Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 9 lipca 2013 r., sygn. akt VII SAB/Wa 228/12 oddalił skargę P. K. na przewlekłe prowadzenie postępowania administracyjnego przez Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego w sprawie rozpoznania wniosku skarżącego z dnia [...] marca 2011 r. o stwierdzenie nieważności decyzji Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] maja 2007 r., znak: [...].
Wyrok zapadł na tle następujących okoliczności sprawy:
W dniu [...] marca 2011 r. do Głównego Urzędu Nadzoru Budowlanego wpłynął wniosek skarżącego o stwierdzenie nieważności decyzji Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] maja 2007r., znak: [...]; utrzymującej w mocy decyzję własną z dnia [...] stycznia 2007r., znak: [...]; odmawiającą stwierdzenia, na wniosek P. K., nieważności decyzji GINB z dnia [...] lutego 2005r., znak: [...]; utrzymującej w mocy własną decyzję z dnia [...] stycznia 2005 r., znak: [...]; odmawiającą stwierdzenia, na wniosek P. K., nieważności decyzji Wojewody Łódzkiego z dnia [...] października 2003r., znak: [...]; uchylającej decyzję Starosty T. z dnia [...] sierpnia 2003r., znak: [...] w części dot. pozwolenia na rozbiórkę budynku technicznego - oznaczonego w decyzji numerem [...] oraz wiaty i kotłowni - oznaczonych w decyzji numerem [...] i w tej części nakładającej obowiązek zgłoszenia — a w pozostałej części utrzymującej zaskarżoną decyzję w mocy.
Pismem z dnia [...] kwietnia 2011 r. organ zawiadomił strony postępowania zakończonego objętą wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzją, o jego wszczęciu. W toku wszczętego postępowania organ ustalił, że wyjaśnienia wymaga szereg okoliczności, w tym: osoby syndyka [...] S.A., aktualnego adresu J. D., następców prawnych zmarłych stron postępowania (celem zapewnienia czynnego udziału w postępowaniu). Z uwagi na niemożność ustalenia następców prawnych zmarłych K. K. oraz M. P. wystąpiono do Sądu Rejonowego w Tomaszowie Mazowieckim z wnioskami o ustanowienie kuratorów spadków dla ww. osób. W wyniku postępowania przed sądem powszechnym ustalone zostały osoby będące następcami prawnymi zmarłych, w konsekwencji czego postanowieniem z dnia [...] listopada 2012 r., organ podjął uprzednio zawieszone postępowanie.
Jednocześnie w okresie zawieszenia postępowania organ powziął informację o śmierci kolejnej strony postępowania – J. K. Postanowieniem z dnia [...] grudnia 2012 r., po ustaleniu, iż nie toczyło się postępowanie spadkowe oraz nie został wyznaczony kurator spadku oraz zarządca masy spadkowej, ponownie zawieszono postępowanie. Organ wskazał, iż obowiązkiem organu administracji jest za każdym razem ustalenie na nowo kręgu stron postępowania oraz takie ukształtowanie postępowania, aby mogły w nim brać udział wszystkie podmioty uprawnione.
Skarżący złożył skargę do sądu, zarzucając mu przewlekłe prowadzenie postępowania. Zarzucił organowi także, iż w innych sprawach prowadzonych z udziałem tych samych uczestników nie podejmowano działań mających na celu ustalenie adresów zamieszkania i następców prawnych zmarłych stron. W ocenie skarżącego takie działania są bezcelowe i nadmiernie przedłużają postępowanie.
Główny Inspektor Nadzoru Budowlanego wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę, wskazując m.in., że w sprawach ze skargi na przewlekłość postępowania administracyjnego sąd administracyjny bada, czy podejmowane przez organ czynności zmierzają do należytego i szybkiego załatwienia sprawy i podejmuje rozstrzygnięcia, o których mowa w art. 149 p.p.s.a. Sąd wskazał również na sposób rozumienia przewlekłości. Sąd zauważył, że strona skarżąca wyczerpała tryb zażaleniowy z art. 37 §1 k.p.a., wnosząc skargę do WSA po uprzednim złożeniu zażalenia na przewlekłość postępowania administracyjnego. Wniesienie skargi na przewlekłe prowadzenie postępowania nie zostało ograniczone jakimkolwiek terminem. Strona skarżąca po uprzednim wyczerpaniu trybu zaskarżenia może wnieść skargę na przewlekłość w każdym czasie.
