Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnegoz 23 czerwca 2020 r., sygn. akt II OSK 3093/19

Uzasadnienie

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 12 czerwca 2019 r., sygn. akt IV SA/Wa 871/19 uwzględnił skargę A. M. J. H.-B. (dalej określanego jako skarżący) i uchylił decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] lutego 2019 r., nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego.

Wyrok został wydany w następujących okolicznościach stanu faktycznego i prawnego sprawy:

Wojewoda Mazowiecki decyzją z dnia [...] października 2018 r., nr [...], po rozpatrzeniu wniosku skarżącego z dnia 4 kwietnia 2018 r., reprezentowanego w toku postępowania administracyjnego przez przedstawiciela ustawowego N. E. B., odmówił potwierdzenia posiadania przez niego obywatelstwa polskiego. Zaznaczył jednocześnie, że skarżący urodził się w dniu [...] w [...] i według belgijskiego aktu urodzenia jest synem B. H. i N. E. B. Skarżący wniósł odwołanie od tej decyzji do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, który jednak wskazaną na wstępie decyzją z dnia [...] lutego 2019 r. utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.

Motywując tak podjęte rozstrzygnięcie organ nawiązał do art. 4 oraz art. 6 ust. 1 obowiązującej w dacie urodzenia skarżącego ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim (Dz. U. z 2000 r. Nr 28, poz. 353, ze zm.) i wyjaśnił, że nabycie obywatelstwa polskiego przez małoletniego cudzoziemca z mocy prawa – przez urodzenie, uzależniono od wykazania, że co najmniej jedno z rodziców w dacie jego urodzenia posiadało obywatelstwo polskie. Za kluczowe uznał zarazem ustalenie podstawy prawnej nabycia obywatelstwa polskiego przez skarżącego, tj. w drodze przysposobienia pełnego w myśl art. 16 ustawy z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096, ze zm., obecnie Dz. U. z 2020 r. poz. 347, dalej powoływanej jako ustawa), który wszedł w życie w dniu 15 sierpnia 2012 r. Nawiązał do art. 121 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2017 r. poz. 682, ze zm., obecnie Dz.U. z 2019 r. poz. 2086, ze zm., dalej określanej jako K.r.o.), określającego skutki przysposobienia pełnego.

Podkreślił, że przepisy prawa polskiego nie przewidują ani usankcjonowania związku osób tej samej płci, ani możliwości przysposobienia dziecka przez takie osoby, ponieważ zgodnie z art. 115 § 1 K.r.o. przysposobić wspólnie mogą tylko małżonkowie. Jak zaznaczył, pojęcia "rodzicielstwo" i "rodzice" zawsze odnoszą się do osób różnej płci, tj. kobiety i mężczyzny, na co wskazuje także art. 18 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483, ze zm.), z kolei przez przysposobienie pełne dziecka następuje definitywna utrata władzy rodzicielskiej rodziców dziecka, wynikająca z art. 123 K.r.o., która w zasadzie nie odżywa.

Organ odwoławczy odnotował, że wyrokiem Sądu Powszechnego Pierwszej Instancji w Brukseli z dnia 15 czerwca 2011 r. obywatelka polska N. E. B. dokonała przysposobienia skarżącego, będącego dzieckiem jej partnerki, obywatelki niemieckiej B. H., określonego jako "przysposobienie pełne w celu urzeczywistnienia integracji dziecka na łonie rodziny". W jego ocenie skutki, jakie wywołuje to orzeczenie w zakresie przysposobienia pełnego, są analogiczne do tych, jakie przepisy prawa polskiego wiążą z przysposobieniem pasierba (art. 1211 § 1 K.r.o.), przy założeniu, że N. E. B. pozostawałaby w związku małżeńskim w rozumieniu prawa polskiego. Matka dziecka nie utraciła wszak praw względem skarżącego. Orzeczenie belgijskiego Sądu, zgodnie z którym przez przysposobienie pełne następuje urzeczywistnienie integracji dziecka na łonie rodziny, pociąga za sobą prawne potwierdzenie istnienia rodziny założonej przez osoby tej samej płci, co powoduje, że skutki przysposobienia są nie do pogodzenia z polskim porządkiem prawnym. Dlatego skutków tych nie można przenieść na grunt prawa polskiego, co uniemożliwia potwierdzenie nabycia przez skarżącego obywatelstwa polskiego z mocy prawa.

Organ odwołał się do klauzuli porządku publicznego, przewidzianej w art. 7 ustawy z dnia 4 lutego 2011 r. - Prawo prywatne międzynarodowe (Dz. U. z 2015 r. poz. 1792, ze zm., dalej powoływanej jako P.p.m.), podkreślając, że sporządzony na podstawie wspomnianego wyroku akt urodzenia skarżącego, który obok jego matki jako drugiego rodzica wymienia kobietę, wskazuje, że jego rodzicami są osoby tej samej płci. W jego świetle "B. jest współmałżonką matki dziecka, H. B. Narodziny dziecka są owocem projektu pary". Organ stwierdził zatem, że skoro prawu polskiemu nie jest znana taka forma i skutki instytucji przysposobienia pełnego, to nie jest możliwe uznanie, na podstawie posiadanego materiału dowodowego, że skarżący nabył obywatelstwo polskie na skutek przysposobienia pełnego w rozumieniu art. 16 ustawy.

Skarżący, reprezentowany przez przedstawiciela ustawowego, złożył na tę decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, kwestionując wyrażone w niej stanowisko.

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, nawiązując do dotychczas prezentowanych racji.

W uzasadnieniu wyroku z dnia 12 czerwca 2019 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie jako powód uwzględnienia skargi wskazał niewłaściwie zastosowanie oraz dokonanie wadliwej wykładni norm prawa materialnego przez organ odwoławczy w zakresie potwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego przez skarżącego. Stwierdził następnie, że dla ustalenia podstawy nabycia lub utraty obywatelstwa polskiego właściwe są przepisy obowiązujące w chwili zdarzenia lub czynności, na skutek których nastąpiło nabycie lub utrata obywatelstwa polskiego. Mając na uwadze art. 66 ustawy, który odnosi się jedynie do spraw wszczętych na podstawie poprzednio obowiązującej ustawy z 1962 r., oraz powołując się na uzasadnienie projektu ustawy, przyjął, że w sytuacji, gdy postępowanie zostało wszczęte na podstawie aktualnej ustawy, zastosowanie powinny mieć wyłącznie jej przepisy.

