Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 26 sierpnia 2004r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku po rozpoznaniu skargi A. O. od decyzji Wojewody Podlaskiego z dnia [...] wydanej w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego, oddalił skargę.
W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że postępowanie w przedmiotowej sprawie zostało wszczęte na podstawie wniosku Dyrektora Miejskiego Przedsiębiorstwa Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej w [...]. Z treści wniosku oraz załączonych do niego dokumentów wynikało, że wyrokiem zaocznym z dnia 16.10.2003r. sygn. akt IC 130/03 Sąd Rejonowy w [...] nakazał A. O. opróżnienie i opuszczenie lokalu mieszkalnego Nr [...], znajdującego się przy ulicy [...] w [...] oraz wydanie go Gminie [...]. Wyrokowi nadany został rygor natychmiastowej wykonalności. Jednocześnie ustalono, że stronie nie przysługuje uprawnienie do otrzymania lokalu socjalnego. Powyższy wyrok został wykonany w dniu 10 grudnia 2003r. przez komornika sądowego, a opróżniony lokal wydano wierzycielowi.
A. O. zawiadomiony o wszczęciu postępowania administracyjnego w piśmie z dnia 24 stycznia 2004r. wyjaśnił, iż przed zatrzymaniem i osadzeniem w Zakładzie Karnym mieszkał w [...] przy ulicy [...]. Nie wiedział o orzeczonej i wykonanej eksmisji, ponieważ była żona zataiła przed nim ten fakt. Oświadczył też, że nie zamierza wymeldować się z miejsca stałego zameldowania chyba, że otrzyma lokal zastępczy.
Prezydent Miasta [...] decyzją z dnia [...] na podstawie zebranych dowodów orzekł o wymeldowaniu A. O. z lokalu położonego w [...] przy ulicy [...]. Decyzję organu I instancji zaskarżył zainteresowany i w odwołaniu skierowanym do Wojewody Podlaskiego zarzucił, iż zarówno decyzja o wymeldowaniu, jak i wyrok eksmisyjny są dla niego bardzo krzywdzące. W tej sytuacji powinien mieć zapewniony lokal zastępczy. Wojewoda Podlaski decyzją z dnia [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję uznając, iż zostały spełnione przesłanki z art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych.
Skargę na powyższą decyzję złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku A. O. polemizując w jej uzasadnieniu z treścią wyroku eksmisyjnego Sądu Rejonowego w [...] i zarzucając naruszenie prawa ponieważ nie przyznano mu lokalu socjalnego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny odnosząc się do zarzutów podniesionych w skardze wskazał na jej bezzasadność podkreślając, że wyrok Sądu Rejonowego w [...] z dnia 16.10.2003r. w sprawie IC 130/03 orzekający eksmisję, jak również kwestia przyznania skarżącemu lokalu socjalnego, nie mogą być przedmiotem merytorycznej oceny sądu administracyjnego oraz organów administracji państwowej, ponieważ nie należą do właściwości tych sądów i organów. Rozstrzygnięcia sądów cywilnych winny być zaskarżane w określonym dla tych sądów postępowaniu.
Sąd wskazał, że materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowił art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10.04.1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (t. jedn. Dz. U. z 2001 r. nr 87, poz. 960 z późn. zm.), zmodyfikowany wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002r., sygn. akt K 20/01, (OTK-A2002/3/34). W praktyce oznacza to, że dla wymeldowania danej osoby z pobytu stałego niezbędne jest spełnienie wyłącznie wymogu opuszczenia miejsca pobytu stałego. Tak więc ewidencja ludności polega aktualnie na rejestracji danych o miejscu pobytu, tzn. rejestracji stanu faktycznego, a nie stanu prawnego. W toku postępowania administracyjnego, organ prawidłowo ustalił, że skarżący opuścił przedmiotowy lokal dobrowolnie, bowiem doktryna i orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmuje, że w sytuacji wykonania wyroku eksmisyjnego, tak jak w niniejszej sprawie, należy uznać, iż skarżący opuścił sporny lokal dobrowolnie. Tym samym zostały spełnione przesłanki z art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10.04.1974r.