W ocenie sądu w niniejszej sprawnie nie można zarzucić organowi, iż prowadził postępowanie administracyjne w sprawie wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji w sposób przewlekły. Jak wynika z akt sprawy organ podjął uzasadnione działania mające na celu ustalenie pełnego kręgu uczestników postępowania. Nie mógł organ pominąć milczeniem informacji, iż niektórzy uczestnicy postępowania zmarli, czy też, że w stosunku do uczestniczącej w postępowaniu spółki toczy się postępowanie upadłościowe. Działania organu w tym zakresie uznać należy za prawidłowe. Zasadnie organ zwrócili się do Sądu Rejonowego w Piotrkowie Trybunalskim o ustalenie adresu syndyka, gdyż tylko syndyk jest uprawniony do reprezentowania spółki w upadłości. Równie uzasadnione były działania organu mające na celu ustalenie aktualnego adresu J. D. Ponadto z uwagi na ujawnienie się faktu zgonu dwóch osób będących uczestnikami postępowania organ podjął szereg czynność mających na celu ustalenie następców prawnych.
W konsekwencji organ zwrócił się do sądu Rejonowego w Tomaszowie Mazowieckim z wnioskami o ustanowienie kuratora spadku. Wobec informacji o śmierci kolejnej strony postępowania – J.K., postanowieniem z dnia [...] grudnia 2012 r. postępowania w niniejszej sprawie zostało zawieszone. Sąd wskazał, że zawieszenie postępowania wstrzymuje bieg terminów przewidzianych w kodeksie, które rozpoczęły swój bieg przed zawieszeniem postępowania. Przez czas zawieszenia postępowania należy rozumieć okres od daty zawieszenia postępowania, określonej w postanowieniu o zawieszeniu postępowania do daty podjęcia postępowania, określonej w postanowieniu o podjęciu zawieszonego postępowania. Wskazał przy tym, iż nie jest uprawniony do przeprowadzenia kontroli zasadności zawieszenia postępowania w niniejszej sprawie.
W ocenie sądu nie zasługują na uwzględnienie zarzuty skargi, iż czynności podejmowane przez organ są bezcelowe. Obowiązkiem bowiem organu jest ustalenie stron postępowania. Pominięcie osoby, której interesu prawnego dotyczy sprawa będąca przedmiotem postępowania, skutkuje wadliwością dającą podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a.).
Od tego wyroku skarżący wniósł skargę kasacyjną, zaskarżając go w całości i zarzucając mu naruszenie:
- 1) art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej: p.p.s.a. poprzez nie przeprowadzenie przez sąd z urzędu dowodu uzupełniającego z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy prowadzonej przez Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z wniosku skarżącego z dnia [...] marca 2011 r.:
- a. w celu ustalenia czy Organ prawidłowo określił krąg osób będących stronami postępowania, a w rezultacie błędne przyjęcie, przez sąd, iż m.in. następcy prawi pani J. K. powinni być stroną przedmiotowego postępowania. Zdaniem skarżącego prawidłowe ustalenie kręgu stron postępowania doprowadziłoby do stwierdzenia, iż nie ma podstaw do zawieszania postępowania z powodu śmierci pani J. K., co mogło mieć istotny wpływ na treść orzeczenia.
- b. w celu sprawdzenia przyczyn, dla których jak wynika z odpowiedzi na skargę z dnia [...] grudnia 2012 r. po ujawnieniu się faktu śmierci J. K. (co miało miejsce w lipcu 2012 r.) Organ nie podjął żadnych czynności poza zawieszeniem z tego powodu postępowania w sprawie, w sytuacji gdy na dzień wydania orzeczenia postępowanie w sprawie nadal było zawieszone, co zdaniem skarżącego niewątpliwie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Przeprowadzenie ww. dowodów jest niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowodowałoby nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie.
2) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 12 § 1 k.p.a. poprzez oddalenie skargi na przewlekłe prowadzenie postępowania przez GINB w sytuacji gdy, z akt sprawy wynika, iż w zakresie ujawnienia się śmierci J.K. organ od dnia [...] lipca 2012 r. nie podjął żadnych działań zmierzających do ustalenia jej następców prawnych, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
3) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 63 § 2 k.p.a. poprzez oddalenie skargi na przewlekłe prowadzenie postępowania z uzasadnieniem, iż organ właściwie ustalił krąg stron postępowania w sytuacji gdy sąd nie poczynił żadnych ustaleń w tym zakresie, a z akt administracyjnych wynika, iż Organ błędnie odczytał wniosek złożony [...] marca 2011 r. jako wniosek o stwierdzenie nieważności całej decyzji z dnia [...] maja 2007 r. znak: [...], gdy z treści wniosku wynika, iż intencją skarżącego było doprowadzenie do stwierdzenia nieważności jedynie części decyzji - odnoszącej się do rozbiórki budynków bezpośrednio sąsiadujących z jego działką, a wiec położonych na działce nr [...], co mogło mieć istotny wpływ na treść orzeczenia.
