Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnegoz 6 kwietnia 2011 r., sygn. akt II OSK 2388/10

Uzasadnienie

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 29 lipca 2010 r., sygn. akt III SA/Kr 136/10, oddalił skargę G. P. na decyzję Małopolskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Krakowie z dnia [...] grudnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej. Wyrok ten został wydany w następujących okolicznościach sprawy:

G. P. zatrudniony był w latach 1962 – 1996 w Zakładach Metalurgicznych [...] w T. W czasie pracy narażony był na czynniki szkodliwe dla zdrowia takie jak: pył, dwutlenek siarki, ołów, tlenek cynku, tlenek kadmu, fluor, fluorki, fluorowodór i hałas. Szczególnie w latach 1984 – 1995 zatrudniony był w warunkach występowania czynników szkodliwych dla zdrowia w stężeniach znacznie przekraczających normatywy higieniczne. Był też eksponowany na czynniki chemiczne, których stężenia nie przekraczały NDS. Miał kontakt z azbestem i grafitem. Poziom hałasu wynosił od 80 – 90 dB a przekroczenie NDN tj. 85 dB odnotowano na stanowisku obsługi młynów i urządzeń wibracyjnych (praca w latach 1966-1967).

Skarżący badany był w kierunku choroby zawodowej w jednostkach służby zdrowia właściwych w myśl § 7 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 65, poz. 294 ze zm. dalej zwane "rozporządzenie w sprawie chorób zawodowych"), do wydawania orzeczeń lekarskich o rozpoznaniu bądź braku podstaw do rozpoznania chorób zawodowych.

Małopolski Ośrodek Medycyny Pracy w Krakowie (MOMP), na podstawie przeprowadzonych badań w okresie od 7 lutego 2001 r. do 10 marca 2001 r. wydał w dniu 20 marca 2001 r. orzeczenia lekarskie nr [...] i [...] o braku podstaw do rozpoznania u badanego przewlekłego zatrucia fluorem (poz. 1 wykazu), pylicy krzemowej i azbestowej (poz. 2 wykazu), przewlekłego nieżytu oskrzeli z niewydolnością oddechową (poz. 4 wykazu), przewlekłego przerostowego nieżytu gardła i krtani (poz.6 wykazu) oraz uszkodzenia słuchu wywołanego działaniem hałasu (poz. 15 wykazu).

Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w Sosnowcu w dniu [...] grudnia 2001 r. również orzekł o braku podstaw do rozpoznania u G. P. w/w chorób (orzeczenie lekarskie nr [...]).

Wydane w sprawie pierwotnie decyzje Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Chrzanowie z [...] lutego 2002 r. znak [...] oraz decyzja organu odwoławczego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Krakowie z [...] maja 2002 r. znak [...] uchylająca decyzję organu pierwszej instancji o odmowie stwierdzenia u G. P. chorób zawodowych zostały uchylone wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 15 lutego 2005 r. sygn. akt II SA/Kr 1715/02.

W ocenie Sądu opinie, na podstawie których organy wydały decyzje, nie zwierały pełnego i przekonywającego uzasadnienia i tym samym nie spełniały wymogów opinii w rozumieniu art. 84 § 1 kpa. Uzasadnienia były ogólnikowe, jednozdaniowe, ograniczające się jedynie do podania konkluzji, bez jej szerszego uzasadnienia. Organ w tej sytuacji zobowiązany był wezwać biegłych lekarzy do uzupełnienia opinii w kierunku przez siebie wskazanym, bądź z urzędu zasięgnąć opinii innej placówki naukowej służby zdrowia z zakreśleniem jej okoliczności, jakie winny być w opinii ustalone. Stanowiło to naruszenie § 1 ust. 1 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych. Ponadto organ nie pouczył skarżącego o prawie zapoznania się z aktami sprawy i złożenia końcowego oświadczenia, co stanowiło naruszenie art. 10 § 1 kpa.

Rozpoznając ponownie sprawę, Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Chrzanowie wydał w dniu [...] października 2006 r. decyzję znak [...] ponownie orzekając o braku podstaw do stwierdzenia u G. P. chorób zawodowych.

Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Krakowie z dnia [...] maja 2007 r. znak [...]

Organy oparły się na uzupełniających orzeczeniach i wyjaśnieniach jednostek orzeczniczych zawartych w pismach Małopolskiego Ośrodka Medycyny Pracy w Krakowie: z [...] października 2005 r. znak [...], z [...] stycznia 2006 r. oraz orzeczeniach i pismach uzupełniających Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w Sosnowcu z [...] września 2005 r. znak [...] i z dnia [...] sierpnia 2006 r. znak [...].

