Uzasadnienie
Pismem z dnia 14 kwietnia 2011 r. Wojewoda Łódzki wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego ze Starostą Tomaszowskim w sprawie organu właściwego do rozpoznania zgłoszenia z dnia 25 lutego 2011 r. w sprawie zamiaru wykonania remontu bocznicy kolejowej na działkach o nr ewid. [...] i [...] obręb [...] Tomaszów w Tomaszowie Mazowieckim, przy ul. [...] i ul. [...].
W uzasadnieniu wnioskodawca podał, że J.S. wniósł do Starosty Tomaszowskiego zgłoszenie zamiaru wykonania remontu przedmiotowej bocznicy kolejowej, zgodnie z art. 29 oraz art. 30 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane (tekst jedn. Dz.U. z 2010 r. Nr 243, poz. 1623).
Starosta Tomaszowski postanowieniem z dnia 11 marca 2011 r. przekazał według właściwości Wojewodzie Łódzkiemu przedmiotowe zgłoszenie. Starosta Tomaszowski ustalił, że przedmiotowa inwestycja dotyczy wykonania remontu obiektów usytuowanych na obszarze kolejowym, a więc zgodnie z art. 82 ust. 3 pkt 3a ustawy Prawo budowlane organem administracji architektoniczno-budowlanej I instancji jest wojewoda. W ocenie Starosty, przyjęty stan rzeczy potwierdza wypis z rejestru gruntów, który klasyfikuje teren planowanej inwestycji jako teren kolejowy.
W ocenie Wojewody Łódzkiego przekazanie wniosku było nieuzasadnione. Działki objęte zgłoszeniem nie stanowią – jego zdaniem – obszaru kolejowego. Zgodnie z art. 4 pkt 8 ustawy z dnia 28 marca 2003 r. o transporcie kolejowym (tekst jedn. Dz.U. Nr 16, poz. 94 ze zm.) "obszar kolejowy" to określony działkami ewidencyjnymi obszar, na którym usytuowane są linie kolejowe oraz inne budynki, budowle i urządzenia przeznaczone do zarządzania, eksploatacji i utrzymania linii kolejowych, a także służące do obsługi i przewozu osób i rzeczy.
Pismem z dnia 21 marca 2011 r. Wojewoda Łódzki zwrócił się do PKP S.A. Oddział Gospodarowania Nieruchomościami w Łodzi o ustalenie czy przedmiotowe działki stanowią obszar kolejowy. W odpowiedzi na powyższe pismo PKP S.A. Oddział Gospodarowania Nieruchomościami w Łodzi poinformował pismem z dnia 24 marca 2011 r., że przedmiotowe działki nie są obszarem kolejowym. W związku z powyższym w sprawie nie ma zastosowania art. 82 ust. 3 pkt 3a Prawa budowlanego.
W odpowiedzi na wniosek o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego Starosta Tomaszowski podtrzymał stanowisko wyrażone w postanowieniu z dnia 11 marca 2011 r. Wyjaśnił, że przekazując zgłoszenie miał uzasadnione podstawy twierdzić, że obiekty budowlane przeznaczone do remontu są usytuowane na obszarze kolejowym. Bocznica kolejowa to bowiem droga kolejowa, czyli nawierzchnia kolejowa wraz z podtorzem i budowlami inżynieryjnymi oraz gruntem, na którym jest usytuowana, połączona z linią kolejową i służąca do wykonywania załadunku i wyładunku wagonów lub wykonywania czynności utrzymaniowych pojazdów kolejowych lub postoju pojazdów kolejowych oraz włączania pojazdów kolejowych do ruchu po sieci kolejowej (art. 4 pkt 10 ustawy o transporcie kolejowym).
Natomiast "obszarem kolejowym" jest grunt, na którym znajdują się między innymi drogi kolejowe (art. 4 pkt 8 wym. ustawy). Za przyjęciem powyższego stanowiska przemawiał również fakt, że działki zostały sklasyfikowane, zgodnie z danymi ewidencji gruntów i budynków, jako tereny kolejowe, do których zalicza się grunty zajęte pod obiekty, budowle i inne urządzenia przeznaczone do wykonywania i obsługi ruchu kolejowego (torowiska kolejowe, stacje, rampy, magazyny, bocznice kolejowe itp.).
