Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrokiem z dnia 15 grudnia 2009 r., sygn. akt II SA/Wa 800/09, po rozpoznaniu skargi S. M. na decyzję Komendanta Głównego Policji z dnia (...) marca 2009 r. nr (...) w przedmiocie cofnięcia pozwolenia na broń palną gazową do ochrony osobistej, uchylił zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji i orzekł, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości.
Powyższy wyrok zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy:
Zaskarżoną decyzją Komendant Główny Policji utrzymał w mocy decyzję Małopolskiego Komendanta Wojewódzkiego Policji z dnia (...) stycznia 2009 r., nr (...), cofającą S. M. w oparciu o art. 18 ust. 5 pkt 2 ustawy z dnia 21 maja 1999 r. o broni i amunicji (tj. Dz. U. z 2004 r. Nr 52, poz. 525 ze zm.) pozwolenie na broń palną gazową do ochrony osobistej. W uzasadnieniu tej decyzji organ wskazał, że postępowanie w sprawie cofnięcia S. M. pozwolenia na broń palną gazową Małopolski Komendant Wojewódzki wszczął 11 grudnia 2008 r. wskazując, że strona w ustawowym terminie nie przedstawiła stosownych orzeczeń lekarskiego i psychologicznego, potwierdzających możliwość dysponowania przez niego bronią palną. Organ poinformował o tym stronę w zawiadomieniu o wszczęciu postępowania. W piśmie z dnia 5 stycznia 2009 r. S. M. wskazał, że przedmiotowe pozwolenie otrzymał na czas określony w 1993 r. a w 1997 r. zostało ono zmienione na bezterminowe. W pozwoleniu tym nie było żadnej adnotacji o potrzebie przedkładania co 5 lat ww. orzeczeń i w związku z powyższym egzekwowanie od niego tego obowiązku jest bezpodstawne.
Komendant Główny Policji w uzasadnieniu ww. decyzji z dnia (...) marca 2009 r. wskazał, że przedmiotowe pozwolenie strona uzyskała na podstawie ustawy z dnia 31 stycznia 1961 r. o broni, amunicji i materiałach wybuchowych (tj. Dz. U. z 1961 r. Nr 6, poz. 43 ze zm.), która została uchylona ww. ustawą o broni i amunicji z 1999 r. Organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 15 ust. 4 nowej ustawy osoby posiadające pozwolenie na broń wydane w celu określonym w art. 10 ust. 3 pkt 1 tej ustawy, tj. do ochrony osobistej lub ochrony bezpieczeństwa innych osób oraz mienia, są obowiązane do przedstawienia właściwemu organowi Policji, raz na 5 lat, aktualnych orzeczeń lekarskiego i psychologicznego, potwierdzających zdolność do dysponowania bronią, wydanych przez upoważnionych lekarza i psychologa. Termin wykonania tego obowiązku dla osób, które uzyskały pozwolenie przed wejściem w życie ustawy o obroni i amunicji z 1999 r. minął 20 marca 2005 r. Ustawodawca nie nałożył na organy Policji obowiązku sygnalizacji zbliżającego się upływu terminu do przedstawienia ww. orzeczeń - posiadacz broni powinien śledzić zmiany w przepisach dotyczących posiadania broni i realizować nałożone przepisami ustawy obowiązki.
Organ wskazał jednak, że pismem z dnia 14 grudnia 2005 r. Naczelnik Wydziału Postępowania Administracyjnego Komendy Wojewódzkiej Policji w K. zawiadomił S. M. o zmianie przepisów ustawy o broni i amunicji oraz o obowiązku dostarczenia stosownych orzeczeń. Nie można jednak ustalić z powodu braku potwierdzenia jego odbioru, czy rzeczywiście ww. pismo do strony dotarło. Komendant Główny Policji uznał, że bezsprzecznie o powyższym obowiązku organ I instancji zawiadomił stronę w piśmie z 11 grudnia 2008 r.