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 16 października 2007 r. sygn. akt III SA/Kr 685/07 uchylił powyższe decyzje z uwagi na naruszenie przez organy orzekające w sprawie art. 7 i 77 § 1 kpa poprzez nieuwzględnienie wniosku skarżącego o rozszerzenie materiału dowodowego o dokumenty znajdujące się w posiadaniu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

W ocenie Sądu nieuzasadnione jest stanowisko organu o bezprzedmiotowości tej dokumentacji dla wyników postępowania, ponieważ w świetle uregulowań § 8 ust. 1 w zw. z § 6 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach, przedmiotowa dokumentacja lekarska powinna stanowić przedmiot analizy lekarza wydającego orzeczenie w sprawie choroby zawodowej, który winien się do niej ustosunkować w kontekście własnej oceny stanu zdrowia osoby badanej.

Sąd wskazał, że organ pierwszej instancji winien zwrócić się do biegłych lekarzy o dokonanie analizy przedłożonej do skargi dokumentacji medycznej oraz o weryfikację orzeczeń lekarskich w związku z treścią tej dokumentacji.

Państwowy Powiatowy Inspektora Sanitarny w Chrzanowie, po ponownym rozpoznaniu sprawy, decyzją z [...] września 2009 r. znak [...] nie stwierdził u G. P. chorób zawodowych: przewlekłego zatrucia substancjami chemicznymi – związkami fluoru, pylicy płuc, przewlekłego zapalenia oskrzeli wywołanego działaniem substancji toksycznych, aerozoli drażniących – w razie stwierdzenia niewydolności narządu oddechowego, przewlekłego zanikowego, przerostowego i alergicznego nieżytu błon śluzowych, nosa gardła i tchawicy, wywołanego działaniem substancji o silnym działaniu drażniącym lub uczulającym, uszkodzenia słuchu wywołanego działaniem hałasu wymienionym w poz. 1,2,4,5,6 i 15 wykazu chorób zawodowych będącego załącznikiem do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych.

Organ uzyskał dokumentację skarżącego z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Chrzanowie i wystąpił do Małopolskiego Ośrodka Medycyny w Krakowie o jej analizę oraz weryfikację uprzednio wydanych orzeczeń lekarskich. Ośrodek w piśmie z dnia [...] lipca 2008 r. znak [...] poinformował, że analiza dokumentacji z ZUS-u nie wniosła niczego nowego do diagnostyki orzeczniczej skarżącego.

Małopolski Ośrodek Medycyny Pracy w kolejnym piśmie z dnia [...] grudnia 2008 r. wyjaśnił, że w kompleksowym orzeczeniu lekarskim z [...] czerwca 1996 r. i z [...] września 1996 r. nie ma danych, które by zmieniły stanowisko tej jednostki orzeczniczej.

Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego z Sosnowca w piśmie z dnia 20 listopada 2008 r. wskazał, że podstawą wydanych przez niego dotychczasowych orzeczeń w sprawie pylicy, osteofluorozy i przewlekłego zapalenia oskrzeli pochodzenia zawodowego były wyniki badań dodatkowych i konsultacyjnych przeprowadzonych w trakcie obserwacji klinicznej w dniach [...] listopada 2001 r. do [...] grudnia 2001 r., które są jednoznaczne i nie budzące wątpliwości. Potencjalne uzupełnienie dokumentacji lekarskiej, w tym dokumentacji z ZUS-u w świetle już posiadanych wyników nie mogą wpłynąć na zmianę treści orzeczenia.

Małopolski Ośrodek Medycyny Pracy w Krakowie odniósł się także w piśmie z dnia [...] lutego 2009 r. do załączonej na etapie tego postępowania dokumentacji z Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w Katowicach – Poradni Chorób Zawodowych w Sosnowcu z dnia 18 marca 1996 r., która w treści, zdaniem skarżącego, dowodzi występowania u niego choroby zawodowej obturacyjnej choroby płuc i w której stwierdzono rozedmę płuc. MOMP podkreślił, że rozedma płuc mogła być stwierdzona jedynie u muzyków orkiestr dętych czy dmuchaczy szkła – a skarżący w tym charakterze nie pracował. Co do znamion choroby przewlekłego zapalenia oskrzeli wywołanego działaniem substancji toksycznych, aerozoli drażniących – zauważono, że istnieją wzmianki w dokumentacji lekarskiej dostarczonej przez skarżącego i z ZUS –u o dwukrotnym przebytym zapaleniu płuc i nałogowym paleniu papierosów oraz wnioski końcowe o rozpoznaniu przewlekłego nieżytu oskrzeli, jednakże, wnioski o takim rozpoznaniu w orzeczeniu Komisji Wojewódzkiej z roku 1996 już się nie pojawiły. Skarżący nie uzyskał renty z powodu przewlekłego zapalenia oskrzeli ale ze względu na zmiany zwyrodnieniowo – dyskopatyczne.