W złożonej od powyższego wyroku skardze kasacyjnej A. O., reprezentowany przez adwokata, wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i zarzucił naruszenie przez Sąd prawa materialnego, a mianowicie art. 15 ust. 2 ustawy z 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (t. jedn. Dz. U. 2002r. Nr 87, poz. 960 ze zm.) przez niewłaściwe jego zastosowanie, polegające na przyjęciu fikcji prawnej, dobrowolnego opuszczenia miejsca stałego pobytu w drodze eksmisji i braku wskazania aktualnego miejsca pobytu A. O., w sytuacji gdy skarżący nie opuścił dobrowolnie swego miejsca stałego zamieszkania i przebywa w Zakładzie Karnym w [...], co oznacza, że miejsce jego przymusowego pobytu jest znane. Nie spełniony został wymóg dobrowolnego opuszczenia miejsca pobytu stałego w rozumieniu art. 15 ust. 2 powołanej ustawy.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podkreślono, że nieobecność skarżącego w miejscu stałego zamieszkania była bezpośrednią konsekwencją pozbawienia go wolności i osadzenia w Zakładzie Karnym w [...]. Nie można więc mówić o dobrowolnym opuszczeniu miejsca stałego zamieszkania. Stanowisko to wspiera wyrok NSA z 28.06.1990 r., SA/Wr 78/90, OSP 1991, nr 11, poz. 263, z którego wolno wnioskować, że w przypadku pozbawienia wolności nie można mówić ani o dobrowolnym opuszczeniu miejsca stałego pobytu, ani o braku wiadomości o nowym miejscu pobytu, jak również nie można wliczać do wymienionego w art. 15 ust. 2 powołanej ustawy okresu co najmniej 6 miesięcy pobytu w zakładzie karnym. W przypadku skarżącego nie są zatem spełnione przesłanki wymeldowania wymienione w tym przepisie. Poza tym zgodnie z orzecznictwem (wyroki NSA z 23.09.1999r., V SA 252/99 i z 23.07.1992r., V SA 13/92) o opuszczeniu lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy z 1974 r. można mówić jedynie wówczas, gdy z okoliczności wynika, że opuszczenie takie nastąpiło i było ono dobrowolne.
Jeżeli w toku postępowania administracyjnego o wymeldowanie nowe miejsce pobytu osoby zostanie ustalone, brak jest podstaw do wymeldowania tej osoby na podstawie art. 15 ust. 2 powołanej ustawy. Aktualne miejsce pobytu skarżącego w Zakładzie Karnym w [...] było organowi znane. Nie mógł zatem przyjmować fikcji nie ustalenia jego aktualnego miejsca pobytu. Odbywanie kary pozbawienia wolności jest szczególnym powodem czasowego przebywania poza miejscem swego stałego zamieszkania i nie oznacza zamiaru dobrowolnego jego opuszczenia. Przywołanie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku argumentu o przeprowadzeniu przez komornika czynności eksmisyjnych przeciwko nieobecnemu z powodu odbywania kary pozbawienia wolności A. O. było nietrafnie. Sąd uznał bowiem wykonaną eksmisję za równoznaczną z dobrowolnym opuszczeniem lokalu przez skarżącego i tym samym przyjął, za spełnione przesłanki z art. 15 ust. 2 cytowanej ustawy.