Sąd doszedł do przekonania, że skarżący został przysposobiony w sposób pełny, toteż znajduje wobec niego zastosowanie art. 16 ustawy, który wszedł w życie z dniem 15 sierpnia 2012 r. Złożenie wniosku i przysposobienie nastąpiło bowiem w okresie, kiedy przepis ten obowiązywał, a zarazem przed ukończeniem przez skarżącego 16 roku życia.

Sąd wytknął także nadmierne skoncentrowanie się przez organ odwoławczy na kwestii przysposobienia przez małżonków, podczas gdy, choć ustawodawca polski nie dopuszcza możliwości przysposobienia przez małżonków (jednego z nich) tej samej płci, należało rozważyć sytuację przewidzianą w art. 114 K.r.o., gdy przysposobienia dokonuje tylko jedna osoba. W tym aspekcie orzeczenie sądu belgijskiego nie godzi zaś w obowiązujący polski system prawny.

Sąd wyraził pogląd, że wskazanie w belgijskim akcie urodzenia dwóch kobiet jako rodziców skarżącego nie wywołuje jakiegokolwiek skutku prawnego, akt potwierdza natomiast przysposobienie dokonane przez N. E. B., posiadającą obywatelstwo polskie.

W kolejnym fragmencie uzasadnienia Sąd powołał się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, a także na uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 12 listopada 2012 r., sygn. akt III CZP 58/12 (OSNC 2013, nr 5, poz.

55) i podważył stanowisko organu, że belgijski akt urodzenia nie stanowi dowodu nabycia obywatelstwa polskiego na skutek przysposobienia pełnego. Podkreślił bowiem, że zagraniczne dokumenty urzędowe, w tym także akty stanu cywilnego, mają moc dowodową na równi z polskimi dokumentami urzędowymi, a moc dowodowa zagranicznego aktu stanu cywilnego nie zależy od wpisania go do polskich ksiąg stanu cywilnego.

Sąd skonstatował zatem, że w niniejszej sprawie normy prawnorodzinne nie będą miały zastosowania dla stwierdzenia posiadania polskiego obywatelstwa przez małoletniego w oparciu o art. 16 ustawy, gdyż istotne jest jedynie to, czy rodzic, który dokonał przysposobienia pełnego małoletniego cudzoziemca przed ukończeniem 16 roku życia, jest obywatelem polskim.

W końcowym fragmencie Sąd omówił aspekt sprawy dotyczący konstytucyjnych i międzynarodowych standardów ochrony praw dziecka, akcentując, że przewidziana forma nabycia obywatelstwa polskiego przez przysposobienie może być sposobem na rozwiązanie kwestii obywatelstwa w sytuacji związków partnerskich.

Mając na uwadze powyższe Sąd pierwszej instancji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302, ze zm., obecnie Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, ze zm., dalej zwanej P.p.s.a.), uchylił zaskarżoną decyzję.

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, reprezentowany przez pełnomocnika będącego radcą prawnym, wniósł skargę kasacyjną od wyroku z dnia 12 czerwca 2019 r., zaskarżając to orzeczenie w całości.

Skarga kasacyjna zawiera zarzuty zarówno procesowe, jak i materialnoprawne.

Wszystkie zarzuty procesowe, odniesione zostały do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c P.p.s.a., i podnosiły kolejno naruszenie:

1. 1. art. 141 § 4 P.p.s.a. w powiązaniu z art. 7 i art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096, ze zm., obecnie Dz. U. z 2020 r. poz. 256, ze zm., dalej powoływanej jako K.p.a.) w szczególności poprzez:
2. – wewnętrzną sprzeczność uzasadnienia, polegającą na tym, że z jednej strony Sąd pierwszej instancji rozważa i ocenia kwestie związane z regulacjami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy pod kątem skarżącego i jego przysposobienia, w tym w zakresie zgodności tego przysposobienia z obowiązującymi normami polskimi, zarzucając dodatkowo organowi, że ten nie przeprowadził analizy stanu faktycznego w tym zakresie, natomiast dalej wyraźnie wskazuje, że: "nabycie obywatelstwa podlega wyłącznie reżimowi publicznoprawnemu. Nie będą miały zastosowania w sprawie normy prawnorodzinne, które wskazują na sposoby potwierdzenia biologicznego pokrewieństwa pomiędzy dzieckiem a jego rodzicami";
3. – wewnętrzną sprzeczność ustaleń dokonanych przez Sąd, który z jednej strony uznaje belgijski akt urodzenia w zakresie, w jakim potwierdza przysposobienie i wskazuje jako matkę obywatelkę polską, z drugiej zaś strony stanowczo oświadcza, że: "W zakresie, w jakim ten akt urodzenia miałby stanowić wyłączny dowód stwierdzonego w nim (macierzyństwa), to nie wywołuje on skutków prawnych dla czynności publicznoprawnej w formie potwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego". W ocenie pełnomocnika powyższe świadczy, że Sąd pierwszej instancji uznaje skuteczność aktu urodzenia w zakresie stwierdzenia przysposobienia, a jednocześnie odmawia tej skuteczności w zakresie potwierdzenia macierzyństwa. Dodatkowo jest niekonsekwentny w możliwości zastosowania art. 7 P.p.m., gdyż dopuszcza przyjęcie tylko części skutków prawnych aktu urodzenia, jednocześnie akcentując brak możliwości zastosowania tego przepisu. W konsekwencji wskazanych sprzeczności niejasne pozostają przesłanki uznania przez Sąd skargi za zasadną i nie można zweryfikować ocenić oceny prawnej, która o tym przesądziła;
4. 2. art. 133 § 1 i art. 141 § 4 P.p.s.a. w związku z art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. oraz z art. 114 § 1, art. 1141 § 1, art. 115 § 1, art. 121 § 1-4, art. 123 § 2, art. 619 K.r.o.

i art. 7 P.p.m. w szczególności poprzez:

1. – przyjęcie, że organ nie rozważył kwestii przysposobienia całkowitego dokonanego tylko przez jedną osobę i naruszył tym samym art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a., podczas gdy organ w uzasadnieniu decyzji wyraźnie wskazał i uzasadnił zagadnienia związane z przysposobieniem, a kwestia ta nie miała znaczenia dla sprawy, gdyż nawet adopcja przez jedną osobę - N. E. B. powodowała skutki sprzeczne z podstawowymi zasadami polskiego porządku prawnego, doprowadzając do sytuacji, gdy dziecko ma obydwoje rodziców tej samej płci. Biorąc powyższe pod uwagę pełnomocnik zaznaczył, że organ wyjaśnił sprawę w sposób wystarczający i wykazał, z jakich powodów uznaje dokumenty potwierdzające przysposobienie za niewywołujące skutków prawnych na gruncie niniejszej sprawy;
2. – nieprawidłowe przeprowadzenie kontroli działalności organu i uchylenie zaskarżonej decyzji w sytuacji, gdy decyzja odpowiada prawu i brak jest podstaw do jej uchylenia;
3. 3. art. 141 § 4, art. 151 P.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. oraz z art. 1145 oraz 1146 § 1 pkt 7 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 1360, ze zm., obecnie Dz. U. z 2019 r. poz. 1460, ze zm., dalej powoływanej jako K.p.c.), art. 7 P.p.m., art. 18 i art. 30 Konstytucji, art. 114 § 1, art. 1141 § 1, art. 115 § 1, art. 121 § 1-4, art. 123 § 2, art. 619 K.r.o. i art. 16 ustawy, w szczególności poprzez:
4. – odmówienie organowi prawa do swobodnej oceny dowodów, w tym do oceny w zakresie sprzeczności orzeczenia o przysposobieniu i wydanego na jego podstawie aktu urodzenia z podstawowymi zasadami polskiego porządku prawnego w sytuacji, gdy skarżący był poinformowany o stanowisku organu w tym zakresie na etapie postępowania administracyjnego oraz wezwany do przeprowadzenia postępowania delibacyjnego przed sądem powszechnym, a mimo to nie przeprowadził tego postępowania;
5. – przyjęcie, że organ niewłaściwie ocenił dowody związane z przysposobieniem i w konsekwencji wadliwie odmówił stwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego przez skarżącego. Zdaniem pełnomocnika Sąd naruszył zatem prawo organu do swobodnej oceny dowodów zgodnej z zasadami logiki i doświadczenia życiowego (art. 80 K.p.a.);
6. – nieuwzględnienie, że zagraniczny akt urodzenia oraz wyrok sądu belgijskiego orzekający o przysposobieniu są sprzeczne z podstawowymi zasadami polskiego porządku prawnego i w związku z tym powinna nastąpić odmowa uznania ich skutku i mocy dowodowej;
7. 4. art. 133 § 1, art. 141 § 4 oraz art. 151 P.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., art. 1145 i art. 1146 § 1 pkt 7 K.p.c., art. 7, art. 57 ust. 1 i art. 2 ust. 1 P.p.m., art. 18, art. 30 i art. 72 ust. 1 Konstytucji RP, art. 114 § 1, art. 1141 § 1, art. 115 § 1, art. 121 § 1-4, art. 123 § 2, art. 619 K.r.o. i art. 16 ustawy, w szczególności poprzez:
8. – pominięcie i niezasadne nieuwzględnienie przy ocenie dowodów dotyczących przysposobienia, tj. orzeczenia sądu belgijskiego i aktu urodzenia skarżącego, że przysposabiająca nabyła [...] marca 2004 r. obywatelstwo polskie, a tym samym zgodnie z art. 57 ust. 1 i art. 2 ust. 1 P.p.m. należało do przysposobienia stosować prawo polskie, podczas gdy sąd belgijski przyjął jako właściwe prawo brytyjskie i dopuszczalność przysposobienia ocenił w świetle prawa brytyjskiego, a nie polskiego. Pełnomocnik podkreślił, że biorąc pod uwagę powyższe uchybienie sądu belgijskiego, już tylko z tej przyczyny organ miał pełne prawo wymagać, aby skarżący przeprowadził procedurę uznania skuteczności tego wyroku w Polsce przed sądem powszechnym, a w przypadku nieprzeprowadzenia tego postępowania ocenić we własnym zakresie skuteczność tego orzeczenia, stwierdzić, że jest ono sprzeczne z podstawowymi zasadami polskiego porządku prawnego i w konsekwencji nie uznać skutków wynikających z tego orzeczenia oraz sporządzonego na jego podstawie aktu stanu cywilnego;
9. – przyjęcie przez Sąd, że przysposobienie dokonane za granicą przez obywatela polskiego, w wyniku którego rodzicami dziecka zostają osoby tej samej płci, nie jest sprzeczne z podstawowymi zasadami polskiego porządku prawnego w sytuacji, gdy obowiązujące w Polsce przepisy nie dopuszczają, ani aby rodzicami małoletniego były osoby tej samej płci, ani adopcji w takiej sytuacji;
10. – przyjęcie braku możliwości zastosowania klauzuli porządku publicznego w sytuacji, gdy z obowiązujących przepisów, a także z orzecznictwa, wynika dopuszczalność dokonania oceny w tym zakresie i zastosowania klauzuli porządku publicznego;
11. – niezastosowanie w sprawie, w szczególności przy ocenie dowodów i ich mocy, a także wynikających z nich skutków, art. 7 P.p.m w sytuacji, gdy z zagranicznego aktu urodzenia wynika, że skarżący w wyniku uznania skuteczności belgijskiego aktu urodzenia oraz wyroku sądu belgijskiego posiada dwie matki, czyli rodziców jednopłciowych;
12. – przyjęcie, że zagraniczny akt urodzenia skarżącego nie zawiera elementów sprzecznych z polskim porządkiem prawnym, w tym nieuwzględnienie, że uznanie zagranicznego aktu urodzenia i wynikającej z jego treści skuteczności przysposobienia, jest sprzeczne w szczególności z art. 18 i art. 30 Konstytucji oraz przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Zdaniem pełnomocnika Sąd całkowicie pomija, że w świetle prawa polskiego nie doszłoby do adopcji, w wyniku której dziecko posiadającej biologiczną matkę zostaje przysposobione całkowicie przez drugą kobietę i w konsekwencji ma dwie matki;
13. – pominięcie, że na podstawie obowiązujących w Polsce przepisów dotyczących rodziny i przysposobienia nie byłoby możliwie, aby skarżący miał dwie matki, w wyniku jego przysposobienia przez N. E. B., a w efekcie, że skutki orzeczenia sądu belgijskiego oraz wydanego na jego podstawie aktu urodzenia są sprzeczne z podstawowymi zasadami polskiego porządku prawnego;
14. – nieprawidłowe przeprowadzenie kontroli działalności organu i uchylenie zaskarżonej decyzji w sytuacji, gdy decyzja odpowiada prawu i brak jest podstaw do jej uchylenia.
15. 5. art. 104 ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. - Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2224, ze zm., obecnie Dz. U. z 2020 r. poz. 463, ze zm.) w związku z art. 1138 K.p.c., art. 76 § 1 K.p.a. oraz z art. 56 ust. 1 i 2 ustawy, poprzez:
16. – przyjęcie przez Sąd, że organ naruszył ww. przepisy i bezpodstawnie uznał, że belgijski akt urodzenia skarżącego nie stanowi dowodu w sprawie, podczas gdy art. 1138 K.p.c. nie przesądza o tym, że w stosunku do belgijskiego aktu urodzenia nie można zastosować klauzuli porządku publicznego i odmówić przeniesienia części skutków prawnych z niego wynikających na grunt prawa polskiego. Pełnomocnik wyraził przekonanie, że treść tego aktu jest konsekwencją orzeczenia o przysposobieniu sądu belgijskiego, które na podstawie np. art. 1146 § 1 ust. 7 K.p.c. może nie podlegać uznaniu na terytorium Polski. Tym samym również dokument urzędowy (akt stanu cywilnego), wydany na podstawie tego orzeczenia, może być zakwestionowany w zakresie uznania niektórych skutków prawnych z niego wynikających i do oceny tych skutków może znaleźć zastosowanie art. 7 P.p.m.;
17. – pominięcie przez Sąd, że ustawodawca w art. 107 pkt 3 ustawy- Prawo o aktach stanu cywilnego przewiduje możliwość odmowy transkrypcji, jeżeli byłaby sprzeczna z podstawowymi zasadami porządku prawnego RP, tym samym, że nawet przy transkrypcji istnieje możliwość oceny skutków prawnych wynikających z zagranicznego aktu stanu cywilnego;
18. – nieprawidłowe przeprowadzenie kontroli działalności organu i uchylenie zaskarżonej decyzji w sytuacji, gdy decyzja odpowiada prawu i brak jest podstaw do jej uchylenia;
19. 6. art. 3 § 1, art. 141 § 4 oraz art. 151 P.p.s.a. w związku art. 72 Konstytucji poprzez przyjęcie, że organ pominął ten przepis, podczas gdy, jak wskazał Sąd, obowiązkiem ustawodawcy jest stworzenie unormowań pozwalających na urzeczywistnienie dobra dziecka, co przy zastosowaniu zasady racjonalności ustawodawcy i oceny obecnie obowiązujących regulacji dotyczących przysposobienia i stosunków rodzinnych, pozwala stwierdzić, że działanie organu było zgodne z obowiązującymi w tym zakresie regulacjami, a więc i z przyjętym przez ustawodawcę modelem ochrony dobra dziecka.