Decyzją z dnia [...] grudnia 2009 r. znak [...], po rozpatrzeniu odwołania G. P., Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Krakowie utrzymał w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Chrzanowie z dnia [...] września 2009 r. Nr [...] znak [...].

W opinii organu wniosek skarżącego o uzyskanie opinii Instytutu Medycyny Pracy w Łodzi jest bezzasadny, gdyż posiadany przez organy materiał dowodowy w sposób wyczerpujący wyjaśnia wszystkie kwestie. Rozstrzygając o braku podstaw do stwierdzenia u skarżącego chorób zawodowych, organ wziął pod uwagę brak rozpoznania klinicznego tych chorób przez jednostki orzecznicze właściwe do rozpoznawania chorób zawodowych, które zawarły się w spójnych i wyczerpujących orzeczeniach. Ponadto orzeczono na podstawie opinii odnoszącej się do dokumentacji rentowej z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

G. P. w skardze na powyższą decyzję, zarzucił niewyjaśnienie stanu faktycznego, zwłaszcza w zakresie tego z jakiego powodu orzeczenie lekarskie z 18 marca 1996 r. nie znajdowało się w dokumentacji lekarskiej skarżącego, następnie niedopuszczenie zawnioskowanego przez skarżącego dowodu z opinii Instytutu Medycyny Pracy z Łodzi, a także zaniechanie wydania decyzji o stwierdzeniu lub braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej na podstawie badania z 1996 r. a wzięcie pod uwagę orzeczenia z lat 2002 i 2005, przy nieuwzględnieniu wytycznych Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z 1987 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 29 lipca 2010 r., sygn. akt III SA/Kr 136/10, oddalił skargę G. P. na decyzję Małopolskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Krakowie z dnia [...] grudnia 2009 r. nr [...].

Sąd I. instancji wskazał, że do sprawy znajduje zastosowanie rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (§ 11 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych Dz. U. Nr 105, poz. 869) ponieważ do wszczęcia postępowania doszło w kwietniu 2001 r. i nie zakończyło się ono przed dniem 3 września 2002 r.

Sąd podniósł, że organy inspekcji sanitarnej związane są rozpoznaniem podanym w stosownym orzeczeniu lekarskim (por. uchwała składu 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 maja 2002 r. sygn. OPS 3/02, publ. ONSA 2003/1/4).

Z materiału dowodowego sprawy wynika, że Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Chrzanowie zgodnie z wytycznymi zawartymi w wyroku z dnia 15 lutego 2005 r. sygn. akt II SA/Kr 1715/02, oraz wyroku z 16 października 2007 r. sygn. akt III SA/Kr 685/07 uzupełnił materiał dowodowy w sposób, który stanowi wystarczającą podstawę do wydania decyzji w przedmiocie choroby zawodowej.

Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny nie tylko uzyskał z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z Chrzanowa dokumentację G. P., ale też zobowiązał Małopolski Ośrodek Medycyny Pracy w Krakowie i Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w Sosnowcu do wypowiedzenia się co do relacji danych o zdrowiu skarżącego wynikających z tej dokumentacji w stosunku do własnych wniosków zawartych w licznych orzeczeniach i wyjaśnieniach zgromadzonych w toku postępowania. Jednostki te przedstawiły w pismach z dnia 20 listopada 2008 r., [...] grudnia 2008 r., 26 lutego 2009 r. wyczerpujące stanowisko uwzględniające dodatkowe informacje w sprawie zdrowia skarżącego. Najistotniejsze wnioski jednostek sprowadziły się do uznania, że rozpoznawane w tych orzeczeniach lekarskich w toku postępowania o rentę zmiany zwyrodnieniowo – dyskopatyczne kręgosłupa, choroba nadciśnieniowa są schorzeniami samoistnymi, nie wymienionymi w wykazie chorób zawodowych.

