Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zaskarżonym wyrokiem z dnia 18 czerwca 2015 r. sygn. akt II SA/Op 169/15 oddalił skargę S.C. na decyzję Opolskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Sanitarnego w Opolu z dnia [...] lutego 2015 r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej.
|Ze stanu faktycznego przyjętego w zaskarżonym wyroku wynika, że S.C. dokonał w dniu [...] sierpnia 2011 r. osobistego zgłoszenia Państwowemu |
|Powiatowemu Inspektorowi Sanitarnemu w S.O. podejrzenia choroby zawodowej pylicy krzemowej. W zgłoszeniu podał, że był zatrudniony jako |
|ślusarz narzędziowy w Fabryce [...] w S. O. i w latach od 1970 do 1978 był narażony na czynniki szkodliwe podczas szlifowania na |
|szlifierkach. |
|Zawiadomieniem z dnia [...]sierpnia 2011 r. organ pierwszej instancji wszczął z urzędu postępowanie administracyjne. |
|Jednostka orzecznicza I stopnia (Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w Opolu z siedzibą w Kędzierzynie–Koźlu) w orzeczeniu lekarskim z dnia |
|[...] sierpnia 2012 r. nr [...], nie stwierdziła podstaw do rozpoznania u S.C. choroby zawodowej w postaci pylicy płuc. |
|Po ponownym badaniu lekarskim przeprowadzonym przez jednostkę orzeczniczą II stopnia (Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w |
|Sosnowcu) jednostka ta wydała w dniu [...] grudnia 2012 r. orzeczenie nr [...], w którym także stwierdziła brak podstaw do rozpoznania pylicy |
|krzemowej płuc. |
|Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w S.O. decyzją z dnia [...] stycznia 2013 r. nr [...] odmówił stwierdzenia u S.C. choroby zawodowej |
|wymienionej w pozycji 3.1 wykazu chorób zawodowych określonego w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób |
|zawodowych (dalej: "rozporządzenie"), tj. pylicy krzemowej płuc. |
|Opolski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny, po rozpatrzeniu odwołania S.C., decyzją z dnia [...] marca 2013 r. znak: [...] utrzymał w |
|mocy decyzję organu pierwszej instancji. |
|Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu, po rozpoznaniu sprawy ze skargi S.C., wyrokiem z dnia 28 maja 2013 r. sygn. akt II SA/Op 156/13, |
|uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu pierwszej instancji. |
|W uzasadnieniu Sąd stwierdził, że organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej z naruszeniem art. 6 K.p.a. i art. 2351 Kodeksu pracy (dalej: |
|"K.p."), przy ocenie wystąpienia pylicy krzemowej płuc, posługiwały się dla sklasyfikowania objawów choroby zaleceniami Międzynarodowego |
|Biura Pracy, które nie są obowiązującymi w polskim porządku prawnym przepisami prawa. |
|Sąd uznał ponadto, że orzeczenia lekarskie nie odpowiadają wymogom wynikającym z art. 84 § 1 K.p.a., a organy rozpoznając sprawę, nie |
|dokonały oceny tych opinii. |
|Wskazując na powyższe, Sąd zalecił zgromadzenie materiału dowodowego w postaci zbadania dokumentacji z Archiwum Państwowego zgodnie z art. |
|88 § 1 K.p.a. i art. 72 K.p.a.; ustalenie czy zachowały się akta osobowe z zakładów pracy, w których zatrudniony był skarżący; ustalenie w |
|sposób jednoznaczny, czy w zakładzie [...] przeprowadzano pomiary czynników szkodliwych dla zdrowia; uzyskanie opinii wyjaśniających w sposób|
|przewidziany prawem przyczyn odmowy rozpoznania choroby zawodowej; uzyskanie kompletnej dokumentacji medycznej i dokumentacji przebiegu |
|zatrudnienia; prawidłowe przeprowadzenie dowodu z zeznań świadków i strony, oraz ocenę orzeczeń |
|Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w S.O., ponownie prowadząc postępowanie, dołączył do materiału dowodowego sprawy: orzeczenie |
|lekarskie Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w Kędzierzynie-Koźlu z dnia [...] kwietnia 2014 r. nr [...], uzupełniające orzeczenie lekarskie |
|z dnia [...] sierpnia 2012 r. nr [...] o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej, orzeczenie lekarskie Instytutu Medycyny Pracy im. |
|prof. J. Nofera, Kliniki Chorób Zawodowych i Toksykologii, Oddziału Chorób Zawodowych w Łodzi z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...] oraz jego |
|uzupełnienie z dnia [...] sierpnia 2014 r., przesłuchania świadków i strony, dokumentację medyczną, świadectwa pracy skarżącego, notatkę |
|urzędową z dnia 28 stycznia 2014 r. dotyczącą danych uzyskanych na podstawie analizy akt archiwalnych pracodawcy skarżącego [...], co do |
|warunków pracy, przebiegu pracy zawodowej, badań lekarskich i badań środowiskowych. |
|Następnie, organ pierwszej instancji decyzją z dnia [...] października 2014 r. nr [...], działając na podstawie art. 104 § 1 i 2 Kodeksu |
|postępowania administracyjnego (dalej: K.p.a.) i art. 5 pkt 4a ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej oraz § 8 ust. 1 rozporządzenia, nie|
|stwierdził u S.C. choroby zawodowej pylicy płuc - pylicy krzemowej, wymienionej w poz. 3.1 wykazu chorób zawodowych. |
|W uzasadnieniu decyzji organ wskazał na przeprowadzone postępowanie dowodowe, orzeczenie lekarskie z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...] |