Z kolei pierwszy zarzut materialnoprawny odniesiono do art. 16 ustawy w z art. 66 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim. W tych ramach pełnomocnik zwrócił uwagę, że przysposobienie skarżącego nastąpiło w okresie obowiązywania tej ostatniej ustawy, która nie przywidywała nabycia obywatelstwa w ten sposób. Tym samym Sąd pierwszej instancji zastosował prawo materialne, tj. art. 16 ustawy, do zdarzeń przeszłych, zaszłych przed wejściem tego prawa w życie. Ponadto zdaniem pełnomocnika Sąd zastosował ten przepis w przypadku przysposobienia, którego skutki są sprzeczne z podstawowymi zasadami polskiego porządku prawnego i nie powinny być uznane na gruncie prawa polskiego.

Kolejny zarzut podniósł niezastosowanie przez Sąd pierwszej instancji art. 7 P.p.m. i art. 1146 § 1 pkt 7 K.p.c. odnośnie do treści wynikającej z zagranicznego aktu stanu cywilnego w sytuacji, gdy treść aktu urodzenia jest sprzeczna z polskim porządkiem prawnym. W ocenie pełnomocnika Sąd niezasadnie nie zastosował wskazanych przepisów do zaistniałego stanu faktycznego, przyznając moc dowodową dokumentom sprzecznym z tym porządkiem prawnym. Pełnomocnik w rozwinięciu zarzutu przytoczył fragment wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 maja 2015 r., sygn. akt II OSK 2419/13 (LEX nr 1780447).

Następnie pełnomocnik zarzucił niewłaściwą wykładnię art. 1138 K.p.c. w związku z art. 7 P.p.m., dopuszczającą uznanie części informacji czy danych wynikających z zagranicznego aktu stanu cywilnego w zakresie przysposobienia i przyznanie im mocy dowodowej w sytuacji, gdy skutki zagranicznego aktu stanu cywilnego są sprzeczne z podstawowymi zasadami polskiego porządku prawnego Podniósł, że w świetle obecnie obowiązującego prawa polskiego nie doszłoby do przysposobienia dziecka, które ma matkę, przez drugą kobietę i nie zostałby sporządzony akt o takiej treści. Zaznaczył, że Sąd wywodzi możliwość wyciągnięcia wniosków jedynie w zakresie przysposobienia, pomijając wszystkie pozostałe dane i informacje wynikające z zagranicznego aktu urodzenia, w tym to, że w wyniku przysposobienia dziecko ma dwie matki.

Dalej pełnomocnik podniósł błędną wykładnię art. 72 ust. 1 Konstytucji, polegającą na niezasadnym wskazaniu możliwości uznaniowego działania organu w sprawie administracyjnej będącej przedmiotem skargi, podczas gdy organ działa w granicach i na zasadach prawa, od którego nie może odstąpić. Pełnomocnik podkreślił, że sam Sąd wyraził pogląd, że obowiązkiem ustawodawcy jest stworzenie unormowań pozwalających na urzeczywistnienie dobra dziecka, co przy zastosowaniu zasady racjonalności ustawodawcy i oceny obecnie obowiązujących regulacji dotyczących przysposobienia i stosunków rodzinnych, pozwala stwierdzić, że działanie organu było zgodne z obowiązującymi w tym zakresie regulacjami, a więc i z przyjętym przez ustawodawcę modelem ochrony dobra dziecka.

