Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjnego w Warszawie wyrokiem z dnia 22 września 2020 r., sygn. akt IV SAB/Wa 541/20, po rozpoznaniu skargi I. K. na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania przez Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców w przedmiocie rozpatrzenia odwołania, w pkt 1 umorzył postępowanie w sprawie zobowiązania Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców do rozpatrzenia odwołania od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] września 2019r. nr [...], w pkt 2 stwierdził, że Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców dopuścił się bezczynności w rozpatrzeniu odwołania, w pkt 3 stwierdził, że bezczynność Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa, w pkt 4 zasądził od Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców na rzecz skarżącego I. K. kwotę 117 (sto siedemnaście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego, w pkt 5 odstąpił od zasądzenia kosztów wynagrodzenia radcy prawnego reprezentującego skarżącego, a w pkt 6 w pozostałym zakresie skargę oddalił.
Sąd uzasadniając odstąpienie od zasądzenia kosztów wynagrodzenia radcy prawnego reprezentującego skarżącego (pkt 5 wyroku) wskazał, że podstawę stanowił art. 206 P.p.s.a. Zgodnie z art. 206 P.p.s.a. Sąd może w uzasadnionych przypadkach odstąpić od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania w całości lub w części, w szczególności jeżeli skarga została uwzględniona w części niewspółmiernej w stosunku do wartości przedmiotu sporu ustalonej w celu pobrania wpisu.
Sąd powołując się na orzecznictwo podniósł, że "uzasadnionym przypadkiem", o którym mowa w art. 206 P.p.s.a. jest przypadek sprawy sądowoadministracyjnej, w której wystąpiły np. następujące okoliczności: niezwłoczne usunięcie stanu bezczynności przez organ, niewielki wkład pracy pełnomocnika wobec treści skargi i jej seryjności, inicjowanie podobnych postępowań sądowych przez stronę, brak skonkretyzowania umowy między stroną skarżącą a jej pełnomocnikiem, istnienie wątpliwości, czy rzeczywistą intencją skargi jest doprowadzenie do usunięcia bezczynności organu, czy też uzyskanie zasądzenia kosztów zastępstwa procesowego (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 września 2016 r., sygn. akt I OZ 930/16 oraz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2642/16, CBOSA).
W ocenie Sądu I instancji sekwencja zdarzeń wskazana w części sprawozdawczej niniejszego uzasadnienia wskazuje, że pełnomocnik skarżącego nie dochował należytej staranności w sporządzeniu skargi do Sądu a wcześniej odwołania, bowiem podał błędnie zarówno nazwisko skarżącego, jak również numer decyzji Wojewody [...], od której złożył wymienione środki zaskarżenia. Ponadto radca prawny D. K., tylko w 2019 r., reprezentował strony w kilkuset sprawach dotyczących bezczynności. Zauważył, że skargi sporządzane przez tego samego pełnomocnika mają w zasadzie tożsamą treść, są w nich podnoszone jednakowe wnioski i zarzuty, a różnią się danymi skarżących (por. postanowienie NSA z 25 stycznia 2019 r., I GZ 502/18). Dlatego też Sąd uznał, że wynikający z powyższej okoliczności niewielki wkład pracy, a przy tym wykazanie się nienależytą starannością reprezentującego skarżącego pełnomocnika uzasadnia odstąpienie od zasądzenia kosztów zastępstwa procesowego w całości.
Skarżący reprezentowany przez pełnomocnika wniósł zażalenie na pkt 5 powyższego wyroku, wnosząc o jego uchylenie w całości i zasądzenie od Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców na rzecz I. K. kwoty 597 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Pełnomocnik wystąpił również o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego.
Pełnomocnik w uzasadnieniu zażalenia zarzucił, że nie było podstaw do miarkowania kosztów postępowania przez sąd na zasadzie art. 206 P.p.s.a. zdaniem pełnomocnika, przyczyną obniżenia wynagrodzenia pełnomocnika procesowego nie może być powołanie się przez organ na posiłkowanie się przy sporządzeniu skargi "jednym opracowanym szablonem". W przypadku spraw zbliżonych do siebie charakterem - stanem faktycznym i prawnym jest to bowiem rzeczą zupełnie naturalną. W podobny sposób postępuje zresztą sam organ sporządzając swoje pisma.