|o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej, wydane przez Instytut Medycyny Pracy im. prof. J. Nofera, Klinika Chorób Zawodowych i |
|Toksykologii, Oddział Chorób Zawodowych w Łodzi, orzeczenia Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w Kędzierzynie-Koźlu z dnia [...] sierpnia |
|2012 r. nr [...] i z dnia [...] kwietnia 2014 r., które stanowiło uzupełnienie orzeczenia nr [...] o braku podstaw do rozpoznania choroby |
|zawodowej. |
|Przytaczając fragmenty opinii, organ stwierdził, że wskazane orzeczenia wydane zostały na podstawie analizy całej zgromadzonej w toku |
|postępowania dokumentacji medycznej i wyników dochodzenia epidemiologicznego. Podniósł, że w sprawie uwzględniono lata pracy S.C. w |
|warunkach niebezpiecznych dla zdrowia, gdzie przeprowadzane badania środowiska pracy wykazały kilkakrotnie przekroczenia wartości NDS dla |
|zapylenia oraz porównano dokumentację medyczną, w której posiadaniu były jednostki orzecznicze, a która powstała po wydaniu orzeczenia |
|lekarskiego w sierpniu 2012 r. |
|Organ administracji podał, że Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w Opolu, w uzasadnieniu opinii uzupełniającej wyjaśnił, że w całej |
|dokumentacji medycznej skarżącego widnieje rozpoznanie samoistnego śródmiąższowego włóknienia płuc i w oparciu o tę diagnozę włączono |
|leczenie immunosupresyjne. Powyższe potwierdzone zostało badaniem histopatologicznym materiału pobranego w czasie biopsji otwartej płuca w |
|2009 r. w Oddziale Chirurgii Klatki Piersiowej Dolnośląskiego Centrum Chorób Płuc we Wrocławiu. Jak wskazał Państwowy Powiatowy Inspektor |
|Sanitarny w S.O., za przyjęciem istnienia tego schorzenia przemawia także progresja zmian radiologicznych po odstawieniu sterydoterapii i |
|regresja po jej ponownym włączeniu oraz karta informacyjna ze Szpitala Klinicznego w Zabrzu, gdzie wyjaśniono, że obraz HRCT płuc jest |
|stabilny z dominacją rozstrzeni oskrzeli, z zagęszczeniami drobnoplamistymi oraz linijnymi, głównie w płatach środkowych i języczku, w |
|mniejszym stopniu w płatach górnych. |
|Organ dokonał także analizy orzeczenia lekarskiego Instytutu Medycyny Pracy im. prof. J. Nofera w Łodzi z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...], |
|którym również stwierdzono brak podstaw do rozpoznania choroby zawodowej, podobnie jak w uzupełnieniu zawartym w piśmie z dnia 27 sierpnia |
|2014 r. Dostrzegł, że jednostka orzecznicza II stopnia w wydanym orzeczeniu uwzględniła fakt wieloletniego narażenia strony na pyły z |
|zawartością wolnej krystalicznej krzemionki, opisała przebieg jej leczenia i wielokrotne hospitalizacje związane z diagnostyką, kontrolą i |
|leczeniem włóknienia śródmiąższowego płuc, wykonała badania czynnościowe układu oddechowego oraz pełnowymiarowe zdjęcie klatki piersiowej. |
|Te ustalenia doprowadziły jednostkę orzeczniczą II stopnia do przyjęcia, że zmiany w płucach nie spełniają radiologicznych wymogów dla |
|pylicy płuc zgodnych z wytycznymi Międzynarodowego Biura Pracy (stopień 1/0 p/q), gdyż odpowiadają bardziej znacznemu włóknieniu |
|śródmiąższowemu niż pylicy krzemowej. |
|Organ pierwszej instancji wywiódł ponadto, że w odpowiedzi na postawione pytania Instytut Medycyny Pracy w Łodzi w piśmie z dnia 27 |
|sierpnia 2014 r. wyjaśnił, iż w przypadku wziewnego narażenia na pył zawierający wolną krystaliczną krzemionkę dochodzi do gromadzenia się |
|cząsteczek krzemionki w tkance śródmiąższowej płuc, a powstałe zmiany dają charakterystyczny obraz na zdjęciu radiologicznym klatki |
|piersiowej. W przebiegu pylicy krzemowej powstają guzki krzemiczne zbudowane z koncentrycznie ułożonych włókien kolagenowych ze zmianami |
|hialinowymi. Stąd, w obecnym czasie rozpoznanie kliniczne każdego rodzaju pylicy, w tym krzemowej, zgodnie z przyjętym standardem, jest |
|możliwe jedynie w oparciu o ocenę zdjęcia radiologicznego klatki piersiowej. Stwierdzenie rozpoznania choroby zawodowej pod postacią pylicy|
|płuc, według przyjętych kryteriów orzeczniczych, może jedynie nastąpić w przypadku, gdy obraz radiologiczny klatki piersiowej pozwala na |
|stwierdzenie zmian o charakterystycznym dla pylicy typie i odpowiednim stopniu zaawansowania (rodzaju i kategorii nie niższej niż 1/1 wg |
|ILO). Narażenie zawodowe przez okres 20 lat na wolną krystaliczną krzemionkę może spowodować zmiany o typie włóknienia, jednakże nie jest |
|to równoznaczne z rozpoznaniem pylicy płuc, jako choroby zawodowej. |
|Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w S.O. przyjął za jednostką orzeczniczą, że wyniki innych badań diagnostycznych niż pełnowymiarowe |
|zdjęcie klatki piersiowej, nie mają znaczenia w procesie diagnostyczno-orzeczniczym choroby zawodowej - pylicy, a co za tym idzie wytyczne |
|Międzynarodowego Biura Pracy stanowią obecnie jedyne kryterium oceny rodzaju i nasilenia zmian według obowiązujących standardów |
|diagnostycznych. W sytuacji, gdy nie ma innych wytycznych lub aktów wykonawczych wydanych przez ministra właściwego do spraw zdrowia, które|