Wreszcie ostatni zarzut wytknął niewłaściwe zastosowanie art. 7 ust. 1 Konwencji o prawach dziecka z dnia 20 listopada 1989 r. ratyfikowanej przez Polskę 30 września 1991 r. (Dz. U. nr 120 poz. 526). Jak zauważył pełnomocnik, Sąd powołuje się na ten przepis, podczas gdy nie ma on zastosowania w sprawie. Wynika z niego bowiem, że niezwłocznie po urodzeniu dziecka zostanie sporządzony jego akt urodzenia, a dziecko od momentu urodzenia będzie miało prawo do otrzymania imienia, uzyskania obywatelstwa oraz, jeśli to możliwe, prawo do poznania swoich rodziców i pozostawania pod ich opieką. Przepis ten nie miał więc zastosowania w sprawie, wobec czego nie doszło do naruszenia przewidzianych w nim praw skarżącego.

W oparciu o powyższe podstawy kasacyjne pełnomocnik wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi i jej oddalenie, jeżeli Sąd uzna istotę sprawy za dostatecznie wyjaśnioną, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, a także zasądzenie od skarżącego na rzecz organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Pełnomocnik zrzekł się przeprowadzenia rozprawy.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autor rozwinął argumentację mającą przemawiać za zasadnością podniesionych zarzutów, szeroko przytaczając orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego które, w jego ocenie, wyjaśnia kwestie związane z uregulowanym przez ustawodawcę modelem rodziny oraz wprost wskazuje na dopuszczalność zastosowania klauzuli porządku publicznego i pomijania na gruncie prawa polskiego skutków prawnych zagranicznych dokumentów sprzecznych z podstawowymi zasadami polskiego porządku prawnego.

Pełnomocnik zwrócił uwagę na uprawnienia organu do swobodnej oceny dowodów, również w zakresie sprzeczności orzeczenia o przysposobieniu i wydanego na jego podstawie aktu urodzenia z podstawowymi zasadami porządku prawnego, którego to uprawnienia Sąd mu odmówił. Jego zdaniem organ właściwie ocenił jednak te dowody i w konsekwencji słusznie odmówił stwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego przez skarżącego. Pełnomocnik zaakcentował, że Sąd pominął przy ocenie dowodów, że przysposabiająca nabyła [...] marca 2004 r. obywatelstwo polskie, a tym samym zgodnie z art. 57 ust. 1 i art. 2 ust. 1 P.p.m. należało do przysposobienia stosować prawo polskie.

Autor skargi kasacyjnej zakwestionował stanowisko Sądu, zgodnie z którym przysposobienie dokonane za granicą, przez obywatela polskiego, w wyniku którego rodzicami dziecka zostają osoby tej samej płci, nie jest sprzeczne z podstawowymi zasadami polskiego porządku prawnego. Zagraniczny akt urodzenia skarżącego zawiera wszak elementy sprzeczne z polskim porządkiem prawnym, w tym art. 18 i art. 30 Konstytucji RP oraz przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Pełnomocnik podniósł, że Sąd całkowicie pominął, że świetle prawa polskiego nie doszłoby do adopcji, w wyniku której dziecko ma dwie matki, oraz że art. 1138 K.p.c. nie przesądza, iż w stosunku do belgijskiego aktu urodzenia nie można zastosować klauzuli porządku publicznego i odmówić przeniesienia części skutków prawnych z niego wynikających.

W końcowym fragmencie uzasadnienia skargi kasacyjnej pełnomocnik odniósł się do ostatniego z podniesionych zarzutów i stwierdził, że art. 7 ust. 1 Konwencji o prawach dziecka nie ma zastosowania w sprawie, a małoletni otrzymał obywatelstwo po matce i nie jest bezpaństwowcem.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Skarga kasacyjna okazała się zasadna, choć jej zarzuty nie mogą być w całości uznane za trafne.

Przed ich rozpoznaniem, zauważyć wypada, że obejmują one liczne przepisy i przybrały stosunkowo rozbudowaną postać, lecz nie zostały należycie usystematyzowane. Niektóre przepisy wielokrotnie objęto różnymi zarzutami, które dodatkowo podnoszą nierzadko te same okoliczności. W takim stanie rzeczy uzasadnione jest odstąpienie przez Naczelny Sąd Administracyjny od kolejności, w jakiej zarzuty kasacyjne zostały sformułowane, i przyjęcie uporządkowanej sekwencji wywodu, odwołującej się do poszczególnych problemów prawnych czy kwestii, jakie zostały poruszone w skardze kasacyjnej.

Rozważania te rozpocząć trzeba od zarzutu naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a., który jest najdalej idący w tym sensie, że jego uwzględnienie wykluczyłoby rozpatrzenie pozostałych zarzutów kasacyjnych. Przepis ten określa bowiem wymogi, jakim powinno odpowiadać uzasadnienie wyroku sądu administracyjnego, wobec czego stanowi usprawiedliwioną podstawę skargi kasacyjnej wówczas, gdy to uzasadnienie nie pozwala na kontrolę kasacyjną wyroku, uniemożliwiając jednoznaczną rekonstrukcję podstawy rozstrzygnięcia (zob. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 września 2019 r., sygn. akt I OSK 78/18, LEX nr 2744856). Autor skargi kasacyjnej utrzymuje, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku dotknięte jest właśnie taką wadą ze względu na sprzeczność pomiędzy niektórymi twierdzeniami, jakie się w nim znalazły.

Jednocześnie jednak sam nie miał problemów z odtworzeniem zapatrywań Sądu pierwszej instancji i podjęciem z nimi obszernej polemiki w ramach innych zarzutów kasacyjnych, które zresztą kilkukrotnie odniesiono również do art. 141 § 4 P.p.s.a. Ten fakt, a także możliwość weryfikacji zaskarżonego orzeczenia pod kątem tych zarzutów, wyklucza niejako sam przez się jego uchylenie z powodu naruszenia analizowanego przepisu. Zasadniczy wywód Sądu jest wszak jasny, można również prześledzić argumenty, na jakich się on opiera, choć nie zawsze są one trafne i spójnie układają się w logicznie powiązaną całość. Skądinąd te mankamenty, co szczególnie widoczne na wyeksponowanym w skardze kasacyjnej wątku zakresu zastosowania klauzuli porządku publicznego przewidzianej w art. 7 P.p.m., są wynikiem powoływania poglądów orzeczniczych, które nie są jednolite. Rzecz jasna, Sąd pierwszej instancji powinien dostrzec tę rozbieżność, wskazać, które racje podziela i z jakich przyczyn, zwłaszcza gdy cytowane fragmenty nie potwierdzają uzasadnianej tezy lub wręcz mogą podawać ją w wątpliwość.