S. M. wniósł na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, w której wskazał, że obowiązek przedstawienia orzeczenia lekarskiego i psychologicznego go nie dotyczy, gdyż posiada on bezterminowe pozwolenie na broń. W jego ocenie nie wystąpiły żadne wydarzenia uzasadniające cofnięcie mu pozwolenia. Nałożone na niego przepisami ustawy z 1999 r. wymagania są bezprawne, bowiem prawo nie działa wstecz. Ponadto skarżący wskazał, że ww. pismo Naczelnika Wydziału Postępowania Administracyjnego Komendy Wojewódzkiej Policji w K. do niego nie dotarło.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w uzasadnieniu wyroku z dnia 15 grudnia 2009 r. wskazał, że w niniejszej sprawie organy Policji naruszyły zasadę pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa wyrażoną w art. 8 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej: k.p.a.), która wyznacza standardy funkcjonowania organów administracji publicznej, które powinny działać w ten sposób, aby podstawy ich działania były zrozumiałe dla obywateli, a skutki niedopełnienia obowiązków służbowych, czy niewłaściwe prowadzenie postępowania, nie może działać na niekorzyść obywateli.
Sąd wskazał, że w związku z wejściem w życie w dniu 19 marca 2000 r. nowej ustawy o broni i amunicji z dnia 21 maja 1999 r. stare pozwolenia na broń, wydane na czas nieokreślony straciły swoją ważność w 2005 r. Wtedy zaczęto wzywać osoby posiadające stare zezwolenia do przedstawienia orzeczeń lekarskich, poświadczających zdolność do posługiwania się bronią. Takie postępowanie Policji było prawidłowe co zostało potwierdzone przez orzecznictwo sądów administracyjnych.
W niniejszej sprawie brak jest dowodów, z których wynikałoby, aby organ I instancji wezwał stronę do przedstawienia odpowiednich orzeczeń lekarskich. Skarżący konsekwentnie kwestionuje natomiast w pismach procesowych, że takie wezwanie nie zostało u doręczone. Bezpodstawnie więc organy Policji uznały, że skarżący był poinformowany o konieczności przeprowadzenia badań. Sąd podkreślił przy tym, że przy zmianie prawa, szczególnie w tak specyficznym obszarze jakim jest kwestia pozwolenia na broń, organy powinny informować obywateli o nowych obowiązkach – tym bardziej, iż skarżący jest osobą wiekową, nie mającą zawodowej styczności z problematyką prawniczą czy administracyjną. Zmiana stanu prawnego nakładająca na obywateli dodatkowe obowiązki powinna być przeprowadzana w taki sposób, aby obywatele mieli możliwość podołania nowym obowiązkom i przygotowania się na zmiany.
Podniesiony przez organ fakt, że w zawiadomieniu z dnia 11 grudnia 2008 r. poinformowano skarżącego o obowiązku dostarczenia orzeczeń, zdaniem Sądu, nie może być brany pod uwagę, gdyż było to zawiadomienie o wszczęciu postępowania administracyjnego, którym organ informuje stronę o przyczynach jego wszczęcia. W sytuacji, gdy brak było dowodu doręczenia powiadomienia skarżącego o konieczności przedłożenia odpowiednich orzeczeń lekarskich, to organ powinien był wysłać stosowne zawiadomienie.
W skardze kasacyjnej Komendant Główny Policji zarzucił powyższemu wyrokowi naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 141 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.), które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, poprzez błędne przyjęcie przez sąd administracyjny, że organ naruszył zasadę pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa wyrażoną w art. 8 k.p.a., które to naruszenie miało polegać na:
- 1) braku wezwania skarżącego do przedłożenia wymaganych orzeczeń lekarskiego i psychologicznego, podczas gdy przepis art. 15 ust. 4 ustawy o broni i amunicji obowiązek przedstawienia (raz na pięć lat) właściwemu organowi Policji aktualnego orzeczenia lekarskiego i psychologicznego, nakłada na osobę posiadającą pozwolenie na broń; żaden przepis prawa materialnego oraz procesowego nie przewiduje wezwania przez organ posiadacza broni do przedłożenia ww. dokumentów, bowiem na gruncie przepisów k.p.a. instytucję "wezwania" określa art. 64 § 2 k.p.a., który dotyczy uzupełnienia braków podania oraz
- 2) braku poinformowania skarżącego o zmianie stanu prawnego, podczas gdy organ nie ma prawnego obowiązku dokonywania takiej czynności.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że pomimo, iż ani przepisy prawa procesowego, ani przepisy prawa materialnego nie nakładają na organ Policji obowiązku wzywania posiadaczy broni do przedłożenia, przed wszczęciem postępowania administracyjnego, aktualnych stosownych orzeczeń lekarskich, to w 2005 r. organ I instancji wysłał do strony pismo zawiadamiające ją o tym obowiązku. Z powodu braku potwierdzenia jego odbioru nie można ustalić jednak, czy rzeczywiście owe pismo do strony dotarło. Bezsprzecznie jednak o obowiązku tym organ I instancji powiadomił stronę w piśmie z dnia 11 grudnia 2008 r. o wszczęciu postępowania w przedmiocie cofnięcia pozwolenia na broń, a strona z tego obowiązku się nie wywiązała. Nieuprawniona jest więc teza, że skarżący nie został poinformowany i wezwany do wykonania przedmiotowego obowiązku.
