Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 16 października 2009 r., sygn. akt II SA/Po 376/09, oddalił skargę T. L. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w P. z [...] marca 2009 r., nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd I instancji podał, że wyrokiem z dnia 20 grudnia 2005 r. sygn. akt 3/II SA/Po 1911/03 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uchylił decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w P. z [...] lipca 2003 r. nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Ś. z [...] kwietnia 2003 r. nr [...], w której organ nie stwierdzał u skarżącego T. L. choroby zawodowej – zatrucia ostrego albo przewlekłego lub następstw tych zatruć wywołanych przez substancje chemiczne.
Po ponownym rozpatrzeniu sprawy decyzją z [...] grudnia 2008 r. nr [...] Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Ś. nie stwierdził u T. L. choroby zawodowej wymienionej w poz. 1 wykazu chorób zawodowych określonych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. Nr 65, poz. 294 ze zm.) dalej rozporządzenie z 1983 r. – zatrucia ostre i przewlekłe substancjami chemicznymi oraz następstwa tych zatruć.
W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, iż uwzględniając wskazania zawarte w wyroku Sądu z dnia 20 grudnia 2005 r. ponownie przeprowadził postępowanie dowodowe w sprawie, w szczególności w zakresie ustalenia warunków pracy skarżącego. W wykonaniu tych wskazań organ ustalił, że T. L. w latach 1988-2000 był nauczycielem praktycznej nauki zawodu, nadzorując pracę uczniów w warsztatach szkolnych w Zespole Szkół Zawodowych im. [...] w Ś. miał w latach 1995-1998 styczność z substancjami chemicznymi w postaci farb olejnych i nitro oraz rozpuszczalnikami organicznymi używanymi przy malowaniu elementów metalowych. Ustalenia co do warunków pracy poczyniono przeprowadzając dowód z zeznań świadków, z których wynika, że prace związane z malowaniem elementów metalowych wykonywane przez uczniów polegały na ich zanurzaniu w pojemnikach z farbą, prace te wykonywane były przeciętnie dwa razy w tygodniu przez 4 do 6 godzin, pomieszczenie pozbawione było wentylacji, którą zapewniano poprzez otwieranie okien celem przewietrzenia.
T. L. miał kontakt z malowaniem, lecz nie wykonywał tych prac w sposób ciągły, tak jak uczniowie. Organ wskazał, że ze sprawozdania Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w T. z [...] maja 1997 r. z pomiaru czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku w warsztatach ZSZ w T. (uzyskanego w toku postępowania) wynika, iż w zbliżonych warunkach do pracy w warsztatach szkolnych w ZSZ w Ś., w pomieszczeniu malowania farbami ftalowymi wyrobów metalowych przy wentylacji naturalnej – otwarte okna – warunki pracy w dniu pomiarów należy uznać za dopuszczalne. Wskaźniki ekspozycji dla poszczególnych substancji były mniejsze od ich NDS-ów (Najwyższe Dopuszczalne Stężenie), a także narażenie złożone było mniejsze od 1. Zdaniem organu zebrany materiał dowodowy pozwala stwierdzić występowanie narażenia zawodowego na czynniki chemiczne. Wydano także orzeczenie lekarskie W. Centrum Medycyny Pracy w P., dalej WCMP w P., nr [...] z [...] października 2002 r. o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej, po przeprowadzonych badaniach lekarskich, łącznie z obserwacją w warunkach szpitalnych w oddziale Chorób Zawodowych i Toksykologii, uwzględniając przy tym warunki pracy i wyniki badań środowiskowych, badań profilaktycznych, badań dodatkowych oraz dostarczone opinie specjalistów.
Stwierdzono, że zmiany w węzłach chłonnych pachwinowych oraz nadciśnienie tętnicze u T. L., nie pozostają w związku przyczynowym z warunkami pracy, ponieważ zarówno przebieg schorzeń jak i obraz chorobowy nie odpowiadają cechom klinicznym przewlekłego zatrucia farbami i rozpuszczalnikami organicznymi, a więc nie mają cech klinicznych choroby zawodowej. Organ wskazał, że przeprowadzone badania lekarskie, laboratoryjne i konsultacje specjalistyczne: neurologiczne, okulistyczne i psychologiczne nie wykryły cech klinicznych przewlekłego zatrucia farbami i rozpuszczalnikami organicznymi. Powyższe orzeczenie zostało potwierdzone orzeczeniem IMP w Ł. z [...] kwietnia 2003 r. nr [...].
W odwołaniu od decyzji Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Ś. z [...] grudnia 2008 r. T. L. zarzucił organowi I instancji nie zastosowanie się do wskazań zawartych w prawomocnym wyroku Sądu.
