Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 25 października 2012 r. oddalił skargę [...] Spółka Akcyjna z siedzibą w K. na decyzję Małopolskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] września 2011 r. w przedmiocie choroby zawodowej.
W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że jak wynika z akt sprawy - w przeprowadzonym dochodzeniu epidemiologicznym kontakt G. W. z berylem potwierdzono w [...] S.A. oraz w A. S.A. Zarówno w [...] S.A. jak i w A. S.A. beryl był stosowany w postaci zaprawy berylowej jako dodatek do stopów wysoko magnezowych w celu zabezpieczenia ciekłego metalu przed utlenieniem magnezu. W okresie od 1998 r. do 2000 r. G. W. będąc Dyrektorem Zakładu [...], według oświadczenia przedstawiciela zakładu [...] S.A. wykonywał prace związane z zarządzaniem Zakładu [...], w związku z czym sporadycznie wizytował hale produkcyjne, w których odbywał się proces produkcji stopów z użyciem zaprawy berylowej.
Również według oświadczenia G. W. – pracując jako Kierownik Biura Handlu Zagranicznego (1994 - 1998) często przebywał w halach produkcyjnych w związku ze specyfiką prowadzonych prac: był odpowiedzialny za import zaopatrzenia surowcowego oraz różnych środków i materiałów pomocniczych, odpowiadał za eksport produktów oraz brał czynny udział w prowadzonych przedsięwzięciach inwestycyjnych. Pracując jako Dyrektor Zakładu [...] (od 1998 r. do 2000 r.), a później już w strukturach A. Sp. z o.o. jako Prezes Zarządu i Dyrektor Naczelny (2000-2001), aby optymalizować działalność produkcyjną przebywał na halach produkcyjnych kontrolując wdrażanie swoich poleceń. W okresie zatrudnienia G. W. w [...] S.A. nie przeprowadzano pomiarów stężenia berylu w powietrzu środowiska pracy. Zarejestrowane w zakładzie wyniki badań stężenia berylu podczas topienia i odlewania stopów zawierających beryl były przeprowadzane w 1972 r. oraz na przełomie roku 1977-1978.
Małopolski Ośrodek Medycyny Pracy w Krakowie w orzeczeniu lekarskim z dnia [...] sierpnia 2010 r. stwierdził brak podstaw do rozpoznania u G. W. choroby zawodowej - berylozy. Stwierdzono, że ocena narażenia zawodowego dokonana przez Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Oświęcimiu nie wykazała, aby na zajmowanych przez badanego stanowiskach pracy (specjalista ds. handlu zagranicznego, kierownik biura handlu zagranicznego, dyrektor zakładu [...], dyrektor ds. współpracy z zagranicą) istniało narażenie na beryl. Zgodnie z wiedzą medyczną przewlekła choroba berylowa jest schorzeniem powstającym w wyniku wdychania związków berylu, trwającego dłużej niż rok, w przebiegu którego występują objawy płucne i ogólnoustrojowe. Od początku okresu narażenia do wystąpienia pierwszych objawów mija średnio 10-15 lat, ale czas ten może się przedłużyć nawet do kilkudziesięciu lat po zaprzestaniu narażenia.
Analiza dokumentacji medycznej wykazała, że po raz pierwszy objawy i dolegliwości ze strony układu oddechowego wystąpiły w 2001 roku. W 2002 r. postawiono rozpoznanie sarkoidozy. Obie jednostki chorobowe (sarkoidozę i berylozę) cechuje podobny obraz kliniczny, jednak brak narażenia zawodowego na beryl przemawia przeciwko rozpoznaniu berylozy.
W trybie odwoławczym G. W. został skierowany na ponowne badania do Instytutu Medycyny Pracy im. prof. J. Nofera w Łodzi. W dniu [...] grudnia 2010 r., tenże Instytut wydał orzeczenie lekarskie o rozpoznaniu choroby zawodowej berylozy. Stwierdzono, że za przeważającym prawdopodobieństwem rozpoznania zawodowej berylozy przemawia analiza danych epidemiologicznych dotyczących częstości występowania sarkoidozy w populacji ogólnej i berylozy w populacjach osób narażonych na beryl. Z analizy tej wynika ponad pięciokrotnie wyższe prawdopodobieństwo zapadnięcia na berylozę (w porównaniu do sarkoidozy) u osoby, u której występował zawodowy kontakt z berylem. W związku z powyższym Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Oświęcimiu decyzją z dnia [...] maja 2011 r. orzekł o stwierdzeniu choroby zawodowej u G. W. pod postacią berylozy.
Odwołania od tej decyzji wniosły [...] S.A. w K. oraz A. S.A. w K..
