Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 26 września 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie odrzucił skargę Stowarzyszenia "A" z/s w G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] lutego 2012 r. z uwagi na uchybienie terminowi do jej wniesienia.
Stowarzyszenie wnioskiem z dnia 2 listopada 2012 r. wystąpiło o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi na ww. decyzję, wnioskując jednocześnie o przywrócenie pierwotnego terminu do wniesienia tej skargi.
W uzasadnieniu wniosku Stowarzyszenie wskazało, że nie biorąc udziału w postępowaniu administracyjnym nie było w stanie przewidzieć, że prawo do złożenia skargi – jako organizacji ekologicznej – przysługuje mu wyłącznie w terminie 30 dni od daty doręczenia decyzji stronom postępowania, tym bardziej, że taka interpretacja nie wynika wprost z obowiązujących przepisów. Informację o tym Stowarzyszenie uzyskało dopiero z dniem doręczenia mu odpisu postanowienia o odrzuceniu skargi, tj. 2 października 2012 r., toteż przewidziany w art. 87 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012, poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej przypadałby na 9 października 2012 r. Ponieważ jednak postanowienie o odrzuceniu skargi zostało Stowarzyszeniu doręczone z pouczeniem o przysługującej od niego w terminie 30 dni od daty doręczenia skardze kasacyjnej do NSA, dzień przed upływem tego terminu, tj. 26 października 2012 r. reprezentant Stowarzyszenia zgłosił się w tym celu do kancelarii prawnej (faktycznie termin ten, liczony od dnia doręczenia postanowienia o odrzuceniu skargi, upływał 2 listopada 2012 r.).
Radca prawny odmawiając 26 października 2012 r. stronie skarżącej sporządzenia skargi kasacyjnej poinformował ją jednak, że instrumentem prawnym stwarzającym możliwość skutecznego złożenia skargi jest wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia skargi. Powoduje to, że skarżący nie jest winien uchybienia terminowi do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu, gdyż zastosowanie się do treści pouczenia co do wniesienia skargi kasacyjnej w rzeczywistości spowodowało, że bez swej winy uchybił on terminowi do złożenia wniosku o przywrócenie terminu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, postanowieniem z dnia 5 grudnia 2012 r., sygn. akt II SA/Rz 708/12, odmówił Stowarzyszeniu przywrócenia terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi. W ocenie Sądu wniosek Stowarzyszenia nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż nie uprawdopodobniło ono w dostatecznym stopniu okoliczności wskazujących na brak jego winy w uchybieniu terminowi do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu. W szczególności nie przemawia za tym powoływanie się Stowarzyszenia na zamiar zastosowania się do treści pouczenia co do możliwości wniesienia skargi kasacyjnej od postanowienia o odrzuceniu skargi oraz uzyskaną przez reprezentującą go osobę poradę prawną. Pouczenie to było jak najbardziej prawidłowe, gdyż tylko taki środek zaskarżenia przysługiwał Stowarzyszeniu od postanowienia o odrzuceniu skargi i z tego faktu nie może wywodzić ono dla siebie negatywnych skutków prawnych.
Wniesienie środka zaskarżenia od orzeczenia kończącego postępowanie jest bez wątpienia prawem strony, jednak nie może być ono postrzegane w kategoriach obowiązku. Tym samym to właśnie do strony i ewentualnie fachowego pełnomocnika który ją reprezentuje lub z którego pomocy korzysta należy uznanie, czy z przysługującego jej uprawnienia skorzystać czy też nie, a także ewentualny wybór innych alternatywnych rozwiązań, jeżeli są prawnie dopuszczalne, mogą być brane w sprawie pod uwagę i strona dostrzega w nich większe szanse powodzenia w uzyskaniu korzystnego dla siebie rezultatu (nierozłącznie wiąże się z tym wymóg zachowania odpowiadających im wymagań formalnych, w tym przewidzianych dla nich terminów).
Sąd wskazał, iż nie negując dopuszczalności złożenia w opisanej sytuacji wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi należy jednak zauważyć, że w kontekście sygnalizowanego pierwotnego zamiaru wniesienia skargi kasacyjnej od postanowienia o odrzuceniu skargi nie może to stanowić samoistnego argumentu uzasadniającego jego uwzględnienie, gdyż faktycznie zdejmowałoby ze strony odpowiedzialność za podejmowane przez nią działania. Za ich prawidłowość, skuteczność i związane z nimi skutki prawne – zwłaszcza jeżeli strona korzysta z pomocy fachowego pełnomocnika – Sąd nie może ponosić odpowiedzialności.
W ocenie Sądu zmiana koncepcji działania skarżącego Stowarzyszenia dokonana pod wpływem konsultacji prawnej, polegająca na "zastąpieniu" zamiaru wniesienia skargi kasacyjnej wnioskiem o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi – nie przemawia za uznaniem braku winy w uchybieniu terminowi do złożenia tego wniosku. Zdaniem Sądu wnioskodawca nie dołożył szczególnej staranności i tym samym nie spełnił niezbędnych przesłanek przywrócenia terminu.
