Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 19 września 2006 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę T. N. na decyzję Wojewody W. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie wymeldowania. Wyrok ten zapadł w następujących okolicznościach sprawy.
Decyzją z dnia [...], nr [...] Prezydent Miasta P. orzekł o wymeldowaniu T. N. z pobytu stałego na os. [...] [...] w P. Organ I instancji, po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego, stwierdził, że T. N. nie przebywa pod wskazanym wyżej adresem, co najmniej od [...] r. i nie dopełnił obowiązku wymeldowania. Obecnie zamieszkuje przy ul. [...] [...] w P., wobec czego zachodziły przesłanki określone w art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (t.j. Dz. U. z 2001 r., Nr 87, poz. 960 z późn. zm.). Po rozpoznaniu odwołania T. N. od tej decyzji, Wojewoda W. decyzją z dnia [...], podzielając dokonane przez organ I instancji ustalenia, utrzymał w mocy wydaną decyzję. Decyzję tę do sądu administracyjnego zaskarżył T. N.. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalając skargę wskazał, że podstawę orzeczenia o wymeldowaniu stanowi faktyczne opuszczenie przez osobę miejsca stałego pobytu, przy czym zmiana miejsca pobytu musi być dobrowolna. Pomimo, że skarżący podnosił w skardze, iż była żona uniemożliwia mu zamieszkiwanie w lokalu, z którego zaskarżoną decyzją go wymeldowano, Sąd uznał, że skarga na uwzględnienie nie zasługiwała. Skarżący nie podjął bowiem żadnych prawnych kroków w celu przywrócenia naruszonego posiadania, zatem opuszczenie przez niego miejsca zamieszkania nabrało cech trwałości i dobrowolności.
W skardze kasacyjnej od tego wyroku skarżący zarzucił naruszenie prawa materialnego, tj. art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych poprzez jego błędną wykładnię
- - polegającą na przyjęciu, że w sytuacji niedobrowolnego opuszczenia lokalu brak skorzystania z przewidzianych prawem środków zmierzających do umożliwienia powrotu do dotychczasowego miejsca zamieszkania, w tym z instytucji powództwa o przywrócenie naruszonego posiadania, w każdym przypadku świadczy o godzeniu się z zaistniałą sytuacją, rezygnacji z przebywania w lokalu, co ma z kolei pozwalać na wniosek, iż opuszczenie nabiera cech dobrowolności i trwałości,
- - polegającą na przyjęciu, iż w sytuacji niedobrowolnego opuszczenia lokalu za brakiem podstawy do wymeldowania danej osoby przemawia jedynie fakt podejmowania przez nią przewidzianych prawem środków zmierzających do umożliwienia powrotu do dotychczasowego miejsca zamieszkania, a nie całokształt okoliczności danej sprawy.
Ponadto zarzucił rażące naruszenie prawa procesowego, tj. art. 134 § 1 i art. 141 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) poprzez uchybienia w kontroli sądowej zaskarżonej decyzji, przejawiające się w szczególności w braku uwzględnienia - mimo, iż Sąd nie był związany zarzutami i wnioskami skargi - całokształtu okoliczności niniejszej sprawy i uznanie zasadności zaskarżonej decyzji. Z powyższych przyczyn wniósł o uchylenie wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu do ponownego rozpoznania a ewentualnie o jego zmianę poprzez orzeczenie o odmowie wymeldowania T. N. z pobytu stałego pod adresem wskazanym w decyzji. Pełnomocnik wnoszącego skargę kasacyjną wniosła o przyznanie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, iż badanie podstaw do wymeldowania danej osoby wymaga każdorazowo rozpatrywania całokształtu okoliczności danej sprawy, a sam fakt braku skorzystania z dopuszczalnych prawem środków do umożliwienia powrotu do dotychczasowego miejsca zamieszkania nie jest wystarczający do stwierdzenia podstaw do wymeldowania osoby z miejsca stałego pobytu, skoro opuszczenie to może nie mieć charakteru dobrowolnego. Tymczasem w niniejszej sprawie skarżący został zmuszony do opuszczenia miejsca zamieszkania, z czym nie pogodził się do dnia dzisiejszego.