Wprawdzie we wnioskach końcowych Komisji Obwodowych w Chrzanowie widnieje rozpoznanie przewlekłego nieżytu oskrzeli, jednak dokumentacja lekarska wyraźnie wykazuje, że rozpoznanie to zostało postawione tylko i wyłącznie na podstawie wywiadu uzyskanego od pacjenta, bez badania spirometrycznego i bez stwierdzenia w zakresie układu oddechowego jakichkolwiek zmian osłuchowych. Generalnie wnioski te nie miały wpływu na wcześniejsze orzeczenia w sprawie stwierdzenia chorób zawodowych u skarżącego. Stanowisko jednostek orzeczniczych zostało w sposób prawidłowy i zgodny z rozporządzeniem z 1983 r., ujęte w zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji.

Orzekające w sprawie organy, rozszerzając stanowisko w kwestii stanu zdrowia skarżącego w oparciu o dokumentację ZUS – u, przytoczyły równolegle wyjaśnienia jednostek orzeczniczych zawierające dodatkowe uzasadnienie z jakiego powodu odmówiono posiadanym przez skarżącego schorzeniom cech typowych dla chorób zawodowych. Wyjaśniły bowiem, że pomimo zatrudnienia skarżącego w warunkach narażenia zawodowego na czynniki szkodliwe dla zdrowia nie istnieje bezpośredni związek przyczynowy między tymi warunkami a stwierdzonymi schorzeniami. Zmiany zwyrodnieniowo-dyskopatyczne są zmianami samoistnymi i zgodnie z wykazem chorób zawodowych i wiedzą lekarską nie są wywoływane aktywnością zawodową.

Co do choroby oskrzeli - u skarżącego nie stwierdzono cech zapalenia oskrzeli. Badanie spirometryczne nie wykazało nieprawidłowości. Przewlekły zanikowy nieżyt gardła i krtani jest często wynikiem zmian przerostowych na skutek zmian degeneracyjnych - przewlekających się zmian zapalnych. Co do uszkodzenia słuchu skarżącego podniesione zostało, że wykonane w trakcie hospitalizacji próby lokalizacyjne (SISI) oraz audiometria impedancyjna wskazuje na pozaślimakową lokalizację uszkodzenia słuchu, co oznacza brak związku tego schorzenia z warunkami pracy skarżącego.

Natomiast co do choroby w postaci osteofluorozy: części kostne miednicy i kości obu podudzi nie wykazały zmian. Stwierdzone zmiany zwyrodnieniowo - dyskopatyczne należą do tzw. grup chorób samoistnych nie objętych wykazem chorób zawodowych. Co istotne, ocena tego rodzaju była uzasadniana na etapie całego postępowania w sposób coraz bardziej szczegółowy i dający logiczny obraz stanu zdrowia skarżącego, począwszy od pierwszych orzeczeń jednostek orzeczniczych z dni: [...] marca 2001 r. (MOMP) i z [...] grudnia 2001 r.(IMPiZŚ) po pisma tych jednostek z dni: [...] października 2005 r., [...] stycznia 2006 r., 31 lipca 2008 r., [...] grudnia 2008 r., [...] lutego 2009r i z [...] czerwca 2009 r. (MOMP) i z dnia: [...] września 2005 r., [...] sierpnia 2006 r. i [...] listopada 2008 r. (IMPiZŚ).

G. P. w skardze kasacyjnej od powyższego orzeczenia wniósł o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, (Dz. U. Nr 153, poz.1270, ze zm. powoływana w dalszym ciągu niniejszego uzasadnienia jako "p.p.s.a.") poprzez pominięcie rozpoznania przez Sąd uchybień, wskazanych przez skarżącego w złożonej skardze, polegających na:

1. - uznaniu za wiążące opinii lekarskich jednostek orzeczniczych wydanych w sprawie choroby zawodowej, które przy określeniu braku znamion choroby zawodowej przewlekłego zapalenia oskrzeli, kierowały się "wytycznymi metodologicznymi w sprawie rozpoznawania chorób zawodowych" Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z 1987 r., a które nie mogą mieć mocy wiążącej i być podstawą definiowania choroby zawodowej;
2. - niedopuszczeniu przez organy inspekcji sanitarnej uzupełniającej opinii Instytutu Medycyny Pracy w Łodzi, na okoliczność czy wynik badania spirometrycznego, znajdujący się w orzeczeniu lekarskim z dnia 18 marca 1996 r., świadczył o istnieniu choroby zawodowej "przewlekłego zapalenia oskrzeli", a także w celu ustalenia, czy w zakresie pojęcia "przewlekłe obturacyjne zapalenie oskrzeli" mieści się pojęcie choroby "przewlekłego zapalenia oskrzeli";
3. - zaniechaniu przeprowadzenia przez organy inspekcji sanitarnej ustaleń w celu wyjaśnienia, dlaczego w następstwie przeprowadzonego badania lekarskiego skarżącego, w kierunku rozpoznania choroby zawodowej, w wyniku którego wydany został wynik badania lekarskiego – orzeczenie lekarskie z dnia 18 marca 1996 r. przez Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w Katowicach Poradnia Chorób Zawodowych w Sosnowcu, z którego wynika, że skarżący miał przeprowadzone badanie spirometryczne płuc świadczące o wystąpieniu u niego choroby zawodowej "przewlekłego obturacyjnego zapalenia oskrzeli", w/w orzeczenie lekarskie, którego lakoniczne uzasadnienie nie stwierdzało zaistnienia choroby zawodowej, nie zawierało pouczenia o prawie żądania przeprowadzenia ponownych badań lekarskich, a następnie nie została wydana decyzja przez właściwy organ inspekcji sanitarnej o stwierdzeniu lub braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej, w oparciu o w/w badanie lekarskie, przez co doszło do naruszenia przepisów §9 ust. 1, § 10 ust. 1-3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 października 1983 r., w sprawie chorób zawodowych regulujących tryb postępowania w takich sprawach, a przez co naruszone zostały podstawowe prawa skarżącego w sprawie choroby zawodowej.

Skarżący zarzucił ponadto naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez brak merytorycznego rozpoznania i ustosunkowania się do zarzutów zawartych w skardze dotyczących wydania opinii jednostek orzeczniczych w sprawie choroby zawodowej w oparciu o "wytyczne metodologiczne w sprawie rozpoznawania chorób zawodowych" Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z 1987 r., które nie mogły mieć mocy wiążącej w zakresie kwalifikowania choroby zawodowej, bezpodstawnego zakwestionowania przez organy inspekcji sanitarnej znaczenia wyniku badania spirometrycznego, zawartego w orzeczeniu lekarskim skarżącego z 1996 r., w świetle ustalonych w tym zakresie poglądów nauki medycyny pracy odnośnie charakteru i pojęcia choroby zawodowej "przewlekłego zapalenia oskrzeli" i "przewlekłego obturacyjnego zapalenia oskrzeli", a także odnośnie prawidłowości zaniechania przeprowadzenia właściwego postępowania w sprawie choroby zawodowej i wydania w tym zakresie decyzji przez organ inspekcji sanitarnej, w związku i na podstawie wydanego orzeczenia lekarskiego z dnia 18 marca 1996 r. i skutków prawnych jakie w/w zaniechania organu inspekcji sanitarnej miały dla skarżącego w kontekście obowiązujących wówczas przepisów rozporządzenia RM z 18 października 1983 r. w sprawie chorób zawodowych, a zatem wskazania dlaczego i na jakiej podstawie Sąd uznał za słuszną argumentację i sposób przeprowadzenia postępowania przez organ, którego decyzję zaskarżono, a także dlaczego i z jakich powodów nie uznał Sąd za zasadne argumenty i wnioski dowodowe, jakie przedstawił skarżący w pisemnej skardze, które odnosiły się do choroby zawodowej "przewlekłego zapalenia oskrzeli" wymienionej w pkt 4 wykazu chorób zawodowych z 1983 r.

W uzasadnieniu skargi kasator stwierdził, że Sąd pierwszej instancji w sposób wyczerpujący opisał chronologiczny aspekt sprawy, wskazując na wydane decyzje oraz wyroki oraz wynikające z tych orzeczeń i decyzji konsekwencje co do biegu sprawy. Uzasadnienie wyroku wskazuje również jakie zarzuty podniósł skarżący wobec ostatecznej decyzji, zawiera też stwierdzenie co do zgodności z prawem zaskarżonej decyzji. Jednakże sąd wbrew art. 134 § 1 p.p.s.a., pominął i nie poddał merytorycznej ocenie zarzuty i wnioski dowodowe zawarte w skardze a wskazujące na istotne uchybienie organów mające wpływ na wynik sprawy.