Wniósł o uchylenie tego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania, a także zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego z urzędu. W uzasadnieniu wskazał, że organy zignorowały fakt, iż domaga się on stwierdzenia nieważności decyzji wyłącznie w części odnoszącej się do rozbiórki budynków stykających się z jego własnymi budynkami. Skutkowało to podejmowaniem niepotrzebnych czynności mających na celu ustalenie następców prawnych wielu osób, które nie powinny być uznane za strony tego postępowania. Działania te są pozornie uzasadnione.
Sąd powinien był dopuścić z urzędu dowód z akt sprawy oraz dokonać kontroli zawieszenia postępowania ze względu na konieczność ustalenia następców prawnych J. K. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie w całości oraz zasądzenie kosztów postępowania. Wskazał, że dopuszczenie dowodu z urzędu jest uprawnieniem, nie zaś obowiązkiem sądu i nie może być traktowane jako naruszenie przepisów. Skarżący nie sprecyzował ponadto o jakich dokumentach mówi. Sąd ma ograniczone możliwości dokonywania ustaleń faktycznych. Wskazał, że sprawność postępowania nie może mieć miejsca kosztem uprawnień stron w tym postępowaniu. Postanowienie w sprawie zawieszenia postępowania kontrolowane jest w innym postępowaniu, niż tym, które ma na celu badanie przewlekłości. Zdaniem organu ostatni zarzut został skonstruowany wadliwie.
W replice na odpowiedź na skargę kasacyjną skarżący wskazał na brak w aktach postępowania administracyjnego dokumentu z [...] marca 2013 r. oraz wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji GINB z [...] maja 2007 r. J. K. nie powinna być stroną postępowania, a organ nie poczynił kroków niezbędnych do dalszego procesowania. Wskazał, że domaga się stwierdzenia nieważności decyzji w całości.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Naczelny Sąd Administracyjny, jak stanowi art. 183 § 1 p.p.s.a, rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny kontroluje zgodność zaskarżonego orzeczenia z prawem materialnym i procesowym w granicach skargi kasacyjnej. Oznacza to zatem, że zakres rozpoznania sprawy wyznacza strona wnosząca skargę kasacyjną przez przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie. Nie dopatrzywszy się w niniejszej sprawie okoliczności uzasadniających nieważność postępowania, Naczelny Sąd Administracyjny przeszedł do oceny zarzutów skargi kasacyjnej i uznał, że podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty nie są zasadne.
Przed odniesieniem się do zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej należy zwrócić uwagę, że złożona w dniu [...] listopada 2012r. skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na przewlekłe prowadzenie postępowania dotyczyła wniosku skarżącego z dnia [...] marca 2011r., który wpłynął do Głównego Urzędu Nadzoru Budowlanego w dniu [...] marca 2011r., (który wbrew twierdzeniom pełnomocnika skarżącego w replice na odpowiedź na skargę kasacyjną znajduje się w aktach sprawy), a który dotyczył stwierdzenie nieważności decyzji Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] maja 2007r., znak: [...].
Decyzją z dnia [...] maja 2007r. GINB utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] stycznia 2007r., znak: [...]; odmawiającą stwierdzenia, na wniosek P. K., nieważności decyzji GINB z dnia [...] lutego 2005r., znak: [...]; utrzymującej w mocy własną decyzję z dnia [...] stycznia 2005 r., znak: [...]; odmawiającą stwierdzenia, na wniosek P. K., nieważności decyzji Wojewody Łódzkiego z dnia [...] października 2003r., znak: [...]; uchylającej decyzję Starosty T. z dnia [...] sierpnia 2003r., znak: [...] w części dot. pozwolenia na rozbiórkę. Jak wynika z skargi, z skargi kasacyjnej, stanowiska pełnomocnika skarżącego zajętego na rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym rzeczywistym zamiarem skarżącego jest dążenie do stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody Łódzkiego z dnia [...] października 2003r., znak: [...]; w uchylającej decyzję Starosty T. z dnia [...] sierpnia 2003r., znak: [...] w części dot. pozwolenia na rozbiórkę budynku technicznego - oznaczonego w decyzji numerem [...] oraz wiaty i kotłowni - oznaczonych w decyzji numerem [...] i w tej części nakładającej obowiązek zgłoszenia.