|ułatwiłyby proces orzeczniczy ze strony prawnej i stanowiłyby dla lekarzy orzekających w sprawach chorób zawodowych wykładnię postępowania,|
|to w praktyce orzeczniczej jednostki uprawnione do orzekania o chorobach zawodowych muszą opierać się o wypracowane i przyjęte standardy |
|diagnostyczne rekomendowane przez jednostki badawczo-rozwojowe w obszarze medycyny pracy. Wykonane u badanego zdjęcie RTG klatki piersiowej|
|ujawniły cechy włóknienia śródmiąższowego, ale nie pozwalają one na rozpoznanie choroby zawodowej, tj. pylicy krzemowej płuc. |
|Reasumując, organ uznał, że przedmiotowe opinie i wnioski w nich zawarte są czytelne, logiczne i konsekwentne, wydane zostały na podstawie |
|analizy całego zgromadzonego materiału dowodowego, a więc zasługują w całości na uwzględnienie. Przytaczając następnie definicję choroby |
|zawodowej oraz przesłanki uzasadniające stwierdzenie choroby zawodowej podał, że w okolicznościach przedmiotowej sprawy nie wystąpiły |
|przesłanki w postaci rozpoznania choroby znajdującej się w wykazie chorób zawodowych oraz brak jest związku przyczynowego między rozpoznaną|
|chorobą, a narażeniem zawodowym. |
|S.C. wniósł odwołanie od opisanej decyzji Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w S. O., podnosząc, że nie zgadza się ze |
|stanowiskiem organu pierwszej instancji. |
|Opolski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny decyzją z dnia [...] lutego 2015 r. znak: [...] utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej |
|instancji. |
|W uzasadnieniu, po przedstawieniu przebiegu postępowania administracyjnego, wskazań Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, co do |
|ponownego rozpoznania sprawy oraz analizy zapadłych w sprawie orzeczeń lekarskich i ich uzupełnień, organ odwoławczy stwierdził, że |
|wprawdzie skarżący w okresie aktywności zawodowej był narażony na pył zawierający wolną krzemionkę, tj. czynnik uznawany za sprawczy dla |
|pylicy krzemowej płuc, jednakże żaden z przeprowadzony w sprawie dokumentów medycznych nie zawiera zapisu świadczącego o stwierdzeniu lub |
|podejrzeniu u niego pylicy krzemowej płuc. Podał, że także Instytut Medycyny Pracy w Łodzi w kolejnej opinii z dnia [...] grudnia 2014 r. nie|
|rozpoznał u S.C. choroby zawodowej wymienionej w punkcie 3.1 wykazu chorób zawodowych, a badanie radiologiczne dało obraz włóknienia |
|śródmiąższowego płuc i wykluczyło istnienie pylicy krzemowej. |
|Organ drugiej instancji wywiódł, że wobec potwierdzonego przez jednostki orzecznicze braku zmian w stanie zdrowia S.C. odpowiadających |
|pylicy krzemowej płuc, a tym samym nierozpoznania choroby zawodowej wymienionej w pozycji 3.1 wykazu chorób zawodowych, brak jest podstaw |
|do stwierdzenia choroby zawodowej. Wskazał, że wprawdzie jednostki orzecznicze wskazały, iż wytyczne Międzynarodowego Biura Pracy stanowią |
|kryterium oceny rodzaju i nasilenia zmian w sprawach orzekania o pylicy, jako chorobie zawodowej, to w przedmiotowej sprawie nie miały one |
|kluczowego znaczenia, ponieważ dokumentacja medyczna skarżącego, w tym badanie histopatologiczne z dnia 25 września 2009 r., zawiera |
|rozpoznanie samoistnego śródmiąższowego włóknienia płuc. To rozpoznanie było wielokrotnie potwierdzane podczas kolejnych hospitalizacji w |
|Oddziałach Pulmonologicznych na przestrzeni lat, również w styczniu 2015 r., na co dowodem jest rozpoznanie w Karcie Informacyjnej Oddziału|
|Pulmonologicznego SP Szpitala Klinicznego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach z dnia 27 stycznia 2015 r., którą S.C. przedłożył Opolskiemu|
|Państwowemu Wojewódzkiemu Inspektorowi Sanitarnemu w dniu 30 stycznia 2015 r. |
|S.C. w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu zarzucił: naruszenie przepisów prawa materialnego, a to § 8 ust. 1 |
|rozporządzenia, poprzez zaniechanie wszechstronnej oceny całości zebranego w sprawie materiału dowodowego oraz eksponowanie faktów |
|jednoznacznie zmierzających do wydania decyzji utrzymującej w mocy zaskarżoną decyzję w zakresie stwierdzenia braku choroby zawodowej; |
|naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 7 K.p.a w zw. z art. 77 § 1 K.p.a., poprzez niezebranie |
|i nierozpatrzenie materiału dowodowego w sposób wyczerpujący oraz niewykazanie należytej dbałości o dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego |
|sprawy polegające na niewzięciu pod uwagę okoliczności wykonywania przez skarżącego pracy przez okres 20 lat w zakładach pracy, w których |
|panowały warunki wziewnego narażenia na pył zawierający wolną krystaliczną krzemionkę bez odpowiedniego zabezpieczenia pod postacią masek |
|ochronnych, wydanych w sprawie orzeczeń lekarskich, które nie wskazują w sposób jednoznaczny na jednostkę chorobową jaką jest samoistne |
|włóknienie śródmiąższowe płuc, braku badań lekarskich zmierzających do ustalenia faktycznej przyczyny stanu zdrowia skarżącego oraz |
|progresji jego schorzenia. |
|Wskazując na powyższe, S.C. wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji Opolskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z |