Decyzją z [...] marca 2009 r. nr [...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w P. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
W skardze na powyższą decyzję T. L. zarzucił niezastosowanie się przez organy obu instancji do wskazań zawartych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 20 grudnia 2005 r.
W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny uznając skargę za niezasadną wskazał, że zgodnie z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu Sądu wiążą w sprawie ten Sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, iż organy administracji publicznej obu instancji przy ponownym rozpoznaniu sprawy zastosowały się do wytycznych zawartych w uzasadnieniu powołanego na wstępie wyroku.
Sąd I instancji zaznaczył, że w wyroku z dnia 20 grudnia 2005 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał na konieczność ustalenia, czy schorzenia rozpoznane u skarżącego – tj. nadciśnienie tętnicze, bóle głowy pochodzenia naczyniowego, zwężenie pola widzenia na barwę czerwoną, przewlekłe zapalenie węzłów chłonnych pachwinowych, są następstwem wykonywanej pracy i czy można zakwalifikować je do chorób ujętych w wykazie chorób zawodowych, stanowiącym załącznik do rozporządzenia z 1983 r. – określonych pod pozycją 1 i 14 wykazu – zatrucia ostre i przewlekłe substancjami chemicznymi oraz następstwa tych zatruć, choroby układu wzrokowego wywołane zawodowymi czynnikami fizycznymi lub chemicznymi.
Sąd I instancji wskazał, że zaskarżone decyzje wydane zostały w oparciu o orzeczenie WCMP w P. z [...] października 2002 r. nr [...], orzeczenie IMP w Ł. z [...] kwietnia 2003 roku oraz trzy opinie uzupełniające WCMP w P., uzyskane już po wyroku Sądu – z [...] października 2006 r., z [...] listopada 2006r. oraz z [...] października 2008 r. Wskazane jednostki orzecznicze z zakresu medycyny pracy konsekwentnie uznały, iż w przypadku T. L. brak klinicznych objawów zatrucia substancjami chemicznymi nie pozwala uznać, iż zdiagnozowane u niego schorzenia są następstwem zatruć substancjami chemicznymi. W orzeczeniach jednostek orzeczniczych medycyny pracy podano ponadto, na podstawie jakich badań wykluczono związek pomiędzy stwierdzonymi schorzeniami, a warunkami panującymi w środowisku pracy.
Sąd I instancji wskazał, że organy administracyjne uzasadniły swoje decyzje w sposób wyczerpujący, wyjaśniając zarówno podstawy prawne, jak i faktyczne swojego rozstrzygnięcia, spełniając tym samym dyspozycję art. 107 § 3 k.p.a.
Sąd I instancji podzielił więc ocenę organów inspekcji sanitarnej które uznały, iż w przypadku skarżącego T. L. brak jest podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniósł T. L. i zaskarżając wyrok w całości zarzucił mu na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:
- 1) art. 153 p.p.s.a. – poprzez wadliwe uznanie, iż w toku postępowania administracyjnego organy obu instancji zastosowały się w pełni do wskazań co dalszego postępowania wyrażonych w uzasadnieniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 20 grudnia 2005 r., sygn. akt 3/II SA/Po 1911/03, podczas gdy analiza akt sprawy prowadzi do wniosku przeciwnego;
- 2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a. oraz § 8 i 10 rozporządzenia z 1983 r. w ten sposób, że Sąd orzekający zaaprobował stanowisko organów obu instancji polegające na odstąpieniu, wbrew wyraźnym zaleceniom Sądu oraz dyspozycjom ww. przepisów od przeprowadzenia postępowania dowodowego i poprzestaniu tylko i wyłącznie na pobieżnej analizie wcześniej wydanej dokumentacji lekarskiej;
- 3) art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w ten sposób, iż pomimo braku w sprawie obligatoryjnej opinii, co skutkuje nieważnością decyzji administracyjnej, nie stwierdził nieważności tej decyzji, w sytuacji gdy zaszły ku temu przesłanki.
Skarżący wskazując na powyższe zarzuty wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu oraz o zasądzenie kosztów zastępstwa adwokackiego norm przepisanych, które to koszty nie zostały pokryte w całości ani w części.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 15 § 1 pkt 1 w związku z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje środki odwoławcze od orzeczeń wojewódzkich sądów administracyjnych w granicach ich zaskarżenia, a z urzędu bierze jedynie pod rozwagę nieważność postępowania.
W niniejszej sprawie nie dostrzeżono okoliczności mogących wskazywać na nieważność postępowania.
Rozpoznając przedmiotową skargę kasacyjną, w aspekcie regulacji prawnej art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., który to przepis kreuje zasadę związania Sądu kasacyjnego zarzutami skargi kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż zarzuty niniejszej skargi kasacyjne nie mają usprawiedliwionych podstaw.