Decyzją z dnia [...] września 2011 r. wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 5 pkt 4a i art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz.U. z 2006 r. Nr 122 poz. 851 ze zm.) oraz § 8 ust. 1 i § 11 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. Nr 105 poz. 869), Małopolski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny utrzymał w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Oświęcimiu z dnia [...] maja 2011 r. W uzasadnieniu tej decyzji Małopolski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny wskazał, że Instytut Medycyny Pracy im. prof. J. Nofera w Łodzi stwierdził, iż analiza narażenia zawodowego w kontekście obrazu klinicznego stwierdzonego schorzenia daje wystarczające podstawy do rozpoznania u G. W. z przeważającym prawdopodobieństwem choroby zawodowej – berylowy, co daje podstawę do stwierdzenia przez organ choroby zawodowej u G. W. pod postacią berylozy.
Odnosząc się do zarzutów podniesionych w odwołaniach organ wyjaśnił, że opinia w/w Instytutu zawarta w orzeczeniu lekarskim z dnia [...] grudnia 2010 r. miała w powyższej sprawie znaczenie decydujące, jako opinia jednostki II szczebla diagnostycznego, jednostki uprawnionej do orzekania w sprawach chorób zawodowych. Na podstawie przeprowadzonej oceny narażenia zawodowego ustalono, że G. W. miał kontakt z czynnikiem szkodliwym w postaci berylu. Pomimo, że kontakt ten występował jedynie w trakcie sporadycznie przeprowadzanych wizytacji na hali produkcyjnej to zgodnie z opinią Instytutu Medycyny Pracy w Łodzi ocena wielkości ekspozycji w przedmiotowej sprawie nie miała znaczenia orzeczniczego z uwagi na fakt, iż przewlekła choroba berylowa jest schorzeniem uwarunkowanym immunologicznie. Stwierdzenie kontaktu (nawet sporadycznego) G. W. z berylem w czasie pracy jest w tym wypadku kryterium wystarczającym.
Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniosła [...] S.A. z siedzibą w K. zarzucając naruszenie art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. oraz § 8 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych poprzez niewyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, a tym samym rozstrzygnięcie w sprawie w oparciu o wadliwie zebrany materiał dowodowy, a także naruszenie art. 80 k.p.a. poprzez nieuzasadnione przyjęcie, że schorzenie G. W. ma cech choroby zawodowej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uznał skargę za nieuzasadnioną i oddalił ją na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 270, dalej: p.p.s.a.). Zdaniem Sądu nie można w rozpatrywanej sprawie zarzucić organom orzekającym zarówno naruszenia przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, jak i naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu, który miał wpływ na wynik sprawy, skoro przepisy materialnoprawne organy zinterpretowały i zastosowały prawidłowo.
Przywołując treść art. 235¹ Kodeksu pracy oraz przepisów rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych, Sąd podkreślił, że choroba zawodowa jest pojęciem prawnym oznaczającym zachorowanie, które pozostaje w związku przyczynowym z pracą. Przyczyną ją wywołującą jest tylko i wyłącznie sama praca, jej rodzaj, charakter i warunki jej wykonywania. Z tego powodu choroby zawodowe są przewidywalne, a owe przewidywalne uszkodzenia zdrowia zostały ujęte w tzw. wykazie chorób zawodowych.
Zdaniem Sądu, w niniejszej sprawie organy orzekające w sposób zasadny uznały, że zachodzą podstawy do stwierdzenia, iż u skarżącego występuje choroba zawodowa wymieniona pod pozycją 10 wykazu chorób zawodowych. Sąd podkreślił, że w świetle § 8 ust. 1 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych, decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej albo decyzję o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej wydaje się na podstawie materiału dowodowego, a w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim oraz formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika. Przy czym, jak wynika z § 5 ust. 1 - 3 rozporządzenia, właściwym do orzekania w zakresie chorób zawodowych jest lekarz spełniający wymagania kwalifikacyjne określone w ustawie o służbie medycyny pracy, zatrudniony w jednej z jednostek orzeczniczych l lub II stopnia, wskazanych w tym przepisie. Jeżeli zaś przed wydaniem decyzji organ stwierdziłby, że zebrany materiał dowodowy jest niewystarczający powinien zażądać uzupełnienia wydanego orzeczenia lub wystąpić do jednostki orzeczniczej II stopnia o dodatkową konsultację.
Sąd podkreślił następnie, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmowany jest pogląd o związaniu organów inspekcji sanitarnej rozpoznaniem podanym w stosownym orzeczeniu lekarskim. Taki pogląd zawarł Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale składu 7 sędziów z dnia 20 maja 2002 r., która zachowuje nadal swoją aktualność (sygn. OPS 3/02, publ. ONSA 2003/1/4). Oznacza to, że organ administracji publicznej prowadzący postępowanie w przedmiocie choroby zawodowej w istocie nie ma prawa do samodzielnej oceny dokumentacji lekarskiej, prowadzącej do odmiennego rozpoznania schorzenia. Orzeczenie lekarskie jest więc jedynym wiarygodnym środkiem dowodowym służącym stwierdzeniu choroby zawodowej, jeśli nie budzi wątpliwości w świetle pozostałych dowodów. Tym samym związanie organu Państwowej Inspekcji Sanitarnej orzeczeniem kompetentnej placówki medycznej nie jest tożsame z bezkrytyczną akceptacją informacji zawartych w orzeczeniu.