Sąd pierwszej instancji nie odniósł się do kwestii, czy jednostki orzecznicze, a także organy inspekcji sanitarnej postępowały zgodnie z prawem uznając za wiążące przy kwalifikowaniu choroby "przewlekłego zapalenia oskrzeli" (pkt. wykazu chorób zawodowych z 1983 r.) wytyczne metodologiczne w zakresie rozpoznania chorób zawodowych" Ministra Zdrowie i Opieki Społecznej z 1987 r. Zgodnie bowiem ze stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażonym w wyroku z dnia 22 maja 2007 r., w sprawie II OSK 218/07, nie jest podstawą do dalszego definiowania chorób zawodowych wprowadzone w § 7 ust. 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych, upoważnione do określenia szczegółowych zasad o charakterze metodologicznym dotyczących rozpoznania chorób zawodowych.

Kasator zarzucił też sądowi pierwszej instancji, że Sąd nie poddał ocenie zasadności postępowania organu, który nie uwzględnił wniosku skarżącego o zasięgnięcie uzupełniającej opinii Instytutu Medycyny Pracy w Łodzi w zakresie zweryfikowania wyroku badania spirometrycznego zawartego w orzeczeniu lekarskim z dnia 18 marca 1996 r. Zadaniem skarżącego wynik tego badania świadczył o istnieniu znamion choroby zawodowej "przewlekłego zapalenia oskrzeli", czego potwierdzeniem są dane zawarte w publikacji "Choroby zawodowe" pod redakcją prof. dr hab Kazimierza Marka (Wyd. Lek. PZWL).

Zdaniem kasatora Sąd pierwszej instancji, nie poddał też ocenie zasadności i prawidłowości postępowania organów inspekcji sanitarnej, które ignorowały i nie odnosiły się merytorycznie do wniosków i zarzutów skarżącego odnośnie dokumentacji lekarskiej z 1992 r., z której wynika, że już w 1996 r. u skarżącego stwierdzono "przewlekłe zapalenie oskrzeli" i "rozedmę płuc". Zgodnie zaś z definicją "przewlekłego zapalenia oskrzeli" jego powikłaniem może być powstanie u chorego rozedmy płuc.

Wyjaśnieniu tej właśnie zależności pomiędzy "chorobami przewlekłego zapalenia oskrzeli" a przewlekłego obturacyjnego zapalenia oskrzeli, służył wniosek o dopuszczenie dowodu z opinii Instytutu Medycyny Pracy w Łodzi, który formalnie nie zostało nigdy rozpatrzony.

W dalszej części uzasadnienia skargi kasator wskazał, że Sąd nie odniósł się do zarzutu stawianego skargą, czy prawidłowe było postępowanie organu inspekcji sanitarnej, jeśli wynik badania lekarskiego – orzeczenie lekarskie z dnia 18 marca 1996r. wydane przez WOMP w Katowicach Poradnia Chorób Zawodowych w Sosnowcu, zawierało lakoniczne uzasadnienie, nie zawierało pouczenia strony o prawie żądania przeprowadzonych badań lekarskich a także, że na podstawie tego orzeczenie organ nie wydał decyzji o stwierdzeniu lub o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej.

W ocenie kasatora, Sąd pierwszej instancji nie odniósł się do zarzutów skargi, ograniczając się do bezkrytycznego przytoczenia argumentów, w przedmiocie zarzutów, jakie zajęły organy inspekcji sanitarnej. Ponadto Sąd w uzasadnieniu wyroku zawarł wywody dotyczące szeregu chorób zawodowych, które w przeciągu kilku lat toczącego się postępowania były przedmiotem rozpoznania, podczas gdy skarżący w pierwszym zdaniu uzasadnienia ostatniej skargi zaznaczył, że zarzuty ogranicza do choroby zawodowej przewlekłego zapalenia oskrzeli określonej w pkt 4 wykazu chorób zawodowych z 1983 r.

Sąd nie przedstawił w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku argumentów które legły u podstaw uznania legalności kwestionowanej decyzji, nie udzielił odpowiedzi na okoliczności dowodowe i wątpliwości z nimi związane. Co świadczy zdaniem kasatora o naruszeniu przepisu art. 141 § 4 p.p.s.a., które miało wpływ na wynik sprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej p.p.s.a. – Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania.

W sprawie niniejszej nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany jest granicami skargi.

