Tymczasem postanowienie o eksmisję D.M. nadal pozostaje w toku załatwienia. Jeśli w przyszłości stan faktyczny ulegnie zmianie nie będzie przeszkód do ponownego rozpatrzenia sprawy.
Od tej decyzji skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wnieśli W.K. i S.K. domagając się jej uchylenia oraz uchylenia poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] czerwca 2013 r. oraz przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia, celem wyeliminowania obu wadliwych decyzji z obrotu prawnego. Zaskarżonej decyzji zarzucili naruszenie:
1/ art. 15 ust. 2 ustawy poprzez jego błędną interpretację i w efekcie niezastosowanie;
2/ art. 7 K.p.a. i art. 77 § 1 K.p.a. poprzez niczym nieuzasadnione pomijanie materiału dowodowego w sprawie i w konsekwencji nierozpatrzenie wszechstronnie całości materiału, a co za tym idzie nierozpoznanie istoty sprawy.
W uzasadnieniu skargi podnieśli, że sam zamiar przebywania w lokalu, czy też raczej powrotu do mieszkania nie świadczy jeszcze o przebywaniu, które jest jedną z przesłanek do zameldowania. Ocena zamiaru osoby zameldowanej a de facto nie zamieszkującej w lokalu nie może się sprowadzać tylko do bezkrytycznego przyjęcia jej woli wewnętrznej, z pominięciem czynników obiektywnych pozostających w sprzeczności z tą wolą. Podnieśli, że organy pominęły dowód w sprawie tj. zapis z kamer monitoringu nieruchomości przy ul. T. [...] w K.. Tym samym naruszyły art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. Z monitoringu w sposób niebudzący wątpliwości wynika, że od stycznia do lipca 2013 r. D.M. w ogóle nie pojawił się na terenie nieruchomości. Wbrew twierdzeniom organu I instancji nie w każdej sytuacji wymagane jest ustalenie dobrowolności opuszczenia lokalu przez osobę, która ma zostać wymeldowana. Kwestia meldunku ma zapewnić zgodność zapisów w ewidencji ze stanem faktycznym i służby wyłącznie zbieraniu informacji, a organ w przypadku stwierdzenia rozbieżności winien wymeldować osobę, która lokal opuściła.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zaskarżonym wyrokiem oddalił ww. skargę W.K. i S.K..
W ocenie Sądu, organy stosownie do postanowień przepisów postępowania, zebrały w sposób wystarczający do podjęcia rozstrzygnięcia co do meritum materiał dowodowy, rozpatrzyły go w całości i we wzajemnej łączności, a motywy swojego stanowiska dostatecznie wyjaśniły i zawarły w uzasadnieniach kontrolowanych decyzji. Zebrany materiał dowodowy dawał organom w pełni podstawy do uznania, że D.M. nie opuścił w sposób dobrowolny miejsca stałego pobytu.
Sąd podał, że z ekspertyzy mikrobiologicznej jednoznacznie wynika, że w budynku przy ul. T. [...] w K. występuje bardzo duża ilość różnorodnych grzybów pleśniowych. Tymczasem z zaświadczenia dr M.L. (przetłumaczonego na język polski przez tłumacza przysięgłego) wynika, że przyczyną choroby oczu D.M. (stożek rogówki) jest czynnik zakaźny: pleśń, a konkretnie w tym przypadku grzyb Aspergillus, który znaleziono w mieszkaniu wyżej wymienionego. W niniejszych okolicznościach trudno byłoby przyjąć, że opuszczenie spornego lokalu przez D.M. było dobrowolne. Wynikało raczej z konieczności ochrony swojego zdrowia.
Wbrew zarzutom podniesionym w skardze, ocenianej decyzji Wojewody [...] nie można skutecznie postawić zarzutu niewyjaśnienia okoliczności faktycznych sprawy, stronniczości i braku oparcia decyzji na ustalonych faktach. To, że wyżej wymieniony do chwili obecnej nie powrócił do spornego lokalu jest spowodowane jego dalszą rekonwalescencją, a także tym, że niniejszy lokal nadal znajduje się w złym stanie sanitarnym. Tym samym uniemożliwia to przebywanie w nim osoby, która przebyła tak poważną operację wzroku. Zatem w okolicznościach rozpoznawanej sprawy nie można podważyć stanowiska organów, że opuszczenie miejsca pobytu przez D.M. nie nosiło cech dobrowolności, a było spowodowane koniecznością ochrony swojego zdrowia i wzroku.