Należy też podkreślić, że w uzasadnieniu przywoływanego jako podstawa rozstrzygnięcia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 25.05.2002r., K 20/01 można wyczytać intencję ułatwienia obywatelom realizacji obowiązku meldunkowego określonego w art. 9 przez uznanie wymogów wymienionych w ust. 2 art. 9 za niezgodne z art. 52 ust. 1 i art. 83 w związku z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, a nie rozszerzającą interpretację przepisu art. 15 ust. 2 cytowanej ustawy określającą szczególny tryb wymeldowania z urzędu lub na wniosek innych osób. Dokonanie czynności meldunkowej bez oświadczenia woli (zgłoszenia) osoby, na której ciąży ten obowiązek, może nastąpić tylko w sytuacjach określonych ustawą. Taką możliwość na wniosek osoby trzeciej lub z urzędu przewiduje jedynie przepis art. 15 ust. 2 ustawy. W sytuacji, gdy osoba przebywa w zakładzie karnym, nie powstaje nawet obowiązek wymeldowania się z miejsca stałego pobytu, którego opuszczenie miało charakter niedobrowolny i organy orzekające bezpodstawnie zakwalifikowały sytuację, w jakiej znalazł się A. O., jako odpowiadającą stanowi faktycznemu wyrażonemu w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Postępowanie kasacyjne polega na badaniu zasadności podstaw kasacyjnych, którymi Naczelny Sąd Administracyjny jest związany (art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).
W myśl art. 174 P.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:
- - naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie,
- - naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Z urzędu Naczelny Sąd Administracyjny bierze tylko pod uwagę nieważność postępowania.
Odnosząc się do zarzutu podniesionego przez skarżącego, mianowicie naruszenia prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie art. 15 ust. 2 ustawy z 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (t. jedn. Dz. U. 2002r. Nr 87, poz. 960 ze zm.) należy stwierdzić, że nie jest on zasadny.
Przywołane w uzasadnieniu skargi kasacyjnej wyroki NSA, zostały wydane na tle innych stanów faktycznych, które nie można odnieść do przedmiotowej sprawy. Wyrok z dnia 28.06.1990r., SA/Wr 78/90 dotyczył samowolnego opuszczenia zakładu karnego i upływu terminu 6 - miesięcznego, przy braku możliwości ustalenia faktycznego miejsca pobytu, a wyroki z 23.09.1999r., V SA 259/99 oraz z 23.07.1992r., V SA 13/92 dotyczyły wykładni pojęcia dobrowolnego opuszczenia lokalu.
Natomiast w rozpoznawanej sprawie organ orzekł o wymeldowaniu strony już po wydaniu w dniu 16 października 2003r. przez sąd powszechny, a mianowicie Sąd Rejonowy w [...] wyroku eksmisyjnego, w którym rozstrzygnięto również o tym, że A. O. nie przysługuje uprawnienie do otrzymania lokalu socjalnego. Wyrok ten został następnie w dniu 10 grudnia 2003r. wykonany a lokal mieszkalny wydany wierzycielowi.
W tej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku wskazał, że materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowił art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10.04.1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych, przy uwzględnieniu treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002r.,K 20/01, (OTK-A2002/3/34). Oznacza to, że wymeldowanie danej osoby z pobytu stałego zależne jest od spełnienia wyłącznie wymogu opuszczenia miejsca pobytu stałego. W toku postępowania administracyjnego, dokonano prawidłowych ustaleń, dotyczących opuszczenia przez stronę przedmiotowego lokalu dobrowolnie, ponieważ ugruntowany jest pogląd, poparty orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego, że w sytuacji wykonania wyroku eksmisyjnego, tak jak nastąpiło to w rozpoznawanej sprawie, należy uznać, iż skarżący opuścił sporny lokal dobrowolnie. Tym samym spełnione zostały przesłanki zawarte art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10.04.1974r.
Zasadnie też Sąd stwierdził, że podniesione przez stronę zarzuty związane z treścią, czy też doręczeniem wyroku eksmisyjnego wydanego przez Sąd Rejonowy w [...] w dniu 16.10.2003r. nie mogą być poddane merytorycznej ocenie sądu administracyjnego, ponieważ kontrola taka może być dokonana tylko w toku postępowania przed sądem powszechnym.
W związku z powyższym należało stwierdzić, że skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie, wobec czego stosownie do art. 184 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji. Rozstrzygnięcie o kosztach nieopłaconej pomocy prawnej uzasadnia art. 250 powołanej ustawy.