Nie ma również znaczenia fakt, ze pełnomocnik skarżącego specjalizuje się w prowadzeniu postępowań z zakresu szeroko pojętego prawa migracyjnego. Istotne jest to, że skarga w tej konkretnej sprawie okazała się co do zasady skuteczna, podobnie jak wiele skarg w innych sprawach.
Skarżący stwierdził, że podziela pogląd wyrażony w postanowieniu NSA z 25 lutego 2020 r. sygn. akt II OZ 152/20, zgodnie z którym sama okoliczność, że ten sam profesjonalny pełnomocnik reprezentuje również innych skarżących w skargach na bezczynność i przewlekłość organu, nie uzasadnia zasadności miarkowania kosztów strony, która zatrudniła profesjonalnego pełnomocnika w celu prowadzenia sprawy przed sądem administracyjnym. Odróżnić należy sytuację, w której ten sam pełnomocnik reprezentuje jednego skarżącego w wielu identycznych sprawach od tej, gdy ten sam pełnomocnik reprezentuje różnych skarżących w podobnych sprawach z tego względu, że specjalizuje się w prowadzeniu określonej kategorii spraw. Miarkowanie kosztów dopuszczalne jest w tym pierwszym przypadku. Nie ma natomiast zastosowania do spraw, w których pełnomocnik reprezentuje różnych skarżących.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.
Podstawową kwestią do wyjaśnienia jest to czy Sąd słusznie odstąpił od zasądzenia na rzecz reprezentującego skarżącego pełnomocnika w osobie radcy prawnego D. K. kosztów jego wynagrodzenia jako kosztów zastępstwa procesowego wskazanych w pkt 5 zaskarżonego wyroku z dnia 22 września 2020 r.
Stosownie do art. 200 P.p.s.a. w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Koszty te, w sytuacji reprezentowania strony w sprawie przez profesjonalnego pełnomocnika adwokata lub radcę prawnego, zgodnie z art. 205 § 2 P.p.s.a., to ich wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach i wydatki jednego adwokata lub radcy prawnego, koszty sądowe oraz koszty nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa strony.
Zgodnie z art. 206 P.p.s.a. Sąd może w uzasadnionych przypadkach odstąpić od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania w całości lub w części, w szczególności jeżeli skarga została uwzględniona w części niewspółmiernej w stosunku do wartości przedmiotu sporu ustalonej w celu pobrania wpisu.
Sąd dokonując miarkowania na powyższej podstawie uznał, że nakład pracy jaki pełnomocnik musiał włożyć w sporządzenie skargi był niewielki. Świadczyć ma o tym okoliczność, że skargi sporządzane przez tego pełnomocnika mają w zasadzie tożsamą treść, są w nich podnoszone jednakowe wnioski i zarzuty, a różnią się danymi skarżących. Ponadto pełnomocnik ten nie dochował należytej staranności w sporządzeniu skargi do sądu, a wcześniej odwołania, bowiem podał błędnie nazwisko skarżącego, jak również numer decyzji Wojewody [...] od której złożył ww. środki zaskarżenia. Podkreślono, że pełnomocnik tylko w 2019 r. reprezentował strony w kilkuset sprawach dotyczących bezczynności.
W ocenie NSA okoliczności wskazane przez Sąd I instancji jako uzasadniające miarkowanie kosztów zastępstwa procesowego w postaci wynagrodzenia pełnomocnika poprzez odstąpienie od ich zasądzenia w całości nie mają takiego charakteru.
Skoro pełnomocnik jak wynika z twierdzeń Sądu prowadził w 2019 r. kilkaset spraw dotyczących bezczynności lub przewlekłości postępowania w sprawach dotyczących cudzoziemców, to świadczy o tym, że ewidentnie specjalizuje się w sprawach tego rodzaju. Sprawy te dotyczą stanu przewlekłości lub bezczynności postępowania przed organami właściwymi w sprawach cudzoziemców zatem zasadniczo nakład pracy pełnomocnika sprowadza się do oceny czy i jakie czynności procesowe organy te podejmowały celem załatwienia sprawy, w jakich odstępach czasu były podejmowane te czynności, czy tok postępowania wynikający z akt sprawy wskazuje na rażące naruszenie prawa w kontekście czasu jego trwania i czynności podejmowanych celem rozstrzygnięcia sprawy. Ustalenia w takim zakresie nie są skomplikowane pod względem faktycznym i prawnym a tym samym formułując zarzuty skargi na bezczynność lub przewlekłość pełnomocnik mógł poprzestać na tych samych podstawach prawnych.