Skarga kasacyjna oparta została na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. podnosząc naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny nie podzielił zarzutu naruszenia art. 153 p.p.s.a. przez brak wypełnienia wskazań, co do dalszego postępowania zawartych w wyroku Sądu pierwszej instancji z dnia 20 grudnia 2005 r. 3/II SA/Po 1911/03 wydanego w przedmiotowej sprawie, którym uchylono decyzje obu instancji. W ponownym postępowaniu administracyjnym organy zgodnie z zaleceniami Sądu uzupełniły materiał dowodowy we wskazanym zakresie czyniąc dodatkowe wyczerpujące ustalenia dotyczące warunków pracy T. L., styczność z substancjami chemicznymi (fakty olejne, nitro, rozpuszczalniki organiczne). Przesłuchano świadków w osobach innych nauczycieli pracujących w szkole razem z T. L. oraz uczniów nadzorowanych przez skarżącego L. podczas zajęć zawodowych – w czasie których malowane były metalowe elementy. Na podstawie tych dowodów ustalone zostały: ilość godzin tych praktyk w ciągu tygodnia (2 razy w tygodniu po 4-6 godzin) oraz sposób malowania, tj. przez zanurzanie w pojemnikach z farbą. Rola jaką pełnił T. L. jako nauczyciel zawodu polegała na udzielaniu uczniom instruktażu i wskazówek przy wykonywanych pracach.
Powyższe szczegółowe ustalenia faktyczne pozwoliły na przyjęcie niesporne, że T. L. pracował w warunkach narażenia zawodowego na czynniki chemiczne. Tę okoliczność miały wyjaśnić w pierwszym rzędzie organy. Stanowczo należy więc potwierdzić ocenę Sądu pierwszej instancji, rozpoznającego kolejną skargę T. L. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego wydaną w przedmiocie choroby zawodowej, iż organy administracji zastosowały się do wytycznych zawartych w uzasadnieniu powołanego wyżej wyroku.
Kolejnym obowiązkiem organów w ponownym postępowaniu było ustalenie i wykazanie, czy w przypadku skarżącego T. L. zachodzi związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy stwierdzonymi u niego schorzeniami a warunkami pracy w warsztatach szkolnych ZSZ w Ś. Zgodnie bowiem z § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. Nr 65, poz. 294 ze zm.) mającego zastosowanie w sprawie niniejszej "za chorobę zawodową uważa się choroby określone w wykazie stanowiącym załącznik do tego rozporządzenia, jeżeli zostały spowodowane czynnikami szkodliwymi dla zdrowia występującymi w środowisku pracy".
Wykonując to zalecenie organy administracji po ustaleniu epidemiologicznych warunków pracy skarżącego zleciły wydanie ponownego orzeczenia przez uprawnioną placówkę W. Centrum Medycyny Pracy w P. z wyjaśnieniem, czy rozpoznane u T. L. schorzenia jak: nadciśnienie tętnicze, bóle głowy pochodzenia naczyniowego, zwężenie pola widzenia na barwę czerwoną, przewlekłe zapalenie węzłów chłonnych pachwinowych są następstwem warunków wykonywanej pracy i czy można je zakwalifikować jako choroby wyszczególnione w załączniku do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych pod poz. 1 i 14, określone jako zatrucia ostre i przewlekłe substancjami chemicznymi oraz następstwa tych zatruć.
Zlecenie powyższe zdaniem Sądu kasacyjnego stanowiło pełne wykonanie wskazówek co do dalszego postępowania zawartych w wyroku Sądu Wojewódzkiego z dnia 20 grudnia 2005 r.
Przypomnieć trzeba, iż u skarżącego T. L. stwierdzono zmiany w węzłach chłonnych pachwinowych, nadciśnienie tętnicze oraz zwężenie pola widzenia na barwę czerwoną. Diagnoza ta wynika z treści orzeczeń i opinii uzupełniających wydanych w niniejszej sprawie przez uprawnione jednostki orzecznicze medycyny pracy, tj. W. Centrum Medycyny Pracy w P. oraz podmiot drugoinstancyjny Instytut Medycyny Pracy im. [...] w Ł. Zarówno orzeczenia pierwotne wydane przez wskazane placówki w 2002 r. przez WAMP w P. jak i w 2003 r. przez IMP im. [...] jak i trzy opinie uzupełniające WAMP w P. z [...] października 2006 r. z [...] listopada 2006 r. a także [...] października 2008 r. zgodnie i jednoznacznie uznały, że stwierdzone u T. L. schorzenia nie stanowią objawów zatrucia substancjami chemicznymi.