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
Właściwość organów administracji architektoniczno-budowlanej w sprawach określonych w ustawie z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane (tekst jedn. Dz.U. z 2006 r. Nr 156, poz. 1118 ze zm.) określa art. 82 wymienionej ustawy. Zgodnie z ust. 2 tegoż artykułu organem administracji architektoniczno-budowlanej pierwszej instancji, z zastrzeżeniem ust. 3 i 4, jest starosta. Do właściwości starosty należą wszystkie sprawy, które zgodnie z prawem budowlanym są załatwiane przez organy administracji architektoniczno-budowlanej i które nie zostały przekazane do właściwości innych organów. Przepis art. 82 ust. 3 pkt 3a stanowi natomiast, że wojewoda jest organem pierwszej instancji w sprawach obiektów i robót budowlanych wykonywanych, między innymi, na obszarze kolejowym. Wskazanie organu właściwego do rozpoznania zgłoszenia Jerzego Starczyka zależy więc od rozstrzygnięcia tego, czy nieruchomości, na których znajduje się bocznica kolejowa będąca przedmiotem postępowania, oznaczona w ewidencji gruntów obręb [...] w Tomaszowie Mazowieckim jako działki nr [...] i [...] stanowią obszar kolejowy. Pozytywna odpowiedź na to pytanie będzie bowiem skutkowała wnioskiem, że w sprawie organem właściwym byłby Wojewoda Łódzki.
Definicję pojęcia "obszar kolejowy" zawiera – podobnie jak szereg innych definicji ustawowych – ustawa z dnia 28 marca 2003 r. o transporcie kolejowym (Dz.U. z 2007 r. Nr 16, poz. 94 ze zm.). Zgodnie z przepisem art. 4 pkt 8 tej ustawy przez "obszar kolejowy" należy rozumieć powierzchnię gruntu określoną działkami ewidencyjnymi, na której znajduje się droga kolejowa, budynki, budowle i urządzenia przeznaczone do zarządzania, eksploatacji i utrzymania linii kolejowej oraz przewozu osób i rzeczy. Natomiast z aktualnie obowiązującej definicji "bocznicy kolejowej" (art. 4 pkt 10 ustawy o transporcie kolejowym) wynika, że jest nią "droga kolejowa połączona z linią kolejową i służąca do wykonywania załadunku i wyładunku wagonów lub wykonywania czynności utrzymaniowych pojazdów kolejowych lub postoju pojazdów kolejowych oraz przemieszczania i włączania pojazdów kolejowych do ruchu po sieci kolejowej". Użycie w tej ostatniej definicji terminu "droga kolejowa" mogłoby wskazywać, że bocznice kolejowe są zaliczone również do obszarów kolejowych w rozumieniu omawianej ustawy.
Wniosek taki jest jednak nieuzasadniony. Rozstrzygając problem czy bocznice kolejowe należą do gruntów zajętych pod infrastrukturę kolejową i jako takie są zwolnione od opłat z tytułu użytkowania wieczystego (art. 8 omawianej ustawy). Sąd Najwyższy wyrokiem z dnia 23 października 2008 r., sygn. akt V CSK 121/08, dokonał wnikliwej analizy wymienionych wyżej definicji ustawowych a także terminów "infrastruktura kolejowa" i "linia kolejowa". Przeprowadzona przez ten Sąd wykładnia historyczna, systemowa i celowościowa przepisów ustawy o transporcie kolejowym, w tym zawartych w niej definicji, doprowadziła SN do wniosku, że za obszar kolejowy należy uznać tylko takie grunty zajęte pod infrastrukturę kolejową, na których usytuowana jest linia kolejowa o przeznaczeniu wskazanym w art. 4 pkt 1 ustawy zawierającym definicję "infrastruktury kolejowej".
Sąd Najwyższy wskazał, że określenie infrastruktury kolejowej obejmuje pojęcie linii kolejowej z art. 4 pkt 2 ustawy łącznie z innymi składnikami tej infrastruktury i powiązane zostało ze wskazanym w tym przepisie ich przeznaczeniem, którym jest – mówiąc ogólnie – świadczenie przez transport kolejowy usług o charakterze powszechnym. Objęcie pojęciem infrastruktury kolejowej linii kolejowych usytuowanych na obszarze kolejowym wskazuje, że nie obejmuje ono bocznic kolejowych będących liniami kolejowymi nieusytuowanymi na obszarze kolejowym. Sąd Najwyższy wskazał, że wobec niezmienionego brzmienia art. 4 pkt 1 ustawy, zawierającego określenie infrastruktury kolejowej i uwzględniając kolejne zmiany definicji z art. 4 pkt 8 i 10 ustawy należy dojść do wniosku, że bocznica kolejowa, która nie została określona jako linia kolejowa, ale jako droga kolejowa połączona z linią kolejową, nie jest taką linią. Obszar kolejowy jest związany z funkcjonowaniem linii kolejowej a nie drogi kolejowej niebędącej taką linią.
Wskazane wyżej poglądy w pełni podziela skład Naczelnego Sądu Administracyjnego rozpoznający niniejszą sprawę.
Skoro więc przedmiotem zgłoszenia był remont bocznicy kolejowej nienależącej do obszaru kolejowego, to w sprawie właściwy jest na zasadzie ogólnej (art. 82 ust. 2 prawa budowlanego) starosta. Z tych względów NSA na podstawie art. 4 i 15 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzeczono, jak w sentencji.