Niemniej teza ta pozostaje jasna. Sąd pierwszej instancji przyjął mianowicie, że N. E. B., będąca obywatelką polską, przysposobiła skarżącego w sposób pełny, wskutek czego nabył on obywatelstwo polskie na podstawie art. 16 ustawy. Konsekwencją i rozwinięciem tej tezy są dalsze twierdzenia, krytykujące dokonaną przez organy kwalifikację przysposobienia w oparciu o ocenę dokumentów zagranicznych, w tym odwołujące się do szerszego kontekstu sprawy łączącego się z międzynarodowymi i konstytucyjnymi standardami ochrony praw dziecka. Podniesione w skardze kasacyjnej uchybienia dotyczące uzasadnienia zaskarżonego wyroku mają zatem wprawdzie wpływ na wynik kontroli instancyjnej, lecz jej nie uniemożliwiają.

Punktem wyjścia w rozpatrywanej materii musi być powołany art. 16 ustawy. Jest bowiem poza sporem, że rozpoznając sprawę w przedmiocie stwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego na podstawie tego przepisu, należy odnieść się do zdarzeń, których skutkiem, w świetle jego treści, jest nabycie obywatelstwa polskiego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 września 2006 r., sygn. akt II OSK 512/06, LEX nr 1252095). Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w innym wyroku z dnia 30 października 2012 r., sygn. akt II OSK 1966/11 (LEX nr 1233718), potwierdzenie to następuje w drodze decyzji mającej charakter deklaratoryjny, która powinna być poprzedzona wnikliwym administracyjnym postępowaniem wyjaśniającym, koncentrującym się na ustaleniu ustawowych przesłanek posiadania obywatelstwa polskiego.

Sąd zaznaczył zarazem, że w postępowaniu tym znajduje zastosowanie także art. 1138 K.p.c., który zrównuje zagraniczne dokumenty urzędowe z polskimi dokumentami urzędowymi pod względem ich mocy dowodowej.

Zgodnie z art. 16 ustawy małoletni cudzoziemiec, przysposobiony przez osobę lub osoby posiadające obywatelstwo polskie, nabywa obywatelstwo polskie, jeżeli przysposobienie pełne nastąpiło przed ukończeniem przez niego 16 lat, przy czym w tym przypadku przyjmuje się, że nabycie to następuje z dniem urodzenia. Wbrew skardze kasacyjnej, nie ulega wątpliwości, że w niniejszej sprawie trzeba zastosować ten przepis, mimo iż przysposobienie nastąpiło przed jego wejściem w życie. Przysposobienie zostało w nim uznane za przesłankę, nie przyczynę nabycia obywatelstwa. Obywatelstwo nie należy przecież do skutków spowodowanych przez przysposobienie czy konstytuujących się wraz z nim, jak więź pomiędzy przysposobionym a przysposabiającym, skoro w wyniku przysposobienia przyjmuje się jego nabycie z dniem urodzenia. Data przysposobienia pozostaje bez znaczenia dla daty nabycia obywatelstwa. Niepodobna natomiast negować nabycia obywatelstwa z dniem urodzenia dlatego, że dana osoba urodziła się w czasie, gdy obowiązywała poprzednia ustawa o obywatelstwie polskim, która nie wiązała nabycia obywatelstwa z przysposobieniem.

Potwierdza to uzasadnienie projektu ustawy, do którego słusznie odwołał się Sąd pierwszej instancji. Warto przytoczyć następujący jego fragment: "Innym ze sposobów nabycia obywatelstwa polskiego z mocy prawa jest nabycie przez przysposobienie pełne - w rozumieniu Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego - małoletniego cudzoziemca, który nie ukończył 16 lat przez osobę lub osoby posiadające obywatelstwo polskie. Przysposobienie pełne powodowało będzie nabycie obywatelstwa polskiego przez małoletniego z dniem jego urodzenia, bez względu na datę przysposobienia, jeśli nastąpi przed ukończeniem 16 roku życia przez przysposobionego".

Zamysłem ustawodawczym było więc powiązanie nabycia obywatelstwa z przysposobieniem pełnym, i to w rozumieniu Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Skądinąd trudno uznać, by przysposobienie pełne, o którym mowa w art. 16 ustawy, stanowiło inną instytucję niż ta uregulowana w polskim prawie rodzinnym. Spór w rozpatrywanej sprawie ogniskuje się właśnie wokół tego, czy skarżący został w taki sposób przysposobiony przez obywatelkę polską – nie ulega bowiem wątpliwości, że ziściły się wszystkie pozostałe przesłanki określone w art. 16 ustawy. Rozstrzygnięcie tej kwestii nie należy jednak do zadań łatwych, ponieważ przysposobienia dokonano przed sądem belgijskim na zasadach wynikających z prawa obcego. Odpowiedź na pytanie o to, czy przysposobienie to może być uznane za przysposobienie pełne w znaczeniu wynikającym z art. 16 ustawy, czyli w efekcie również z Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, wymaga uwzględniania dokumentów zagranicznych i oceny skutków zdarzeń powstałych na gruncie prawa obcego z punktu widzenia polskiego porządku prawnego.

Powtórzyć zarazem trzeba, że przedmiotem oceny są skutki zdarzeń poświadczonych zagranicznymi dokumentami, nie zaś same zdarzenia czy też ich zgodność z przepisami prawa obcego, w tym obcego prawa prywatnego międzynarodowego, lub polskiego. Stąd bezprzedmiotowe są spostrzeżenia autora skargi kasacyjnej na temat błędów, jakich miał dopuścić się sąd belgijski podczas orzekania o przysposobieniu skarżącego. Obowiązek poszanowania suwerenności Królestwa Belgii oznacza, że orzeczenie to nie może być kwestionowane, a nawet komentowane przez organ polskiej władzy publicznej, w tym Naczelny Sąd Administracyjny.

W art. 1145 K.p.c. ustanowiono zasadę, w myśl której orzeczenia sądów państw obcych wydawane w sprawach cywilnych podlegają uznaniu w Polsce z mocy prawa, chyba że zachodzą przeszkody określone w art. 1146 K.p.c., do czego wypadnie jeszcze powrócić. Skutki prawne tych orzeczeń są przenoszone na obszar podlegający prawu polskiemu bez konieczności przeprowadzania odrębnego postępowania, lecz pod warunkiem sprawdzenia przez właściwy w danej sprawie polski organ państwowy ad hoc w prowadzonym przezeń postępowaniu warunków takiego uznania (wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 maja 2015 r., sygn. akt II OSK 2372/13, LEX nr 1780419 i z dnia 29 sierpnia 2018 r., sygn. akt II OSK 2129/16, LEX nr 2563851).