|dnia [...] lutego 2015 r. oraz poprzedzającej ją decyzji Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w S.O. z dnia [...] października 2014 |
|r., powołanie biegłego z zakresu pulmonologii na okoliczność oznaczenia jednostki chorobowej skarżącego, określenie, czy warunki pracy |
|mogły przyczynić się do powstania zmian w płucach, i czy dolegliwości, z którymi zmaga się skarżący, mogły powstać, jeśli nie pracowałby w |
|narażeniu na pył zawierający wolną krystaliczną krzemionkę, a także o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego|
|według norm przepisanych. |
|W odpowiedzi na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie, odwołując się do argumentacji zawartej w uzasadnieniu zaskarżonej |
|decyzji. |
|Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu wyrokiem z dnia 18 czerwca 2015 r. sygn. akt II SA/Op 169/15 oddalił skargę S.C. |
|W pierwszej kolejności Sąd wskazał, że z uwagi na treść art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej: |
|P.p.s.a.), rozstrzygnięcie w przedmiotowej sprawie determinował wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 28 maja 2013 r. |
|sygn. akt. II SA/Op 156/13. |
|Sąd stwierdził, że analiza akt administracyjnych dowodzi, iż organy zastosowały się do oceny prawnej i wskazań, co do dalszego postępowania|
|wyrażonych w powołanym orzeczeniu. Organy uzupełniły materiał dowodowy zgodnie z zaleceniami i po jego uzupełnieniu dokonały jego |
|wszechstronnej oceny i analizy. |
|Sąd zauważył, że pojęcie choroby zawodowej określa art. 2351 ustawy Kodeks pracy, zgodnie z którym za chorobę zawodową uważa się chorobę, |
|wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem,|
|że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem |
|wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym". |
|Organ administracji powinien zatem ustalić wystąpienie łącznie dwóch przesłanek materialnoprawnych, a mianowicie, czy dane schorzenie, na |
|które cierpi pracownik, ujęte jest w wykazie chorób zawodowych, oraz czy dana choroba spowodowana jest działaniem czynników szkodliwych dla|
|zdrowia występujących w środowisku pracy. Zasadniczą zatem kwestią dla możliwości stwierdzenia u strony choroby zawodowej jest rozpoznanie |
|u niej przez uprawnione jednostki orzecznicze faktu wystąpienia schorzenia, któremu ustawodawca nadał przymiot choroby zawodowej. Oznacza |
|to, że jednostki medyczne właściwe do orzekania o rozpoznaniu choroby zawodowej lub o braku podstaw do jej rozpoznania, muszą ustalić |
|istnienie nie w ogóle jakiś schorzeń, których strona nabawiła się w trakcie zatrudnienia, ale stwierdzić wystąpienie tylko i wyłącznie tych|
|schorzeń, które znalazły się w wykazie chorób zawodowych, a więc stwierdzić występowanie u pracownika choroby, która jest wymieniona w |
|wykazie chorób zawodowych. |
|Sąd stwierdził, że w przedmiotowej sprawie organy administracji podjęły wszystkie niezbędne czynności do właściwego wyjaśnienia sprawy, tj.|
|ustalenia u skarżącego choroby zawodowej wymienionej w pozycji 3.1 wykazu chorób zawodowych, zgodnie z wymogami wynikającymi z przepisów |
|rozporządzenia, a to § 4 ust. 1 i 3, § 5 (wskazującego jednostki orzecznicze I stopnia oraz ich właściwość miejscową), § 6 oraz § 7 |
|(przewidującego możliwość złożenia wniosku o ponowne badanie) i § 8 ust. 1 i 2. |
|Sąd wywiódł, że wydane w sprawie kolejne orzeczenia lekarskie oparte były na podstawie dokumentów wymaganych przez § 6 ust. 1 |
|rozporządzenia. W aktach administracyjnych znajduje się bowiem nie tylko karta oceny narażenia zawodowego skarżącego, ale także opis z akt |
|Archiwum Państwowego w Opolu przebiegu zatrudnienia skarżącego na poszczególnych stanowiskach w [...], informacje zawarte w księgach analiz |
|laboratoryjnych pracodawcy, jak i dokumentacja medyczna oraz dotycząca zatrudnienia skarżącego. Organy zleciły także przeprowadzenie |
|stosownych badań. Orzeczenia zapadłe jednak w obu kompetentnych placówkach orzeczniczych (Instytucie Medycyny Pracy im. prof. J. Nofera, |
|Klinice Chorób Zawodowych i Toksykologii, Oddziale Chorób Zawodowych w Łodzi oraz Wojewódzkim Ośrodku Medycyny Pracy w Kędzierzynie-Koźlu) |
|nie stwierdzały wystąpienia u skarżącego choroby zawodowej - pylicy płuc (pylicy krzemowej), wymienionej w pozycji 3.1 wykazu chorób |
|zawodowych. Orzeczenia lekarskie uprawnionych jednostek orzeczniczych były jednoznaczne i w sposób przekonujący oraz zrozumiały wyjaśniały,|
|jakie przyczyny legły u podstaw uznania, że brak jest podstaw do rozpoznania zawodowej etiologii tej choroby, pomimo wykonywania przez |
|skarżącego pracy w warunkach narażenia na powstanie tej choroby. Sporządzone ponownie opinie odnosiły się ponadto do całości materiału |
|dowodowego, a w szczególności faktu wykonywania pracy w warunkach narażenia zawodowego, jako elementu definicyjnego choroby zawodowej |
|(wystąpienie narażenia zawodowego). Uwzględniały także przedłożoną przez skarżącego dokumentację medyczną. |
|Sąd zaznaczył, że organy administracji, realizując wskazania zawarte w uzasadnieniu wyroku z dnia 28 maja 2013 r. sygn. akt II SA/Op |