Stosownie do art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1), a nadto przez naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2).

Wskazać należy, że podstawą skargi kasacyjnej z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. może być tylko naruszenie przez Sąd pierwszej instancji przepisów postępowania w sposób, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

A zatem między uchybieniem procesowym, a wydanym w sprawie wyrokiem podlegającym zaskarżeniu musi zachodzić związek przyczynowy wskazujący na potencjalną możliwość innego wyniku postępowania sądowego.

W tym kontekście, zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 134 § 1 p.p.s.a., w myśl którego Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, nie ma usprawiedliwionej podstawy. Co prawda, istotnie uzasadnienie zaskarżonego wyroku zostało w pewnym stopniu dość ogólnie sformułowane i sąd pierwszej instancji w sposób wyraźny i wprost nie odniósł się do wszystkich zarzutów skargi, lecz okoliczność ta pozostawała jednak bez wpływu na treść wyroku.

Zauważyć bowiem należy, że skarżący kwestionował skargą zaskarżoną decyzję wyłącznie w zakresie nie uznania Jego schorzeń za chorobę zawodową w postaci przewlekłego zapalenia oskrzeli wywołanego działaniem substancji toksycznych, aerozoli drażniących – w razie stwierdzenia niewydolności narządu oddechowego (wymienionej w pkt. 4 rozporządzenia z 1983 r.). Tymczasem Sąd pierwszej instancji stosownie do wynikającego z art. 134 § 1 p.p.s.a. obowiązku poddał zaskarżoną decyzję kompleksowej kontroli legalności, a więc ocenił stanowisko Małopolskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Krakowie wyrażone w zaskarżonej decyzji z dnia [...] grudnia 2009 r.

Jak trafnie zauważył Sąd pierwszej instancji przedmiotowa sprawa była wcześniej dwukrotnie kontrolowana przez sąd administracyjny, gdzie zapadły wyroki: z dnia 15 lutego 2005 r. o sygn. akt II SA/Kr 1715/02 i z dnia 16 października 2007 r. o sygn. akt II SA/Kr 685/07.

W ocenie Sądu pierwszej instancji, organy inspekcji sanitarnej rozpoznając sprawę na nowo, uwzględniły wskazania zawarte w tych wyrokach, a zwłaszcza w ostatnim wyroku, które w myśl art. 153 p.p.s.a. były wiążące. Realizując wytyczne Sądu organy uzupełniły materiał dowodowy o dokumentację skarżącego z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Chorzowie zgromadzoną w związku z ubieganiem się strony o rentę, w tym również o dostarczone przez stronę orzeczenie lekarskie z dnia 18 marca 1996 r. wydane przez Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w Katowicach – Poradnia Chorób Zawodowych w Sosnowcu o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej.

Powyższe dowody zostały poddane ponownej analizie przez uprawnione jednostki orzecznicze to jest Małopolski Ośrodek Medycyny Pracy w Krakowie i Instytut Medyczny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w Sosnowcu, które podtrzymały dotychczasowe orzeczenie o braku podstaw do rozpoznania u skarżącego choroby zawodowej, w tym również choroby wymienionej w pkt 4 załącznika do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych – tj. przewlekłego zapalenia oskrzeli. Z uzupełniających opinii powyższych jednostek orzeczniczych wyrażonych w pismach Instytutu Medycyny Pracy w Łodzi z dnia [...] listopada i Małopolskiego Ośrodka Medycyny Pracy w Krakowie z dnia [...] grudnia 2008 r. i [...] lutego 2009 r. wynika, że przewlekłe zapalenie oskrzeli może być rozpoznane jako związane z pracą zawodową tylko w przypadkach stwierdzenia takiej choroby oraz stanu niewydolności narządu oddechowego.

Ocenę stopnia wydolności oddechowej można przeprowadzić na podstawie badania spirometrycznego. Wykonane u skarżącego badania spirometryczne wykazały pełną wydolność układu oddechowego w zakresie wentylacji i wymiany gazowej w płucach, co nie spełnia zasadniczego kryterium do rozpoznania choroby zawodowej.

