Uzasadnienie
W dniu 24 września 2012 r. wpłynął do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosek J. H. z dnia 24 września 2012 r. "o ustanowienie adwokata z urzędu w celu sporządzenia i złożenia skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnych orzeczeń wydanych w sprawie – sygn. akt III SA/Lu 361/04 Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie". W piśmie umieszczono również sygnatury akt Naczelnego Sądu Administracyjnego tj. II OSK 757/05 oraz II OSK 237/11.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 243 § 1 pkt 1 zd. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 – zwanej dalej "P.p.s.a.") prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Rozpoznawanie wniosków o przyznanie prawa pomocy należy do wojewódzkiego sądu administracyjnego, w którym sprawa ma się toczyć lub się toczy (art. 254 § 1 P.p.s.a.). Jednakże w przypadku wniosków o przyznanie prawa pomocy w związku z wniesieniem lub zamiarem wniesienia skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, z uwagi na specyfikę postępowania wszczętego tą skargą, które może toczyć się jedynie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, rozpoznanie tych wniosków należy do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Postępowanie w tym zakresie jest jednoinstancyjne, co nie narusza gwarantowanego konstytucyjnie prawa do sądu oraz zasady dwuinstancyjności postępowania sądowego, albowiem dotyczy sprawy, która była lub mogła być rozpoznana w postępowaniu dwuinstancyjnym.
Postępowanie w przedmiocie przyznania prawa pomocy w związku z wniesieniem skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia nie ma charakteru samodzielnego postępowania, a jedynie pochodny w stosunku do sprawy o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, która również nie ma charakteru samodzielnego, albowiem dotyczy sprawy, w której dokonuje się oceny, czy kwestionowane orzeczenie jest niezgodne z prawem, przez co stronie została wyrządzona szkoda. Za jednoinstancyjnością postępowania w sprawie ze skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, jak również rozstrzygania w kwestiach wpadkowych, w tym w zakresie przyznania prawa pomocy w tej sprawie przemawia właśnie nadzwyczajny charakter tego postępowania. Podobne stanowisko zaprezentował Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 23 marca 2006 r., sygn. akt III SPZP 3/05 (publ. OSNP Nr 21-22/2006, poz. 341), w której przyjęto, że ukształtowanie niektórych postępowań jako jednoinstancyjnych, z uwagi na ich charakter i cel jakiemu służą nie narusza ani konstytucyjnie gwarantowanego prawa do sądu ani konstytucyjnej zasady dwuinstancyjnego postępowania sądowego. Pogląd taki został również zaakceptowany przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 14 października 2010 r., sygn. akt K 17/07 (publ. OTK-A 2010/8/75).
Stosownie do art. 247 P.p.s.a. prawo pomocy nie przysługuje stronie w razie oczywistej bezzasadności jej skargi. O oczywistej bezzasadności skargi można mówić, gdy bez potrzeby głębszej analizy prawnej nie ulega najmniejszej wątpliwości, że nie może ona zostać uwzględniona. Chodzi więc o sytuację, w której obowiązujące prawo wyklucza możliwość wniesienia lub uwzględnienia żądania skarżącego. Oznacza, to że zastosowanie powołanego przepisu jest dopuszczalne także wówczas, gdy stan faktyczny i prawny danej sprawy nie budzi najmniejszych wątpliwości, co do braku szans na uwzględnienie skargi. Przepis ten ma również odpowiednie zastosowanie do skarg kasacyjnych na mocy art. 193 P.p.s.a., a co się z tym wiąże również do skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, stosownie do art. 285l P.p.s.a.
W myśl art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 12 lutego 2010 r. o zmianie ustawy – Prawo o ustroju sądów administracyjnych oraz ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 36, poz. 196) skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia przysługuje także od orzeczeń, które stały się prawomocne od dnia 1 stycznia 2004 r., a przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy. Jednakże zgodnie z art. 4 ust. 2 ww. ustawy skargę, o której mowa w ust. 1, można wnieść w terminie dwóch lat od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy. Cytowana ustawa weszła w życie w dniu 10 kwietnia 2010 r., a zatem w dniu 10 kwietnia 2012 r. minął termin do wniesienia skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnych orzeczeń wydanych od dnia 1 stycznia 2004 r. Orzeczenia wydane w sprawie o sygn. akt III SA/Lu 361/04 (II OSK 757/05) zapadły przed wejściem w życie przywołanej ustawy z dnia 12 lutego 2010 r., a zatem skarżącemu w dniu 10 kwietnia 2012 r. minął termin do wniesienia skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnych orzeczeń sądu zapadłych w tej sprawie. Dlatego też, skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnych orzeczenia wskazanych przez skarżącego (III SA/Lu 361/04 i II OSK 757/05) byłaby w tym przypadku oczywiście bezzasadna.
Ponadto zgodnie z art. 285a § 3 P.p.s.a. od orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia nie przysługuje, z wyjątkiem gdy niezgodność z prawem wynika z rażącego naruszenia norm prawa Unii Europejskiej. W sprawie o sygn. akt II OSK 237/11 wskazanej przez skarżącego, w której zapowiedział zamiar wystąpienia ze skargą o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia NSA przepisy prawa Unii Europejskiej nie miały i nie mogły mieć zastosowania. Oznacza to, że skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem wskazanego prawomocnego orzeczenia byłaby również w tym przypadku oczywiście bezzasadna.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 247 z zw. z art. 285l i 193 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.