Nie zachodzi więc wspomniana w skardze kasacyjnej potrzeba uruchomienia przed sądem powszechnym procedury uznania wyroku sądu belgijskiego. Wbrew wyrażonemu w niej przekonaniu, Sąd pierwszej instancji nie odmawia też organom kompetencji do poczynienia tego rodzaju ustaleń we własnym zakresie. Zarzuty kasacyjne w rozpatrywanej materii pozostają zresztą ze sobą w sprzeczności:

z jednej strony podnoszą bowiem, że Sąd podważa prawo organów do swobodnej oceny dowodów, natomiast z drugiej utrzymują, że błędnie przyjął, iż ocena ta jest nieprawidłowa. Analiza wyników oceny dowodów nie jest przecież równoznaczna z podważaniem podstaw prawnych do dokonania oceny, wręcz przeciwnie musi opierać się na założeniu, że organ był do niej nie tylko uprawniony, lecz nawet zobowiązany. Bezspornie jest tak zarówno wtedy, gdy rezultaty analizy są pozytywne, aprobując konkluzje organu, jak i wówczas, gdy są one krytyczne i dostrzegają wady sformułowanych wniosków. Krytyka taka, co oczywiste, nie oznacza naruszenia prawnych reguł kontroli sądowoadministracyjnej.

Sąd pierwszej instancji nie stracił również z pola widzenia, że w art. 1138 K.p.c. zrównano moc dowodową dokumentów urzędowych polskich i zagranicznych. Trafnie powołał się na uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 12 listopada 2012 r., sygn. akt III CZP 58/12, w myśl której akt stanu cywilnego sporządzony za granicą stanowi wyłączny dowód potwierdzonych nim zdarzeń także wtedy, gdy nie został wpisany do polskich ksiąg stanu cywilnego. Bezzasadnie przy tym w skardze kasacyjnej zwalczano jego rozważania, w świetle których jedynie część z tych takich zdarzeń można wziąć pod uwagę w niniejszej sprawie. Analogiczny pogląd wypowiedziano przecież ostatnio w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 grudnia 2019 r., sygn. akt II OPS 1/19 (ONSAiWSA 2020, nr 2, poz. 11), przyjmującej, że m.in. art. 7 P.p.m. nie dopuszcza transkrypcji zagranicznego aktu urodzenia dziecka, w którym jako rodzice wpisane są osoby tej samej płci.

W jej uzasadnieniu stwierdzono mianowicie, że odmowa transkrypcji takiego aktu z powodu naruszenia zasad polskiego porządku prawnego nie pozbawia go mocy dowodowej odnośnie do stwierdzonych w nim zdarzeń, w tym takich, z którymi wiąże się nabycie obywatelstwa, i nie wyklucza powołania się na niego w postępowaniach sądowych i administracyjnych dotyczących praw dziecka.

Słusznie jednak w skardze kasacyjnej zarzucono Sądowi pierwszej instancji nieprawidłową interpretację zagranicznych dokumentów i błędne ustalenie treści i charakteru prawnego zdarzenia, które zostało nimi potwierdzone. Przed sądem belgijskim N. E. B. dokonała wprawdzie przysposobienia skarżącego według prawa brytyjskiego, które określone zostało jako pełne, lecz polegało na "integracji dziecka na łonie rodziny". Skarżący jest bowiem dzieckiem osoby pozostającej w uznawanym przez prawo belgijskie związku jednopłciowym z przysposabiającą, którą w wyniku przysposobienia w belgijskim akcie urodzenia wpisano, obok matki biologicznej, jako rodzica.

Tym samym spostrzeżenie Sądu pierwszej instancji, że rozpatrywane zdarzenie mogłoby być kwalifikowane jako przewidziane w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym przysposobienie pełne dokonane indywidualnie, przez jedną osobę, zostało poczynione w oderwaniu od stanu faktycznego, jaki można ustalić na podstawie dokumentów zagranicznych. Sąd przeszedł jednocześnie do porządku nad rozważaniami zawartymi w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, dowodzącymi, że przepisy powołanego Kodeksu taką kwalifikację wykluczają. Otóż wedle art. 121 § 3 K.r.o. wskutek przysposobienia pełnego ustają prawa i obowiązki przysposobionego wynikające z pokrewieństwa względem jego krewnych, jak również prawa i obowiązki tych krewnych względem niego.

Co więcej, według art. 123 § 1 K.r.o. przez przysposobienie ustaje dotychczasowa władza rodzicielska lub opieka nad przysposobionym. W efekcie jeżeli skarżący zostałby przysposobiony przez N. E. B., to zerwane zostałyby jego więzy rodzinne z biologiczną matką, co przecież w sprawie nie nastąpiło. W analizowanym przypadku niemożliwe jest zaś wyłączenie powyższych reguł na zasadzie art. 1211 § 1 oraz 123 § 2 K.r.o. Ten pierwszy przepis stanowi mianowicie, że art. 121 § 3 K.r.o. nie stosuje się względem małżonka, którego dziecko zostało przysposobione przez drugiego małżonka, natomiast zgodnie z art. 123 § 2 K.r.o. jeżeli jeden z małżonków przysposobił dziecko drugiego małżonka, władza rodzicielska przysługuje obojgu małżonkom wspólnie.

Sąd pierwszej instancji dostrzegł wszak, że "ustawodawca polski nie dopuszcza możliwości przysposobienia przez małżonków tej samej płci". W konsekwencji nie było podstaw do sformułowania przez Sąd tezy, iż w sprawie ziściła się przesłanka nabycia przez skarżącego obywatelstwa polskiego w postaci przysposobienia pełnego, czyli – jak wskazano w art. 121 § 1 K.r.o. – powodującego powstanie pomiędzy przysposabiającym a przysposobionym takiego stosunku, jak między rodzicami a dziećmi.