Również – jak wynika to z orzeczenia Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w Katowicach – Poradni chorób Zawodowych w Sosnowcu z dnia [...] marca 1996 r., w badaniu spirometrycznym z 1996 r. nie stwierdzono cech niewydolności układu oddechowego. Wprawdzie we wnioskach końcowych Komisji Obwodowych ZUS w Chrzanowie widnieje rozpoznanie przewlekłego nieżytu oskrzeli, jednak dokumentacja lekarska wyraźnie wskazuje, że rozpoznanie to zostało postawione tylko i wyłącznie na podstawie wywiadu uzyskanego od pacjenta, bez badania spirometrycznego i bez stwierdzenia w zakresie układu oddechowego jakichkolwiek zmian osłuchowych. W tej sytuacji uznano, że nie ma podstaw do zmiany wcześniejszych orzeczeń, a zwłaszcza dotyczących braku podstaw do rozpoznania przewlekłego nieżytu oskrzeli. U skarżącego w czasie badań nie stwierdzono żadnych cech zapalenia oskrzeli (brak charakterystycznego wywiadu klinicznego, badania spirometryczne były idealnie prawidłowe), a więc brak było cech zarówno choroby, jak i cech niewydolności układu oddechowego.

Sąd pierwszej instancji podzielił to stanowisko mając na uwadze treść przepisów materialnoprawnych mających zastosowanie w niniejszej sprawie tj. przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych i uznał, że postępowanie w przedmiocie choroby zawodowej u skarżącego zostało przeprowadzone zgodnie z wymogami prawa.

Sąd dokonał też analizy ustaleń w toku postępowania administracyjnego uzasadniających merytoryczne rozstrzygnięcie w przedmiocie odmowy stwierdzenia choroby zawodowej, nie znajdując podstaw do zakwestionowania tej oceny organów. Tym samym Sąd pierwszej instancji podzielił też stanowisko organu odwoławczego wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji (str. 9 uzasadnienia), że niezasadny był wniosek skarżącego o uzyskanie opinii Instytutu Medycyny Pracy w Łodzi na okoliczność czy wynik badania spirometrycznego z 1996 r. świadczy o chorobie zawodowej przewlekłego zapalenia oskrzeli, gdyż zebrany materiał dowodowy zawierał wyczerpujące wyjaśnienie wszystkich kwestii.

Chybiony jest również zarzut skargi o zaniechaniu przez organy inspekcji sanitarnej ustaleń w celu wyjaśnienia, dlaczego po wydaniu orzeczenia z dnia [...] marca 1996 r. przez Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w Katowicach – Poradnia Chorób Zawodowych w Sosnowcu nie została wydana decyzja administracyjna oraz dlaczego to orzeczenie nie zawierało pouczenia o prawie żądania przeprowadzenia ponownych badań.

Jak wynika bowiem z akt administracyjnych, Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Chorzowie badał kwestię podnoszoną w powyższym zarzucie i w rezultacie ustalił, że orzeczenie z dnia [...] marca 1996 r. nie zostało przesłane przez jednostkę orzeczniczą do organu, a zatem nie było podstaw do wydania na jego podstawie decyzji administracyjnej. O wynikach powyższych ustaleń organ powiadomił odrębnym pismem skarżącego. W tej sytuacji pominięcie tej kwestii przez Sąd pierwszej instancji nie miało żadnego wpływu na wynik sprawy.

Nie znajduje także uzasadnionych podstaw zarzut, że Sąd I instancji uznał za wiążące opinie lekarskich jednostek orzeczniczych, które przy określeniu braku znamion choroby zawodowej przewlekłego zapalenia oskrzeli kierowały się "wytycznymi metodologicznymi w sprawie rozpoznawania chorób zawodowych" Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z 1987 r.

Zauważyć należy, że z akt administracyjnych organów orzekających nie wynika, aby wytyczne te były stosowane, a skarżący nie wykonał na jakiej podstawie faktycznej opiera twierdzenia będące podstawą tego zarzutu.

Nie dostrzegając naruszeń prawa, Sąd I instancji rozpoznający skargę na decyzję inspektora sanitarnego był zatem zobligowany do jej oddalenia.

Wskazać też wypada, że według treści pkt 4 wykazu chorobą zawodową mogło być tylko takie schorzenie oskrzeli, z którym związana była niewydolność narządu oddechowego. Tylko zatem zdiagnozowanie niewydolności oddechowej gwarantowało rozpoznanie schorzenia, o jakim mowa w pkt 4 rozporządzenia z 1983 r. Żadna z właściwych placówek niewydolności oddechowej jednak nie stwierdziła. Stąd brak było podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej opisanej w pkt 4 wykazu.

Z tych względów i na podstawie art. 184 cyt. ustawy p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej z powodu braku usprawiedliwionych podstaw.