Stąd też podnoszona przez skarżącego argumentacja w rzeczywistości dotyczy decyzji Wojewody Łódzkiego z dnia [...] października 2003r., znak: [...], podczas gdy wniosek o stwierdzenie nieważności dotyczy decyzji Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] maja 2007r., znak: [...].
Należy jeszcze zaznaczyć, że decyzja Wojewody Łódzkiego z dnia [...] października 2003r., znak: [...], była już przedmiotem wniosku skarżącego o stwierdzenie nieważności, a GINB decyzją z dnia [...] stycznia 2005r. odmówił stwierdzenia jej nieważności, a następnie decyzją z dnia [...] lutego 2005 GINB utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] stycznia 2005.
Decyzja Wojewody Łódzkiego z dnia [...] października 2003r., znak: [...] była przedmiotem kolejnego wniosku skarżącego o stwierdzenie jej nieważności. GINB decyzją z dnia [...] października 2009r. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody Łódzkiego z dnia [...] października 2003r., a następnie decyzją z dnia [...] listopada 2009r. GINB utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] października 2009r. Wojewódzki Sad Administracyjny w Warszawie prawomocnym wyrokiem z dnia 14 kwietnia 2010r. VII SA/Wa 98/10 oddalił skargę K. K. i P. K. na decyzję GINB z dnia [...] listopada 2009r. Mimo prawomocnego wyroku WSA VII SA/Wa 98/10 oddalającego skargę na decyzję odmawiająca wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody Łódzkiego z dnia [...] października 2003r., znak: [...]., skarżący składa kolejne wnioski o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody Łódzkiego z dnia [...] października 2003r.I tak GINB decyzją z dnia [...] grudnia 2010r. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody Łódzkiego z dnia [...] października 2003r., a decyzją z dnia [...] stycznia 2011r. utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] grudnia 2010r.
W takich okolicznościach został złożony w dniu [...] marca 2011r. wniosek w przedmiotowej sprawie, który formalnie dotyczy stwierdzenie nieważności decyzji Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] maja 2007r., znak: [...], a w rzeczywistości dąży do wyeliminowania z obrotu decyzji Wojewody Łódzkiego z dnia [...] października 2003r..(kolejny wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody Łódzkiego z dnia [...] października 2003r. skarżący złożył w dniu [...] sierpnia 2013r., GINB postanowieniem z dnia [...] września 2013r. odmówił wszczęcia postępowania, a postanowieniem z dnia [...] października 2013r. GINB utrzymał w mocy postanowienie z dnia [...] września 2013r.) Odnosząc się do zarzutów skargi kasacyjnej w przedmiotowej sprawie należy zaznaczyć, że skarga na przewlekłość postępowania z dnia [...] listopada 2012r., została złożona w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym dnia [...] listopada 2012r., a więc w czasie gdy postępowanie administracyjne było zawieszone. Podniesione zarzuty oparte zostały na podstawie art.174 pkt 2 p.p.s.a, a więc naruszeniu przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy:
Pierwszy zarzut dotyczy naruszenia przez Sąd I instancji art.106 § 3 p.p.s.a. poprzez nie przeprowadzenie z urzędu dowodów w celu ustalenia, czy organ prawidłowo określił krąg stron w postępowaniu z wniosku skarżącego z dnia [...] marca 2011r., oraz w celu sprawdzenia przyczyn dla których po ujawnieniu faktu śmierci J. K. organ nie podjął żadnych czynności poza zawieszeniem postępowania. Odnosząc się do tego zarzutu należy w pierwszej kolejności stwierdzić, że w postępowaniu ze skargi na przewlekłość postępowania Sąd I instancji nie może rozstrzygać, w kwestii prawidłowości ustalenia przez organ kręgu stron postępowania administracyjnego. W sytuacji gdy doszło do zawieszenia postępowania administracyjnego z uwagi na śmierć stron i konieczność ustalenia następców prawnych stronie, która kwestionuje fakt zawieszenia postępowania administracyjnego przysługują środki prawne, łącznie ze skargą do sądu, za pomocą których może kwestionować zasadność zawieszenia postępowania administracyjnego.
To w postępowaniu w sprawie ze skargi na postanowienie o zawieszeniu postępowania sąd bada zasadność zawieszenia postępowania, a tym samym zasadność ustalania następców prawnych zmarłych stron. Stąd też podnoszony w skardze kasacyjnej zarzut, iż Sąd I instancji nie przeprowadził dowodów na okoliczność prawidłowego ustalenia przez organ stron postępowania nie mógł być uwzględniony.