Jak już była o tym mowa, zrównanie mocy dowodowej zagranicznych i polskich dokumentów urzędowych jest inną kwestią od wywodzenia na terenie Polski z treści tych dokumentów skutków prawnych, które muszą być ocenione pod względem ich zgodności z zasadami polskiego porządku prawnego (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 grudnia 2014 r., sygn. akt II OSK 1298/13, LEX nr 1772336). Poza sporem pozostaje, że polski system prawny nie przewiduje instytucji rodziców jednopłciowych, nie przyznaje związkom partnerskim atrybutu stanu regulowanego prawem, a co za tym idzie również praw rodzicielskich (tak powołany już wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 maja 2015 r., sygn. akt II OSK 2372/13). Wyraźnie podkreślono to we wspomnianej uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 grudnia 2019 r., sygn. akt II OPS 1/19. Zwrócono w niej uwagę, że zarówno w art. 18 Konstytucji, jak i w art. 1 § 1 K.r.o. małżeństwo określono jedynie jako związek kobiety i mężczyzny, co oznacza, że klauzula porządku publicznego wyrażona w art. 7 P.p.m. uniemożliwia uznanie adopcji dziecka dokonanej przez osoby tej samej płci czy też sytuacji, gdy dziecko miałoby rodziców tej samej płci.

Zaznaczono, iż klauzula ta zabezpiecza polski porządek prawny przed skutkami prawa obcego, które nie odpowiadają jego fundamentalnym zasadom i przyjętym w nim fundamentalnym wartościom. Tego rodzaju sprzeczność z porządkiem prawnym skutków uznania orzeczenia zagranicznego uzasadnia odmowę tego uznania ze względu na klauzulę porządku publicznego, o której mowa w art. 1146 § 1 pkt 7 K.p.c. (tak postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 26 lutego 2003 r., sygn. akt II CK 13/03, OSNC 2004, nr 5, poz. 80).

Sprzeczność ta polega na tym, że przysposobienie, w wyniku którego prawa rodzicielskie przysługiwałyby osobom tej samej płci, pozostającym w związku partnerskim, nie tworzyłoby więzi akceptowanych w prawie polskim, naśladujących te, które wynikają z pokrewieństwa naturalnego między rodzicami a dziećmi (zob. B. Gnela [w:] Prawo prywatne międzynarodowe. Komentarz, red. J. Poczobut, Warszawa 2017, uwaga 28 do art. 57-58). Stąd sąd polski, stosując prawo obce dopuszczające przysposobienie przez małżonków pozostających w związkach nieuznawanych przez prawo polskie, powinien w rozpatrywanym przypadku oddalić wniosek o przysposobienie, powołując się na klauzulę porządku publicznego (tak B. Gnela, Przysposobienie [w:] System Prawa Prywatnego. Tom 20C. Prawo prywatne międzynarodowe, red. M. Pazdan, Warszawa 2015, s. 418, M. Pazdan [w:] Prawo prywatne międzynarodowe. Komentarz, red. M. Pazdan, Warszawa 2018, Nb 15-16 komentarza do art. 57 oraz B. Gnela [w:] Prawo..., uwaga 26 do art. 57-58).

W zakresie spraw rodzinnych, w tym przysposobienia, prawo polskie realizuje bowiem tradycyjne wartości, których ustawodawcy polskiemu wolno bronić, tak jak ustawodawcom innych państw wolno bronić tego rodzaju innych wartości przyjmowanych w ich prawie (tak B. Gnela, Przysposobienie..., s. 420). Podkreślenia wymaga przy tym, że zdaniem doktryny prawa prywatnego międzynarodowego, przysposobienie dziecka współmałżonka przez drugiego współmałżonka powinno być, podczas wyboru prawa właściwego, traktowane tak jak przysposobienie wspólne dokonywane przez małżonków ze względu na tożsamość celów obu tych czynności (tak B. Gnela [w:] Prawo..., uwaga 37 do art. 57-58).

W świetle dotychczasowych spostrzeżeń zasadne są zarzuty odniesione do przepisów polskiego prawa rodzinnego oraz postępowania administracyjnego, regulujących zasady ustalania stanu faktycznego, gdyż Sąd pierwszej instancji nieprawidłowo zakwestionował konkluzje organów, przyjmując, że N. E. B. przysposobiła skarżącego w sposób pełny. Tymczasem nie negując jej zdolności do dokonania takiego przysposobienia, w realiach niniejszej sprawy, tj. faktu, że przysposobiła ona dziecko osoby, z którą pozostaje w związku jednopłciowym, co jednoznacznie wynika z orzeczenia belgijskiego sądu, pogląd taki jest wykluczony ze względu na klauzulę porządku publicznego. Oznacza to naruszenie przepisów, które tę klauzulę wyrażają.

W konsekwencji jednak naruszono przede wszystkim art. 16 ustawy poprzez błędne uznanie, że ziściła się przesłanka nabycia przez skarżącego obywatelstwa polskiego w postaci przysposobienia pełnego przez obywatela polskiego.

Z tego punktu widzenia w skardze kasacyjnej słusznie zarzucono Sądowi pierwszej instancji niezasadne odwołanie się do przepisów prawa międzynarodowego, nakazujących podejmowanie rozstrzygnięć urzeczywistniających dobro dziecka. Nabycie obywatelstwa na podstawie art. 16 ustawy następuje mianowicie z mocy prawa, nie w wyniku dyskrecjonalnego uznania organu administracyjnego, który wydaje jedynie decyzję deklaratoryjną, potwierdzającą skutki prawne powstałe ex lege. Jeżeli zatem skutki takie nie wystąpią, nie może stwierdzić nabycia obywatelstwa, choćby przemawiały za tym inne względy, w tym związane z poprawą sytuacji dziecka łączącą się z uprawnieniami przysługującymi obywatelom polskim.

Sąd pierwszej instancji uchylił zatem zaskarżoną decyzję choć niewątpliwie powinien oddalić skargę, ponieważ organy zgodnie z prawem odmówiły skarżącemu potwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego. W takim stanie rzeczy należy zastosować art. 188 P.p.s.a., zgodnie z którym Naczelny Sąd Administracyjny w razie uwzględnienia skargi kasacyjnej, uchylając zaskarżone orzeczenie, rozpoznaje skargę, jeżeli uzna, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona. Dlatego na podstawie tego przepisu w związku z art. 151 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok i oddalił skargę.

O kosztach postępowania kasacyjnego, które sprowadzają się do opłaty sądowej od skargi kasacyjnej i wynagrodzenia radcy prawnego orzeczono stosownie do art. 203 pkt 2 P.p.s.a.

W myśl art. 182 § 2 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, ponieważ strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a druga strona, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądała przeprowadzenia rozprawy.