Stan faktyczny również nie ulegał, z uwagi na charakter spraw, zróżnicowaniu bowiem należało prześledzić tok postępowania przed organami. Wobec tego czynienie zarzutu pełnomocnikowi, że jego wkład pracy w sprawy tego niewymagające był niewielki i sprowadzał się przy kilkuset sprawach tego samego rodzaju do posługiwania się schematem jest nieuzasadnione. Tym samym w realiach sprawy nieuzasadnione było również miarkowanie kosztów postępowania.
O ile podzielić można pogląd, że miarkowanie jest dopuszczalne w sprawach kiedy pełnomocnik reprezentuje jednego skarżącego w wielu identycznych sprawach, to nie jest uzasadnione miarkowanie gdy pełnomocnik specjalizuje się w sprawach danego rodzaju i prowadzi wiele tego typu spraw dotyczących różnych skarżących. W niniejszej sprawie pełnomocnik nie reprezentował tego samego skarżącego w wielu identycznych sprawach co wskazywałoby na niewielki nakład pracy. Musiał przeanalizować akta sprawy każdego postępowania dotyczącego danego skarżącego odrębnie i zastosować adekwatne podstawy prawne i dokonać ich prawnej oceny.
Reprezentowanie przez jednego pełnomocnika wielu skarżących w odrębnych postępowaniach dotyczących tego samego rodzaju spraw nie uzasadnia, zdaniem NSA, miarkowania kosztów strony, która zatrudniła profesjonalnego pełnomocnika w celu prowadzenia jej indywidualnej sprawy przed sądem administracyjnym. Strona ta uzyskując pozytywny dla siebie wyrok, wygrywając sprawę, ma prawo spodziewać się, że poniesione przez nią koszty zastępstwa procesowego zostaną w określonej części zwrócone bo na to wskazuje treść art. 200 w zw. art. 205 § 2 P.p.s.a.
Zdaniem NSA, także wskazane przez Sąd I instancji błędy w oznaczeniu skarżącego czy zaskarżonego aktu we wnoszonych przez pełnomocnika środkach zaskarżenia wcale nie świadczą o jego rażących zaniedbaniach w tym zakresie. Mając kilkaset spraw do prowadzenia rzeczą naturalną jest możliwość popełnienia błędu pisarskiego poprzez błędne oznaczenie strony czy niewłaściwe wskazanie oznaczenia zaskarżonej decyzji. Oczywiście nie powinno mieć to miejsca ale kwalifikowanie jednostkowych przypadków takich zdarzeń nie dowodzi zaniedbań, które uzasadniałyby pozbawienie skarżącego zwrotu kosztów postępowania.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 P.p.s.a. w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.
Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekał o kosztach postępowania zażaleniowego z uwagi na brak podstaw do rozstrzygania przez NSA o kosztach postępowania w orzeczeniach wydawanych na skutek rozpoznania zażalenia od postanowienia sądu pierwszej instancji kończących postępowania zażaleniowe (por. postanowienia NSA z 17 stycznia 2008 r., II FZ 655/07, z 3 czerwca 2008 r., II FZ 216/08, z 12 maja 2011 r., II GZ 443/10; [w:] CBOSA). Orzeczenie w przedmiocie zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego powinno się znaleźć dopiero w wyroku (postanowieniu) kończącym postępowanie w sprawie w danej instancji, a więc w orzeczeniach wskazanych w art. 200, art. 201, art. 203 lub art. 204 P.p.s.a. (por. postanowienia NSA z 31 stycznia 2004 r. FZ 504/04, z 15 lutego 2007 r. II FZ 12/07; [w:] CBOSA.