Drugi zarzut skargi kasacyjnej dotyczy naruszenia art.151 p.p.s.a w zw. z art. 12 § 1 k.p.a. poprzez niepodjęcie przez organ od [...] lipca 2012r., po uzyskaniu informacji o śmierci J. K., żadnych działań zmierzających do ustalenia jej następców prawnych, a zawiesił z tego powodu postępowanie, podczas gdy z posiadanych przez Sąd na dzień [...] lipca 2013r. informacji nie wynika, aby takie działania były podjęte. Ustosunkowując się do tego zarzutu należy w pierwszej kolejności odwołać się do podniesionych wyżej uwag dotyczących postępowania w którym można poddać ocenie zasadność zawieszenia postępowania. A ponadto, mimo zawieszenia postępowania organ podjął czynności mające na celu ustalenie, czy przed Sądem Rejonowym w Tomaszowie Mazowieckim toczyło się postępowanie spadkowe po J. K., uzyskując w dniu [...] marca 2013r. odpowiedź negatywną (pismo z [...] marca 2013r. sygn.akt [...]). Okoliczność dołączenia tego pisma do skargi kasacyjnej nie zmienia faktu, że takie działania zostały podjęte i miały one miejsce przed wyrokiem w przedmiotowej sprawie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 lipca 2013r..
W tym stanie rzeczy podniesiony zarzut nie mógł spowodować uwzględnienia skargi kasacyjnej.
Odnosząc się do trzeciego zarzutu w którym zarzucono naruszenie art.151 p.p.s.a. w zw. z art.63 § 2 k.p.a. poprzez błędne odczytanie przez organ treści wniosku z dnia [...] marca 2011r. jako wniosku o stwierdzenie nieważności całej decyzji z dnia [...] maja 2007r., podczas gdy z treści wniosku wynika, że intencją skarżącego było doprowadzenie do stwierdzenia nieważności jedynie części decyzji – odnoszącej się rozbiórki budynków bezpośrednio sąsiadujących z jego działka, należy stwierdzić, że zarzut ten jest bezzasadny. W pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę, że treść powołanego przepisu art.63 § 2 k.p.a. wskazuje co powinno zawierać podanie, skarżący nie wskazuje w jaki sposób Sąd I instancji naruszył ten przepis, podane zaś uzasadnienie tego zarzutu nie koresponduje z treścią powołanego przepisu.
Następnie należy podnieść, że przedmiotem wniosku z dnia [...] marca 2011r. o stwierdzenie nieważności była decyzja GINB z dnia [...] maja 2007r. Decyzją z dnia [...] maja 2007r. GINB utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] stycznia 2007r., znak: [...]; odmawiającą stwierdzenia, na wniosek P. K., nieważności decyzji GINB z dnia [...] lutego 2005r., znak: [...]. Będąca przedmiotem wniosku o stwierdzenie nieważności decyzja GINB z dnia [...] maja 2007r. nie dotyczy rozbiórki budynków, podnoszone tym samym argumenty, że intencją wniosku było stwierdzenie nieważności części decyzji odnoszącej się do rozbiórki budynków bezpośrednio sąsiadujących z działką skarżącego, nie pozostają w związku z decyzją GINB z dnia [...] maja 2007r. Podnoszona przez skarżącego argumentacja w rzeczywistości dotyczy decyzji Wojewody Łódzkiego z dnia [...] października 2003r., znak: [...], (co do której GINB odmówił już wszczęcia postępowania o stwierdzenie jej nieważności, a Wojewódzki Sad Administracyjny w Warszawie prawomocnym wyrokiem z dnia 14 kwietnia 2010r.
VII SA/Wa 98/10 oddalił skargę) podczas gdy wniosek o stwierdzenie nieważności dotyczy decyzji Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] maja 2007r., znak: [...]. Dlatego też tak sformułowany zarzut skargi kasacyjnej nie mógł być uwzględniony.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art.184 p.p.s.a oddalił skargę kasacyjną.
Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego - radcy prawnemu J. K. wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art.209 i 210 p.p.s.a mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną należne od Skarby Państwa (art.250 p.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjnym w postępowaniu określonym w art.258-261 p.p.s.a. Stosownie do § 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz.1348 ze zm.) pełnomocnik skarżącego powinien złożyć wojewódzkiemu sądowi administracyjnemu oświadczenie, o jakim mowa w tym przepisie.