Następnie Sąd wywiódł, że jeżeli w tym przypadku orzeczenie lekarskie jednostki orzeczniczej I stopnia przeszło przewidzianą przez przepisy weryfikację przez jednostkę orzeczniczą II stopnia, która w swoim orzeczeniu - w ocenie Sądu - w sposób wystarczający uzasadniła swoje stanowisko, to nie można zarzucić organom orzekającym w niniejszej sprawie, że dokonały błędnej oceny zebranego w sprawie w sposób wystarczający, zgodnie z postanowieniami art. 7 i 77 § 1 k.p.a., materiału dowodowego, tj. z naruszeniem art. 80 k.p.a. Dokonana bowiem przez organy ocena orzeczenia lekarskiego Instytutu Medycyny Pracy im. prof. J. Nofera w Łodzi pod kątem logiki, spójności oraz prawidłowości uzasadnienia nie budzi wątpliwości. Przekonywujące jest bowiem, że analiza danych epidemiologicznych dotyczących częstotliwości występowania sarkoidozy w populacji ogólnej i berylozy w populacjach osób narażonych na beryl, przy występowaniu, co bezsprzecznie wynika z karty oceny narażenia zawodowego (k. 46 akt administracyjnych), nawet nikłego kontaktu uczestnika postępowania – G. W. - w miejscu pracy ze związkami berylu, przemawia z przeważającym prawdopodobieństwem występowania u badanego berylozy.
Dodać przy tym należy, że okoliczność braku kontaktu uczestnika z berylem w środowisku pracy nie była wówczas na wstępnym etapie postępowania kwestionowana przez pracodawców. Protokoły z kontroli z [...] kwietnia 2010 r. i [...] marca 2010 r., przeprowadzonych przy udziale przedstawicieli zakładów i przez nich podpisanych, potwierdzają natomiast jednoznacznie, że beryl był stosowany w zaprawie do produkcji stopów aluminium i stopów wysokomagnezowych. Przedstawiciele kontrolowanych zakładów oświadczyli też, że G. W. wizytował sporadycznie hale produkcyjne. Nie bez znaczenia jest również okoliczność, że obraz kliniczny obu chorób jest, jak podkreślono we wskazanym orzeczeniu lekarskim, "łudząco podobny". Co najistotniejsze, odróżnienie na podstawie cech klinicznych, czy reakcji na leczenie jest niemożliwe. Prawdopodobieństwo zapadnięcia na berylozę w porównaniu do sarkoidozy, jest jednakże pięciokrotnie wyższe. Kwestie te znalazły swoje wystarczające odzwierciedlenie w motywach podjętych rozstrzygnięć, zgodnie z postanowieniami art. 107 § 3 k.p.a.
W świetle powyższego Sąd uznał, że wbrew twierdzeniom zawartym w skardze, postępowanie w przedmiocie stwierdzenia choroby zawodowej zostało przeprowadzone zgodnie z obowiązującą procedurą dotyczącą rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych. Skoro najistotniejsze jest ustalenie, czy choroba jest wymieniona w wykazie chorób zawodowych i istnieje z wysokim prawdopodobieństwem związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy tą chorobą a pracą w narażeniu, co uczyniono, to brak jest podstaw do kwestionowania prawidłowości podjętych rozstrzygnięć. Organy inspekcji sanitarnej nie mogły też odmówić wiarygodności orzeczeniu lekarskiemu jednostki orzeczniczej II stopnia, jako że rozpoznawanie chorób zawodowych stanowi zagadnienie stricte medyczne, leżące wyłącznie w gestii upoważnionych do tego jednostek służby zdrowia. Orzekająca jednostka orzecznicza II stopnia w oparciu o wiedzę medyczną nie znalazła pozazawodowych czynników przedmiotowego schorzenia.
W skardze kasacyjnej wniesionej od powyższego wyroku [...] SA, reprezentowana przez radcę prawnego, podniosła następujące zarzuty:
- 1. naruszenie prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie art. 2351 Kodeksu pracy poprzez nieprawidłowe uznanie, że schorzenie G. W. ma cechy choroby zawodowej;
- 2. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w związku z art. 151 p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi w sytuacji, gdy zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. oraz § 8 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie chorób zawodowych poprzez niewyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, a tym samym rozstrzygnięcie w sprawie w oparciu o wadliwie zebrany materiał dowodowy bez jego całościowego rozpatrzenia oraz art. 80 k.p.a. poprzez nieuzasadnione przyjęcie, że schorzenie G. W. ma cechy choroby zawodowej.