Ponadto w skardze kasacyjnej wskazano, że organy administracji nie mają obowiązku indywidualnego powiadamiania obywateli o zmianach obowiązujących przepisów prawa. Akty prawne mające moc ogólnie obowiązującą ogłaszane są w Dziennikach Ustaw i każdy może samodzielnie zapoznać się z ich treścią. Nie można w tym zakresie skutecznie powoływać się na niewiedzę, nieznajomość prawa lub występować z roszczeniem do organów administracji.
Wnoszący skargę kasacyjną podkreślił, że w niniejszej sprawie skarżący nie przedstawiając stosownych orzeczeń - lekarskiego i psychologicznego, nie potwierdził, że nie należy do osób, o których mowa w art. 15 ust. 1 pkt 2 – 4 ustawy o broni i amunicji z 1999 r. Oceniając zebrany materiał dowodowy w świetle dyspozycji z art. 7 k.p.a. należało w niniejszej sprawie przyznać bezwzględny prymat interesu społecznego przed słusznym interesem strony w posiadaniu pozwolenia na broń.
Mając powyższe na uwadze wnoszący skargę kasacyjną wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie i zasądzenie od strony przeciwnej na jego rzecz kosztów postępowania według przepisanych norm.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna ma uzasadnione podstawy.
Stosownie do brzmienia art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania sądowego.
W niniejszej sprawie wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. przesłanki nieważności nie wystąpiły, zatem postępowanie kasacyjne ograniczać się będzie wyłącznie do zbadania zasadności podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów.
Za trafny, w stanie faktycznym sprawy, należy uznać podniesiony w skardze kasacyjnej na podstawie przepisu art. 174 pkt. 2 p.p.s.a. zarzut naruszenia przepisów postępowania. Wprawdzie autor skargi kasacyjnej zarzuca naruszenie art. 141 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., a więc przepisu nieistniejącego (przepis art. 141 § 1 p.p.s.a. reguluje termin sporządzenia uzasadnienia wyroku i nie posiada dalszych jednostek redakcyjnych, takich jak "pkt 1 lit. c"), jednak w kontekście uzasadnienia tego zarzutu uznać należy, że nastąpiła omyłka pisarska i w rezultacie zarzut dotyczy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.
Zasadnie podnosi skarżący, że w stanie faktycznym sprawy brak było podstaw do przyjęcia przez Sąd I instancji naruszenia przez organy orzekające określonej w art. 8 k.p.a. zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy.
Wywody Sądu I instancji odnośnie znaczenia podstawowych zasad postępowania w działaniu organów administracji są prawidłowe, aczkolwiek w każdej sprawie należy mieć na uwadze konkretne okoliczności stanu faktycznego.
Sąd, uchylając decyzje organów obu instancji o cofnięciu S. M. pozwolenia na broń powołał się na istotne naruszenie przy wydawaniu tych decyzji zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa wyrażonej w art. 8 k.p.a. Naruszenie to, zdaniem Sądu przejawiało się w braku powiadomienia zainteresowanego, który jest osobą wiekową z odpowiednim wyprzedzeniem o zmianie przepisów i wynikającym stąd obowiązku przedstawiania raz na pięć lat właściwemu organowi Policji aktualnych orzeczeń lekarskich i psychologicznych, jak również w braku stosownego wezwania do przedłożenia odpowiednich orzeczeń lekarskich przed wszczęciem postępowania w sprawie cofnięcia pozwolenia na broń.
Zajmując takie stanowisko, Sąd I instancji całkowicie pominął stan faktyczny i okoliczności niniejszej sprawy.