Zażaleniem Stowarzyszenie "A" z siedzibą w G. zaskarżyło powyższe postanowienie w całości, zarzucając mu naruszenie:
- 1. przepisów postępowania, tj. art. 86 § 1 p.p.s.a. poprzez błędne przyjęcie, iż skarżący z przyczyn od siebie zależnych, tj. z własnej winy uchybił terminowi do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi na decyzję SKO w P. z dnia [...] lutego 2012 r. oraz wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi na ww. decyzję,
- 2. przepisów art. 86 § 1 w zw. z art. 87 § 1 p.p.s.a. poprzez błędne przyjęcie przez Sąd, iż skarżący nie uprawdopodobnił, że bez swojej winy nie złożył wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi na ww. decyzję SKO w P. oraz wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi na tą decyzję;
- 3. art. 7, 8, 77 § 1 i 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej: k.p.a.) w zw. z art. 87 § 1 p.p.s.a. poprzez przekroczenie granicy uznania administracyjnego przejawiające się nieuwzględnieniem naczelnych zasad prawa administracyjnego, w tym w szczególności rozpatrzenia sprawy z uwzględnieniem słusznego interesu strony skarżącej, przy uwzględnieniu całego materiału w sprawie i tym samym niedokonaniu koniecznych ustaleń w zakresie istnienia winy skarżącego w uchybieniu terminowi do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia skargi;
- 4. art. 8 w zw. z art. 7 w zw. z art. 45 ust. 1 i art. 78 i art. 77 ust. 2 ustawy z dnia 2 kwietnia 1997 r. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 78, poz. 483 ze zm.) przez dokonanie rozstrzygnięcia w sprawie całkowicie zamykającego skarżącemu drogę do dochodzenia przysługujących mu uprawnień, przy czym powyższego dokonano bez uwzględnienia celowości przepisów dotyczących udziału organizacji społecznych w postępowaniu administracyjnym i państwowoadministracyjnym przy uwzględnieniu konstytucyjnego prawa do sądu.
Z uwagi na powyższe wniesiono o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez przywrócenie skarżącemu terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi na decyzję SKO w P. z dnia [...] lutego 2012 r. oraz przywrócenie terminu do wniesienia skargi na ww. decyzję, ewentualnie uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie na rzecz skarżącego od organu kosztów postępowania.
W uzasadnieniu zażalenia zarzucono m.in., że Sąd I instancji dokonał jedynie pobieżnej analizy sprawy nie wnikając w jej rzeczywistą istotę. Podniesiono, że skarżąca nie tylko nie korzystała z pomocy profesjonalnego pełnomocnika ale nie była też pouczona o możliwości czy trybie lub terminie złożenia wniosku o przywrócenie terminu. Ponadto zdaniem Stowarzyszenia, skoro żadna ustawa wprost nie określa terminu w jakim organizacja ekologiczna, która nie brała udziału w postępowaniu winna złożyć skargę, to nie można mu przypisać winy w uchybieniu terminowi.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012, poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.), jeżeli strona uchybiła terminowi, jego przywrócenie możliwe jest jedynie wówczas, gdy uchybienie terminu nastąpiło bez winy strony. W judykaturze już od dawna przyjmuje się, iż brak winy w uchybieniu terminu powinien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy i przy braniu pod uwagę także uchybień spowodowanych nawet lekkim niedbalstwem.
Przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i nie jest możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Zatem przywrócenie terminu może mieć miejsce wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. W orzecznictwie przyjęto, że nie uzasadniają przywrócenia uchybionego terminu niedostateczna staranność w prowadzeniu własnych spraw, czy też nieznajomość prawa.
Przedmiotem rozpoznania w niniejszej sprawie, co wymaga podkreślenia wobec podnoszonych przez Stowarzyszenie w zażaleniu okoliczności, jest wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi. W związku z powyższym ponoszone przez Stowarzyszenie kwestie mające uprawdopodobnić brak winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi nie podlegały ocenie na obecnym etapie postępowania. Przedmiotem oceny w niniejszej sprawie były okoliczności, które zdaniem Stowarzyszenia świadczą o braku po jego stronie winy w uchybieniu siedmiodniowego terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi, który biegł od dnia 2 października 2012 r., tj. od dnia doręczenia Stowarzyszeniu postanowienia z dnia 26 września 2012 r. o odrzuceniu jego skargi na decyzję SKO w P. z dnia [...] lutego 2012 r.
W świetle powołanych przepisów i okoliczności niniejszej sprawy należy stwierdzić, iż trafne jest stanowisko Sądu I instancji, że skarżące Stowarzyszenie nie uprawdopodobniło, iż uchybienie terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi nastąpiło bez jego winy. Brak stosownego pouczenia co do możliwości złożenia wniosku o przywrócenie terminu nie świadczy o braku winy w uchybieniu terminu do jego wniesienia. Nie można bowiem przyjąć, iż wynikający z art. 6 p.p.s.a. obowiązek informowania przez sąd stron postępowania o czynnościach procesowych i skutkach prawnych tych czynności obejmuje pouczanie o treści przepisów przewidujących przywrócenie terminu (por. postanowienie NSA z dnia 31 marca 2005 r., sygn. akt II OZ 161/05).
Sąd nie jest bowiem zobowiązany do szczegółowego instruowania strony co do wszelkich możliwych zachowań (por. wyrok SN z dnia 13 lipca 2000 r. II UKN 639/99 - OSNAPU 2002 nr 3 poz. 78). Wskazówki i pouczenia sądu powinny bowiem dotyczyć dokonywanych przez stronę czynności procesowych na danym etapie postępowania sądowoadministracyjnego i w powstałej sytuacji procesowej, a zatem mogą dotyczyć np. możliwości i sposobu wnoszenia środków zaskarżenia (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 lutego 2007 r., sygn. akt II FSK 266/06, Lex nr 307533).
Należy zatem stwierdzić, iż słusznie zaskarżonym postanowieniem odmówiono Stowarzyszeniu przywrócenia terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi wobec nieuprawdopodobnienia, iż po stronie Stowarzyszenia nie ma winy w uchybieniu terminu.
Za całkowicie chybione należy uznać zarzuty naruszenia przez Sąd I instancji przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego bowiem przepisy te nie mają zastosowania w postępowaniu sądowym.
Z uwagi powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.