|156/13, co do sposobu dalszego prowadzenia postępowania, zażądały od jednostki orzeczniczej II stopnia (Instytutu w Łodzi), stosownie do § |
|8 ust. 2 rozporządzenia, uzupełnienia sporządzonej opinii i wyjaśnienia wątpliwości związanych z oceną widniejących na pełnowymiarowym |
|zdjęciu RTG stwierdzonych zmian na podstawie wytycznych Międzynarodowego Biura Pracy. Jednostka orzecznicza II stopnia w złożonym |
|uzupełnieniu opinii (z dnia [...] sierpnia 2014 r. i z dnia [...] grudnia 2014 r.) przedstawiła przebieg tworzenia się guzków krzemiczych oraz |
|ich budowę, która daje na zdjęciu RTG charakterystyczny obraz. Wskazała także, iż rozpoznanie kliniczne każdego rodzaju pylicy jest możliwe|
|jedynie w oparciu o ocenę zdjęcia radiologicznego, a wykonane u badanego zdjęcie RTG klatki piersiowej ujawniło cechy włóknienia |
|śródmiąższowego, który nie pozwala na rozpoznanie choroby zawodowej z pozycji 3.1 wykazu chorób zawodowych. Podkreśliła, że uwidocznienie i|
|opisanie guzków krzemiczych wymagałoby ponownego wykonania badania histopatologicznego. Podała także, iż nie można jednoznacznie |
|potwierdzić, czy pył zawierający wolną krystaliczną krzemionkę, był czynnikiem wyzwalającym śródmiąższowe włóknienie płuc, która to |
|jednostka chorobowa nie jest tożsama z pylicą płuc. |
|Mając powyższe na uwadze, Sąd podzielił dokonaną przez organy administracji ocenę sporządzonych opinii i przyjęcie w konsekwencji, że |
|schorzenie, na które leczy się skarżący od 2008 r., nie wyczerpuje definicji choroby zawodowej, gdyż legitymowane jednostki orzecznicze nie|
|stwierdziły u niego pylicy krzemowej płuc, o której mowa w pozycji 3. 1 załącznika do rozporządzenia. |
|Odnosząc się do zarzutów skargi, Sąd stwierdził, że organy orzekające w sprawie nie mają prawnego obowiązku prowadzenia postępowania tak |
|długo, aż zostanie ustalone w sposób jednoznaczny schorzenie, na które cierpi strona. Prawidłowe rozpoznanie sprawy nie wymaga ustalenia w |
|sposób kategoryczny i nie budzący wątpliwości jednostki chorobowej, na którą leczona jest strona postępowania. Orzeczenia lekarskie w |
|przedmiotowej sprawie zostały wydane nie tylko w oparciu o zgromadzony przez organ materiał dowodowy, ale także po przeprowadzeniu badania |
|skarżącego, ocenie złożonej przez niego dokumentacji medycznej i wniosków tam zawartych. |
|Sąd podkreślił, że niedopuszczalne jest stwierdzenie przez organ choroby zawodowej spoza listy zamieszczonej w załączniku do |
|rozporządzenia, nawet w sytuacji istnienia związku przyczynowo-skutkowego między ustalaną chorobą, a środowiskiem pracy. |
|Sąd stwierdził, że w sprawie nie doszło także do naruszenia § 8 ust. 1 rozporządzenia, który stanowi, że decyzję o stwierdzeniu choroby |
|zawodowej albo decyzję o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej wydaje się na podstawie materiału dowodowego, a w szczególności |
|danych zawartych w orzeczeniu lekarskim oraz formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika. Organy rozpoznały |
|ponownie sprawę zgodnie ze wskazaniami zawartymi w wyroku z dnia 28 maja 2013 r. sygn. akt II SA/Op 156/13 i dokonały wszechstronnej oceny |
|zgromadzonego materiału, czemu dały wyraz w uzasadnieniu zaskarżonych decyzji. |
|Sąd nie uwzględnił też wniosku o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego z zakresu pulmonologii, wskazując, że zgodnie z art. 106 § 3 |
|P.p.s.a., sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia |
|istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Oznacza to, że co do zasady sąd administracyjny nie |
|przeprowadza postępowania dowodowego i nie wyręcza organów w rozpoznawaniu sprawy, w tym i obowiązku wszechstronnego zebrania materiału |
|dowodowego i wyjaśnienia sprawy. |
S.C., reprezentowany przez radcę prawnego, wniósł skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 18 czerwca 2015 r. sygn. akt II SA/Op 169/15. Zaskarżył orzeczenie Sądu pierwszej instancji w całości, zarzucając:
- 1. naruszenie przepisów prawa materialnego, a to § 8 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych, poprzez zaniechanie wszechstronnej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego;
- 2. naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a., poprzez jego niezastosowanie i utrzymanie w mocy decyzji organów administracji, które zostały wydane z naruszeniem przepisów:
- a. art. 7 w zw. z art. 77 § 1 K.p.a. poprzez niezebranie i nierozpatrzenie materiału dowodowego w sposób wyczerpujący oraz niewykazanie należytej dbałości o dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy polegające na niewzięciu pod uwagę okoliczności:
- - wykonywania przez skarżącego pracy przez okres 20 lat w zakładach pracy, w których panowały warunki wziewnego narażenie na pył zawierający wolną krystaliczną krzemionkę bez odpowiedniego zabezpieczenia pod postacią masek ochronnych,
- - wydanych w sprawie orzeczeń lekarskich, które nie wskazując w sposób jednoznaczny na jednostkę chorobową, jaką jest samoistne włóknienie śródmiąższowe płuc,