W skardze kasacyjnej W.K.i S.K. wnieśli o uchylenie ww. wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I. instancji. Ponadto wnieśli o zasądzenie kosztów postępowania wg norm przepisanych.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucili naruszenie:
art. 15 ust. 2 ustawy poprzez jego błędną interpretację i w efekcie niezastosowanie, art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 1270 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") poprzez nieprawidłowe przyjęcie przez Sąd, że istniały podstawy określone tym przepisem do nieuwzględnienia skargi na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2013 r., z powołaniem się na zgodną - w ocenie Sądu I instancji - z art. 80 K.p.a. ocenę materiału dowodowego przez organy obu instancji, art. 7 K.p.a., art. 77 § 1 K.p.a., art. 75 § 1 K.p.a. w zw. z art. 78 § 1 K.p.a. i art. 80 K.p.a. - - poprzez nieuprawnione przyjęcie przez Sąd, iż prywatna opinia mikrobiologiczna i inne prywatne dokumenty medyczne znajdujące się w aktach sprawy stanowią jedyne i wiarygodne źródło dowodowe w sprawie ustalenia przyczyn opuszczenia lokalu nr [...] przy ul. T. [...] w K. przez D.M., z odmową przeprowadzenia innych dowodów.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje.
Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach zarzutów skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania która w niniejszej sprawie nie występuje. Zarzuty skargi kasacyjnej mają uzasadnione podstawy.
Za zasadny należy uznać przede wszystkim zarzut naruszenia art.15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2015 r. poz. 388) poprzez jego błędną interpretację. Wymeldowanie osoby z miejsca pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad trzy miesiące wymaga spełnienia paru warunków, m.in. niedopełnienia obowiązku wymeldowania się oraz stwierdzenia faktycznego, dobrowolnego i trwałego opuszczenia miejsca pobytu stałego lub czasowego.Przez dobrowolność i trwałość rozumie się sytuację w której m.in. osoba, której dotyczy postępowanie, nie utrzymuje żadnego kontaktu z lokalem mieszkalnym, wyprowadziła z niego rzeczy, jej centrum życiowe znajduje się poza lokalem przy ul.T.. W rozpoznawanej sprawie organy obu instancji a następnie Wojewódzki Sąd Administracyjny uznały, że opuszczenie lokalu – które nie jest kwestionowane - przez D.M., ma charakter czasowy, nie ma charakteru dobrowolnego a spowodowane jest warunkami sanitarnymi lokalu przy ul. T. [...] w K., które stały się źródłem poważnej choroby oczu i uniemożliwiają zamieszkiwanie pod tym adresem.
Z przepisów ustawy nie wynika jak często i w jaki sposób osoba zameldowana ma przebywać w lokalu a w sytuacji gdy D.M. wyraził wolę dalszego w nim zamieszkiwania nie można uznać, zdaniem tych organów i Sądu I instancji, by opuścił lokal dobrowolnie i trwale. Dla oceny zasadności wskazanego w skardze zarzutu naruszenia prawa materialnego konieczne jest nawiązanie do zarzutów procesowych: - nieprawidłowego uznania, że istniały podstawy do odmowy wymeldowania i tym samym do oddalenia skargi (art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi) oraz przyjęcia, że prywatne dokumenty mogą stanowić jedyne i wiarygodne źródło materiału dowodowego z jednoczesną odmową przeprowadzenia innych dowodów a tym samym naruszenia art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a.,art. 75 §1 k.p.a., w zw. z art. 78 § 1 k.p.a. i art.80 k.p.a.. Organy a następnie WSA nie uwzględniły całokształtu materiału dowodowego, znajdującego się w aktach sprawy i wynikających z niego ustaleń (okoliczność że D.M. faktycznie nie przebywa w przedmiotowym lokalu od 2011 r. i pojawia się w jego okolicach bardzo rzadko – co potwierdza monitoring), że nie uczestniczył w postępowaniu, nie pojawił się przed organami osobiście ani nie uczestniczył w wizji lokalnej, nie stawił się na rozprawie sądowej, że uniemożliwiono przeprowadzenie kolejnych badań mykologicznych, które mogłyby potwierdzać zły stan sanitarny lokalu.
D.M. wyraża wolę zamieszkania na trwale we wskazanym lokalu ale zarazem nie podejmuje żadnych działań które mogłyby do tego doprowadzić. D.Mazur nie wskazywał także w którym pomieszczeniu zamieszkuje, jakie ruchomości tam posiada. Te okoliczności, wynikające z akt sprawy potwierdzają fikcję ewidencyjną a nie rzeczywiste zamieszkiwanie. Zważywszy zatem, że zameldowanie (wymeldowanie) stanowi jedynie realizację obowiązku ewidencyjnego a D.M. opuścił lokal kilka lat wcześniej i w nim nie przebywa, nie podejmuje także żadnych działań, potwierdzających zarówno zamieszkiwanie jak i wolę trwałego pobytu, to utrzymywanie zameldowania podtrzymuje wskazaną fikcję ewidencyjną.
W tej sytuacji istnieją podstawy do uwzględnienia skargi kasacyjnej i uchylenia zaskarżonego wyroku oraz zaskarżonej decyzji i utrzymanej przez nią w mocy decyzji Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] czerwca 2013 r. i na podstawie art. 188 i art. 203 p.1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) orzeczono jak w sentencji.