Niesporne jest, że Małopolski Komendant Wojewódzki Policji w piśmie z dnia 11 grudnia 2008r. zawiadamiającym stronę o wszczęciu postępowania w sprawie cofnięcia pozwolenia na broń przytoczył treść przepisów dotyczących obowiązku przedkładania zaświadczeń lekarskich i psychologicznych i wskazał na treść art. 18 ust. 5 pkt 2 ustawy o broni i amunicji, który stanowi, że właściwy organ Policji może cofnąć pozwolenie na broń przypadku naruszenia przez osobę posiadającą pozwolenie obowiązku poddania się badaniom lekarskim i psychologicznym i przedstawienia orzeczeń lekarskiego i psychologicznego, o których mowa w art. 15 ust. 3-5. Bezsporne jest również, że skarżący w licznych pismach kierowanych do organów Policji zakwestionował istnienie obowiązku przedkładania jakichkolwiek zaświadczeń powołując się na fakt posiadania od 1993r. bezterminowego pozwolenia na broń. Treść przepisów dotyczących obowiązku okresowego przedkładania zaświadczeń była więc mu znana przed wydaniem decyzji.
Przy ocenie postępowania organów po wszczęciu postępowania, którego przedmiotem jest badanie, czy zaistniała przesłanka uzasadniająca cofnięcie pozwolenia na broń nie można było więc pominąć działań strony, której dotyczy wynik postępowania. Zatem, jeżeli strona, która uzyskała pozwolenie na broń na podstawie ustawy z dnia 31 stycznia 1961 r. o broni, amunicji i materiałach wybuchowych - tak jak w rozpoznawanej sprawie – stanowczo kwestionuje istnienie po jej stronie obowiązku przedłożenia obowiązkowych zaświadczeń lekarskich i w toku postępowania nie podejmuje żadnych kroków zmierzających do uzyskania stosownych orzeczeń lekarskich, to okoliczność ta winna być wzięta pod uwagę zarówno przez organy orzekające (co miało miejsce w niniejszej sprawie), jak i przez Sąd I instancji rozpoznający skargę na decyzje tych organów cofającą pozwolenie na broń.
Wskazać również należy, że S. M. w skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zarzucał, że obowiązek przedstawienia orzeczenia lekarskiego i psychologicznego go nie dotyczy, gdyż posiada bezterminowe pozwolenie na broń, a nałożone na niego przepisami nowej ustawy o broni i amunicji z 1999r. wymagania są bezprawne, bowiem prawo nie może działać wstecz. Sąd Wojewódzki nie odniósł się do tych zarzutów i nie ocenił postępowania organów orzekających w świetle stanu faktycznego sprawy i obowiązujących przepisów regulujących postępowanie w sprawie cofnięcia pozwolenia na broń, koncentrując się – w oderwaniu od okoliczności faktycznych sprawy – na wykazywaniu naruszenia przez organy Policji zasady określonej w art. 8 k.p.a. Uszło przy tym uwadze Sądu, że w sprawie najistotniejszą kwestią jest ustalenie, czy osoba posiadająca pozwolenie na broń nie należy do osób wymienionych w art. 15 ust. 1 pkt 2-4 ustawy o broni i amunicji.
W tej sytuacji za trafne należy uznać zarzuty kasacji, że przy rozpoznawaniu skargi S. M. doszło do naruszenia przez Sąd I instancji przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a w zw. z art. 8 k.p.a. Nie można bowiem w niniejszej sprawie stawiać zarzutu organowi, że naruszył art. 8 k.p.a. nie wzywając strony odrębnym pismem do przedłożenia obowiązkowych zaświadczeń lekarskich, skoro strona została skutecznie powiadomiona o treści przepisów i w sposób wyraźny zakwestionowała istnienie takiego obowiązku. Zasady ogólne k.p.a. mają chronić prawa strony w postępowaniu administracyjnym, ale nie zwalniają jej od przestrzegania obowiązujących przepisów i wszelkiej dbałości o własne interesy.
Mając powyższe okoliczności na względzie Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku. Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego znajduje uzasadnienie w przepisie art. 203 pkt. 2 p.p.s.a.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd, uwzględniając powyższe uwagi odniesie się do zarzutów podniesionych w skardze S. M.