- - braku badań lekarskich zmierzających do ustalenia faktycznej przyczyny stanu zdrowia skarżącego oraz progresji schorzenia;
- b. art. 80 K.p.a. poprzez dokonanie błędnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w przedmiocie ustalenia, czy schorzenia skarżącego mają charakter choroby zawodowej;
- 3. naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 151 P.p.s.a. w z wz. z art. 84 K.p.a. poprzez nieprzeprowadzenie dowodu z opinii biegłego z zakresu pulmonologii, mimo, że było to konieczne dla ustalenia okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, w szczególności oznaczenia jednostki chorobowej skarżącego, czy warunki pracy mogły przyczynić się do powstania zmian chorobowych w płucach, i czy dolegliwości, z którymi zmaga się skarżący mogły powstać, jeśli nie pracowałby w narażeniu na pył zawierający wolną krystaliczną krzemionkę.
Podnosząc powyższe zarzuty, S.C. wniósł o:
- 1. uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Opolu;
- 2. zasądzenie na rzecz skarżącego od organu kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; dalej powoływana również jako "P.p.s.a.") Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania.
W przedmiotowej sprawie Sąd nie stwierdził zaistnienia wymienionych w art. 183 § 2 P.p.s.a. przesłanek nieważności postępowania, zatem przedmiotową skargę kasacyjną należało rozpoznać w granicach zakreślonych podniesionymi w jej treści zarzutami.
W ramach pierwszego z zarzutów naruszenia przepisów postępowania wnoszący skargę kasacyjną kwestionuje przeprowadzoną przez Sąd pierwszej instancji kontrolę zaskarżonej decyzji w kontekście obowiązków spoczywających na organach administracji mocą art. 7, art. 77 § 1, a także art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.; dalej powoływana również jako K.p.a.). S.C. twierdzi, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Oplu powinien był uwzględnić skargę na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a., ponieważ organy administracji obu instancji nie zebrały i nie rozpatrzyły materiału dowodowego w sposób wyczerpujący oraz nie wykazały należytej dbałości o wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, a także błędnie oceniły zgromadzony w sprawie materiał dowodowy.
Ocena tak sformułowanego zarzutu wymaga określenia zakresu postępowania wyjaśniającego w sprawach dotyczących ustalenia chorób zawodowych. Konieczne jest zatem przywołanie w pierwszej kolejności uregulowań prawnych dotyczących tych kwestii.
Choroba zawodowa jest pojęciem prawnym zdefiniowanym w art. 2351 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz. U. z 2014 r., poz. 1502 ze zm. – stan prawny na dzień wydania decyzji zaskarżonej do Sądu pierwszej instancji; dalej powoływana również jako "K.p."). Zgodnie z tym przepisem, za chorobę zawodową uważa się chorobę, wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym".
O stwierdzeniu choroby zawodowej decyduje zatem zachowanie dwóch wymogów: zamieszczenie schorzenia w wykazie chorób zawodowych oraz ustalenie (bezspornie lub z wysokim stopniem prawdopodobieństwa), że zostało ono spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy lub w związku ze sposobem wykonywania pracy.
Na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 237 § 1 K.p. Rada Ministrów wydała rozporządzenie z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1367 ze zm. – stan prawny na dzień wydania decyzji zaskarżonej do Sądu pierwszej instancji; dalej powoływane również jako "rozporządzenie"). Powołany akt wykonawczy ma charakter mieszany. Zawiera bowiem zarówno normy o charakterze materialnoprawnym, do jakich zaliczyć należy sam wykaz chorób zawodowych, jak i przepisy procesowe regulujące tryb postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych.
Uwzględniając mieszany charakter powołanego rozporządzenia, należy dalej zauważyć, że jakkolwiek wnoszący skargę kasacyjną oparł ją zarówno na podstawie określonej w art. 174 pkt 2 P.p.s.a. (naruszenie przepisów postępowania), jak i na podstawie określonej w art. 174 pkt 1 P.p.s.a. (naruszenie prawa materialnego), to § 8 ust. 1 rozporządzenia, zakwalifikowany przez niego jako przepis prawa materialnego, jest w istocie przepisem o charakterze proceduralnym. Zgodnie z nim decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej lub braku podstaw do jej stwierdzenia wydaje właściwy państwowy inspektor sanitarny na podstawie materiału dowodowego, a w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim, wydanym na podstawie wyników przeprowadzonych badań lekarskich i pomocniczych, dokumentacji medycznej pracownika, dokumentacji przebiegu zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego. Jak z kolei stanowi § 8 ust. 2 rozporządzenia, jeżeli właściwy państwowy inspektor sanitarny przed wydaniem decyzji uzna, że materiał dowodowy, o którym mowa w ust. 1, jest niewystarczający do wydania decyzji, może żądać od lekarza, który wydał orzeczenie lekarskie, dodatkowego uzasadnienia tego orzeczenia, wystąpić do jednostki orzeczniczej II stopnia o dodatkową konsultację lub podjąć inne czynności niezbędne do uzupełnienia tego materiału.