Skarżący nie miał świadomości, że istnieją środki umożliwiające mu powrót do miejsca zamieszkania, zatem nie można stwierdzić, jak przyjął Sąd, że z tego względu, iż skarżący nie dochodził swoich praw do lokalu opuszczenie miejsca zamieszkania nabrało cech dobrowolności. Sąd nie będąc związany granicami skargi, nie badając powyższych okoliczności sprawy naruszył normy wynikające z art. 134 § 1 i 141 § 4 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Naczelny Sąd Administracyjny orzeka w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania, która w rozpoznawanej sprawie nie ma miejsca. Skarga kasacyjna nie ma uzasadnionych podstaw a tym samym nie mogła zostać uwzględniona.
Na wstępie należy zauważyć że warunki formalne wniesienia skargi kasacyjnej określa przepis art. 174 i art. 176 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153,poz. 1270 ze zm.). Z tego punktu widzenia jej zarzuty są sformułowane niewłaściwie. W skardze kasacyjnej, podnosząc, że naruszenie prawa było rażące, nie wskazano czy naruszenie prawa materialnego – art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2001 r., Nr 87, poz.960 ze zm.) nastąpiło poprzez błędną wykładnię czy niewłaściwe zastosowanie. Podobnie, jako rażące określono naruszenie prawa procesowego – art. 134 § 1 art. 141 § 4 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, co miało wpływ na wynik sprawy. Zarzuty te są ze sobą powiązane.
Odnosząc się do zarzutu naruszenia prawa materialnego należy ten zarzut uznać za niezasadny. W myśl powołanego przepisu art. 15 ust. 2 organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 2 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Przy badaniu, czy przesłanki określone w tym przepisie zostały spełnione, nie bada się kwestii uprawnień do lokalu, bada się jedynie czy określona osoba opuściła miejsce pobytu stałego i czy dopełniła obowiązku wymeldowania się z miejsca pobytu stałego. Można podzielić pogląd, iż nieskorzystanie ze środków prawnych ochrony naruszonego posiadania nie zawsze świadczy o godzeniu się z sytuacją, ale też Sąd I instancji nie stwierdził, że to jedyna przesłanka. W rozpoznawanej sprawie uznanie, że właśnie ta przesłanka świadczy o opuszczeniu miejsca pobytu stałego w sytuacji tej konkretnej sprawy, gdy skarżący nie kwestionuje samego faktu nieprzebywania w przedmiotowym lokalu od wielu lat, nie narusza prawa i nie stanowi nieuprawnionej interpretacji. W takiej sytuacji opuszczenie lokalu może być uznane zarówno za dobrowolne jak i trwałe.
W konsekwencji uznania wskazanego zarzutu za nieusprawiedliwiony również zarzuty procesowe należy uznać za nieuzasadnione. Zarzut nieuwzględnienia całokształtu sprawy, gdy nie ma zarzutów dotyczących wadliwych ustaleń faktycznych i gdy dokonana przez Sąd I instancji wykładnia przepisu art. 15 ust.2 ustawy o ewidencji ludności jest uprawniona, nie jest zasadny. W sytuacji zatem, gdy dokonana wykładnia przepisu art. 15 ust. 2 nie była błędna, to i kolejny zarzut procesowy dotyczący wadliwości uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie może się ostać, zważywszy że Sąd w tym uzasadnieniu wskazał argumenty skarżącego ale w sytuacji gdy od kilkunastu lat nie przebywa w lokalu, uznał, że jego opuszczenie nabiera cech dobrowolności i trwałości.
W tej sytuacji, na podstawie art. 184 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji.
Jednocześnie należy wyjaśnić, że przepisy art. 209 i art. 210 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa, przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w art. 258-261 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Pełnomocnik powinien zatem złożyć wojewódzkiemu sądowi administracyjnemu stosowne oświadczenie w tej materii.