Wskazując na powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do jej ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenie od organu kosztów postępowania według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 183 § 1 zd. pierwsze p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Nie stwierdziwszy przesłanek zaistnienia nieważności niniejszego postępowania Naczelny Sąd Administracyjny związany powołanymi w skardze kasacyjnej zarzutami, rozpoznał sprawę w granicach tej skargi. Skarga kasacyjna nie ma uzasadnionych podstaw, a tym samym nie mogła być uwzględniona.
Przede wszystkim nie można zgodzić się z autorem skargi kasacyjnej, że Sąd I instancji naruszył przez niewłaściwe zastosowanie przepis art. 2351 Kodeksu pracy, poprzez nieprawidłowe uznanie, że schorzenie G. W. ma cechy choroby zawodowej. Jak zasadnie podkreślił Sąd w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, za chorobę zawodową w świetle powołanego przepisu uważa się chorobę wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy, albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym". Ustawodawca w przepisie tym wprost wskazał na dopuszczalność sytuacji stwierdzenia tego związku przyczynowego z "wysokim prawdopodobieństwem". Zgodnie zaś z § 8 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (aktualnie: t.jedn.
Dz.U. z 2013 r., poz. 1367) decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej albo decyzję o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej wydaje się na podstawie materiału dowodowego, a w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim oraz formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika. Podkreślić również wypada, że organ nie ma prawa do samodzielnej oceny dokumentacji lekarskiej, prowadzącej do odmiennego rozpoznania schorzenia. Orzeczenie lekarskie ma bowiem walor opinii w rozumieniu art. 84 § 1 k.p.a., której wiarygodność organ ocenia na podstawie art. 80 k.p.a.
Jak właściwie przyjął Sąd I instancji, zaskarżone w niniejszej sprawie orzeczenie Małopolskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w przedmiocie stwierdzenia choroby zawodowej u G. W. nastąpiło po wykazaniu przez organ ścisłego związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy charakterem wykonywanej przez niego pracy a powstałymi objawami chorobowymi. Decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej wydano na podstawie materiału dowodowego, a w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim Instytutu Medycyny Pracy im. Prof. J. Nofera z dnia [...] grudnia 2010 r. oraz danych wynikających z karty oceny narażenia zawodowego w związku z podejrzeniem choroby zawodowej. Sąd zatem w pełni prawidłowo ocenił ustalenie stanu faktycznego w oparciu jednoznaczne orzeczenie jednostki medycznej, uwzględniając zgromadzony materiał dowodowy.
Nie są również zasadne zarzuty naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 151 p.p.s.a., jakie upatruje autor skargi kasacyjnej w niedostrzeżeniu przez Sąd naruszenia przez organy art. 7, art. 77 § 1 k.p.a. oraz § 8 ust. 1 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych. Stwierdzić należy, że Sąd I instancji oddalając skargę w pełni prawidłowo ocenił ustalenie stanu faktycznego w oparciu o jednoznaczne orzeczenie odwoławczej jednostki medycznej. Nie sposób wywodzić, by Sąd nie zauważył, że owo orzeczenie lekarskie nie zostało rzeczowo i przekonywująco uzasadnione, jak również opierało się wyłącznie na domniemaniu istnienia przesłanek występowania choroby, na podstawie danych epidemiologicznych. Dokonując bowiem oceny tego środka dowodowego uwzględnić należało, że orzeczenie to nie budziło żadnych wątpliwości w odniesieniu do diagnozowanej jednostki chorobowej. Lekarz orzecznik w sposób pełny i wyczerpujący wyjaśnił, w sposób zrozumiały dla stron, zajęte stanowisko, które pozostawało z zgodzie z zebranym materiałem dowodowym.
Zawarte w uzasadnieniu orzeczenia rozważania dotyczące pochodzenia choroby zawodowej berylozy, jej obrazu klinicznego oraz przeprowadzona analiza danych epidemiologicznych pozwalają na przyjęcie, że w orzeczeniu stanowiącym, w świetle § 8 ust. 1 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych, podstawę do wydania decyzji w przedmiocie choroby zawodowej, zostały wyjaśnione wszelkie pojawiające się w sprawie wątpliwości medyczne.
Uwzględniając powyższe nie sposób przyjąć, by Sąd dokonał nieprawidłowej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w tym uzasadnienia orzeczenia lekarskiego, w którym stwierdzono, że analiza narażenia zawodowego w kontekście obrazu klinicznego stwierdzonego schorzenia daje wystarczające podstawy do rozpoznania u badanego choroby zawodowej pod postacią berylozy.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, oddalił skargę kasacyjną.