Zauważyć należy, iż tę ocenę oparto na przeprowadzonych badaniach lekarskich włącznie z obserwacją w szpitalu na Oddziale Chorób Zawodowych i Toksykologii w P. Tam pacjent był też poddany konsultacji urologicznej, laryngologicznej, okulistycznej, stomatologicznej. Ponadto jak wynika z akt administracyjnych i treści opinii W. Centrum Medycyny Pracy w P. z [...] października 2006 r. skarżący T. L. poddany był badaniom neurologicznym, psychologicznym i psychiatrycznym oraz specjalistycznym badaniom krwi. Na podstawie szczegółowej analizy warunków pracy stanowiącym narażenie zawodowe na czynniki chemiczne oraz na podstawie wyników badań medycznych wykluczono by schorzenia pacjenta L. były następstwem zatrudnia substancjami chemicznymi występującymi w warunkach pracy.
Należy podkreślić, że rozpoznanie WAMP w P. jako jednostki orzeczniczej pierwszego stopnia zostało potwierdzone badaniami jednostki odwoławczej Instytutu Medycyny Pracy im. [...] w Ł. Wyniki tych jednostek kompetentnych w świetle uregulowań powołanego rozporządzenia nie zostały podważone w żadnym stopniu nawet po uzupełnieniu materiału dowodowego co do wystąpienia w warunkach pracy czynników narażenia zawodowego.
Jak podkreślił w opinii W. Ośrodek Medycyny Pracy w P. po zleceniu mu wydania nowego orzeczenia z uwzględnieniem uzupełniającego materiału dowodowego – epidemiologicznego – ustalenia te nie mają żadnego wpływu na ocenę pierwotnie stwierdzonego braku wystąpienia choroby zawodowej u T. L. Ponownie podkreślono, że ani nadciśnienie tętnicze, ani bóle i zawroty głowy, ani powiększenie węzłów chłonnych pachwinowych nie stanowią objawów choroby spowodowanej zatruciem związkami chemicznymi. Brak podstaw medycznych do ponowienia badań w tym kierunku wobec istnienia niepodważonych orzeczeń WOMP w P. i IMP im. [...] w Ł. W świetle powyższych okoliczności nie można podzielić zarzutu skargi kasacyjnej, że wyroku sądu pierwszej instancji wydany został z naruszeniem § 8 i § 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. Istotnie bowiem obie placówki medyczne powołane przepisami prawa do orzekania w sprawie chorób zawodowych wydały stosowne orzeczenia medyczne w oparciu o wszechstronne badania lekarskie przez specjalistów toksykologów na oddziale szpitalnym o tej dziedzinie leczenia a także po przeprowadzeniu analiz krwi i po konsultacji specjalistów z innych dziedzin medycznych, których wyżej wymieniono.
Wyniki badań i wnioski wyprowadzone na ich podstawie są jednakowe i zgodne obu placówek medycznych I i II instancji. Wydane orzeczenia uwzględniają wyniki dochodzenia epidemiologiczne, które jednoznacznie przyjęło istnienie zagrożenia zawodowego w miejscu pracy.
Dopełnione zostały więc wymogi określone § 8 i § 10 ww. rozporządzenia, i istniały warunki do merytorycznego rozpoznania sprawy przez organy Inspekcji Sanitarnej – na podstawie orzeczeń medycznych wydanych w sprawie.
Zauważyć należy, iż zgodność z § 11 ust. 2 obowiązującego w dniu wydania wyroku zaskarżonego, tj. 16 października 2009 r. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r., w sprawie chorób zawodowych "postępowania w sprawie chorób zawodowych wszczęte i nie zakończone przed 3 września 2002 r. są prowadzone na podstawie przepisów obowiązujących w dniu ich wszczęcia, zaś z ust. 1 tegoż § 11 wynika, że czynności dokonane w toku wszczętych postępowań pozostają skuteczne.
Brak zatem w świetle powyższej regulacji prawnej – przepisów intertemporalnych podstaw, by wydane w sprawie orzeczenia specjalistycznych placówek medycznych, orzekające w przedmiocie choroby zawodowej T. L. nie mogły stanowić podstawy merytorycznego orzeczenia decyzji organów administracji po uwzględnieniu i ocenie całości materiału dowodowego zebranego w sprawie. Żadną miarą nie można zgodzić się ze stanowiskiem autora skargi kasacyjnej jakoby w sprawie nie wydano opinii przez jednostki orzecznicze właściwe do ich sporządzenia, skoro ważność orzeczeń WOMP w P. oraz IMP im. [...] pozostała niepodważona a materiał dowodowy także uzupełniono wg zaleceń wyroku.
W podsumowaniu powyższych rozważań Naczelny Sąd Administracyjny uznając bezzasadność zarzutów skargi kasacyjnej oddalił skargę tę na podstawie art. 184 p.p.s.a.