Powołane przepisy rozporządzenia precyzują zatem obowiązki organu właściwego w przedmiocie stwierdzenia choroby zawodowej w zakresie gromadzenia materiału dowodowego. Stanowią więc dopełnienie ogólnych norm proceduralnych, zawartych w art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a.
Z powyższych względów zarzut naruszenia § 8 ust. 1 rozporządzenia należało rozpoznać łącznie z zarzutem naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 K.p.a.
Jak wynika z powołanych wyżej przepisów rozporządzenia, orzeczenia lekarskie stanowią, obok karty oceny narażania zawodowego, jeden z najistotniejszych dowodów w sprawie stwierdzenia choroby zawodowej. Orzeczenie lekarskie to dowód w rozumieniu art. 75 K.p.a., mający walor opinii biegłego, o której mowa w art. 84 § 1 K.p.a. Organy Inspekcji Sanitarnej nie mają zatem podstaw do samodzielnej oceny dokumentacji lekarskiej, prowadzącej do odmiennej oceny rozpoznanego u pracownika (byłego pracownika) schorzenia (zob. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 lipca 2015 r. sygn. akt II OSK 2829/13. Niepublikowany). Okoliczność, ta nie zwalnia jednak organu Państwowej Inspekcji Sanitarnej od oceny orzeczenia lekarskiego stosownie do treści art. 80 K.p.a. Organ ten ma zatem obowiązek kontrolować, czy wydane orzeczenia wyjaśniły istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności wymagające wiadomości specjalnych.
Organ ma możliwość uzupełnienia materiału dowodowego, a w razie potrzeby – na co jednoznacznie wskazuje treść § 8 ust. 2 rozporządzenia - może zwracać się do lekarzy jednostek orzeczniczych o wyjaśnienie wątpliwości, rozbieżności czy sprzeczności, które nie pozwalają mu na jednoznaczne rozstrzygnięcie i wydanie decyzji w sprawie.
Z akt sprawy rozpoznanej przez Sąd pierwszej instancji jednoznacznie wynika, że w postępowaniu zakończonym decyzją Opolskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Sanitarnego w Opolu z dnia [...] lutego 2015 r. – po uchyleniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu wyrokiem z dnia 28 maja 2013 r. sygn. akt II SA/Op 156/13 pierwotnie wydanych decyzji w przedmiocie braku podstaw do stwierdzenia u S.C. choroby zawodowej - uzyskano opinie zarówno jednostki orzeczniczej I stopnia (Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w Kędzierzynie-Koźlu), jak i jednostki orzeczniczej II stopnia (Instytutu Medycyny Pracy im. prof. J. Nofera, Kliniki Chorób Zawodowych i Toksykologii, Oddziału Chorób Zawodowych w Łodzi).
W uzasadnieniu orzeczenia Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w Kędzierzynie-Koźlu z dnia [...] kwietnia 2014 r. szczegółowo wyjaśniono, na podstawie jakich dokumentów i badań ustalono brak podstaw do rozpoznania choroby zawodowej wymienionej w poz. 3.1 wykazu chorób zawodowych (pylicy krzemowej płuc). W szczególności powołano się na dokumentację uzyskaną po wydaniu wcześniejszego, zakwestionowanego w powołanym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, orzeczenia z dnia 2 sierpnia 2012 r.
Jednostka orzecznicza I stopnia stwierdziła, odwołując się do kart informacyjnych leczenia szpitalnego, że u S.C. rozpoznawano podczas hospitalizacji samoistne śródmiąższowe włóknienie płuc, potwierdzone także badaniem histopatologicznym materiału pobranego w czasie biopsji przeprowadzonej w 2009 r. Rozważyła także charakter i dynamikę zmian radiologicznych, dochodząc do konkluzji, że zebrana dokumentacja lekarska nie wykazała zmian dostatecznie uzasadniających rozpoznanie pylicy płuc.
Także w uzasadnieniu orzeczenia Instytutu Medycyny Pracy im. prof. J. Nofera, Kliniki Chorób Zawodowych i Toksykologii, Oddziału Chorób Zawodowych w Łodzi z dnia [...] czerwca 2014 r. wskazano, że wykonane u S.C. HRCT potwierdziło zmiany o charakterze włóknistym z niewielką komponentą zmian aktywnych oraz rozstrzenie oskrzeli. Podobnie, jak w orzeczeniu jednostki orzeczniczej I stopnia, zwrócono uwagę, że w badaniu histopatologicznym zaobserwowano cechy włóknienia typu kolagenowego. Wskazano wreszcie, że podczas hospitalizacji w Klinice Instytutu Medycyny Pracy wykonano badania czynnościowe układu oddechowego oraz pełnowymiarowe zdjęcie klatki piersiowej. Skonkludowano, że stwierdzona na obecnie wykonanym zdjęciu zmiany w płucach nie spełniają radiologicznych wymogów dla pylicy płuc oraz odpowiadają bardziej znacznemu włóknieniu śródmiąższowemu niż pylicy krzemowej.
Należy podkreślić, na co trafnie zwrócił uwagę Sąd pierwszej instancji na stronie 13 uzasadnienia zaskarżonego wyroku, że organy administracji zażądały od jednostki orzeczniczej II stopnia - w trybie § 8 ust. 2 rozporządzenia - uzupełnienia sporządzonej opinii i wyjaśnienia wątpliwości związanych z oceną zmian widniejących na pełnowymiarowym zdjęciu RTG. Instytut Medycyny Pracy im. prof. J. Nofera, Klinika Chorób Zawodowych i Toksykologii, Oddział Chorób Zawodowych w Łodzi uzupełnił orzeczenie z dnia [...] czerwca 2014 r. w pismach z dnia z dnia [...]sierpnia 2014 r. i z dnia [...] grudnia 2014 r. Pisma te potwierdzają, że u badanego - na podstawie zdjęcia RTG klatki piersiowej - ujawniono cechy zwłóknienia śródmiąższowego, które nie pozwalają na rozpoznanie choroby zawodowej z pozycji 3.1 wykazu chorób zawodowych.
Ponadto, zgodnie ze wskazaniami Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu zwartymi w wyroku z dnia 28 maja 2013 r. sygn. akt II SA/Op 156/13, materiał dowodowy został uzupełniony poprzez przesłuchanie świadków i strony, dołączenie dokumentacji medycznej, świadectwa pracy skarżącego, notatki urzędowej z dnia 28 stycznia 2014 r., dotyczącej danych uzyskanych na podstawie analizy akt archiwalnych pracodawcy skarżącego, co do warunków pracy, przebiegu pracy zawodowej, badań lekarskich i badań środowiskowych.
Wobec powyższego nie budzi zastrzeżeń Naczelnego Sądu Administracyjnego konstatacja Sądu pierwszej instancji, zawarta na stronach 12 i 13 uzasadnienia zaskarżonego wyroku, że orzeczenia lekarskie uprawnionych jednostek orzeczniczych były jednoznaczne i w sposób przekonujący oraz zrozumiały wyjaśniały, jakie przyczyny legły u podstaw uznania, że brak jest podstaw do rozpoznania u skarżącego choroby zawodowej. Wydane przez uprawnione jednostki opinie oparte zostały przy tym, zgodnie z wymaganiami określnymi w § 6 ust. 1 rozporządzenia, na podstawie wyników przeprowadzonych badań lekarskich i pomocniczych, dokumentacji medycznej skarżącego, dokumentacji przebiegu zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego.
Nie było więc podstaw, aby odmówić wydanym w sprawie opiniom jednostek orzeczniczych I i II stopnia wiarygodności i mocy dowodowej. Sąd pierwszej instancji zasadnie zatem (na stronie 13 uzasadnienia zaskarżonego wyroku) zaakceptował dokonaną przez organ administracji ocenę orzeczeń i wyprowadzone z tych dowodów wnioski.
Wbrew twierdzeniu autora skargi kasacyjnej, zarówno orzeczenie Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w Kędzierzynie-Koźlu z dnia [...] kwietnia 2014 r., jak i orzeczenie Instytutu Medycyny Pracy im. prof. J. Nofera, Kliniki Chorób Zawodowych i Toksykologii, Oddziału Chorób Zawodowych w Łodzi z dnia [...] czerwca 2014 r. oraz uzupełniające je pisma z dnia [...] sierpnia 2014 r. i z dnia [...] grudnia 2014 r., jednoznacznie wykluczają u skarżącego pylicę krzemową płuc. Jak natomiast zasadnie zauważył Sąd pierwszej instancji (na stronie 13 uzasadnienia zaskarżonego wyroku) organy rozstrzygające w przedmiocie choroby zawodowej nie mają obowiązku prowadzenia postępowania i gromadzenia dowodów tak długo, aż jednoznacznie zostanie ustalone, na jakie schorzenie cierpi pracownik lub były pracownik. Wobec jednoznacznej treści art. 2351 K.p. postępowanie prowadzone w trybie rozporządzenia z dnia 30 czerwca 2009 r. jest ograniczone do chorób wymienionych w wykazie chorób zawodowych, stanowiącym załącznik do rozporządzenia. Jeżeli zatem właściwy organ stwierdzi, że strona nie cierpi na chorobę zawodową wymienioną w wykazie, to istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona, a postępowanie administracyjne należy zakończyć.
Ponieważ ocena stanu zdrowia S.C., dokonana przez wyspecjalizowane jednostki diagnostyczno-orzecznicze, doprowadziła do jednoznacznej konstatacji, że nie cierpi on na chorobę zawodową z pkt 3.1 załącznika do rozporządzenia, a zarazem nie zachodziły podstawy do zakwestionowania mocy dowodowej sporządzonych przez te jednostki opinii, to wykluczone było dokonywanie przez organy administracji samodzielnej oceny dokumentacji lekarskiej, prowadzącej do odmiennej oceny rozpoznanego u skarżącego schorzenia, czy też gromadzenie i ocena kolejnych dowodów, mających na celu ustalenie, na jaką jednostkę chorobową cierpi skarżący.
Z przedstawionych względów chybione jest twierdzenie wnoszącego skargę kasacyjną wskazujące na potrzebę przeprowadzenia przez organ administracji dowodu z opinii biegłego z zakresu pulmonologii w celu oznaczenia jednostki chorobowej skarżącego oraz jej etiologii.
Podsumowując, należy więc stwierdzić, że Sąd pierwszej instancji trafnie uznał, iż organy administracji podjęły wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, wyczerpująco zebrały i rozpatrzyły materiał dowodowy sprawy, a także dokonały jego prawidłowej oceny. Zarówno więc zarzuty naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. oraz art. 80, a także § 8 ust. 1 rozporządzenia, jak również zarzut naruszenia art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 84 K.p.a., okazały się niezasadne.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, oddalił skargę kasacyjną.