Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku postanowieniem z dnia 21 stycznia 2015 r. odmówił J. J. przyznania prawa pomocy w sprawie z jego skargi na decyzję Wojewody Pomorskiego z dnia [...] stycznia 2012 r.
Jak zaznaczył Sąd, rozpoznawany wniosek o przyznanie prawa pomocy był kolejnym wnioskiem, z jakim skarżący zwrócił się do Sądu domagając się zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. W tej sytuacji, uwzględniając, iż poprzednie wnioski były prawomocnie oddalone, Sąd podkreślił, że pozytywne rozstrzygnięcie nowego wniosku wymaga stwierdzenia, iż zaszły takie okoliczności, które w sposób zasadniczy zmieniają sytuację materialną strony. Uwzględniając powyższe, w toku prowadzonego postępowania referendarz sądowy zarządzeniem z dnia 15 grudnia 2014 r. wezwał wnioskodawcę do przedstawienia:
- a) oświadczenia czy w okresie od dnia 1 stycznia 2014 r. do dnia wydania zarządzenia inicjował jakiekolwiek postępowania w przedmiocie przewlekłości postępowania sądowego przed sądami powszechnymi; jeżeli tak – wnioskodawca winien był podać przed jakimi sądami przedmiotowe postępowania zostały zainicjowane, jakie zapadły w tych postępowaniach rozstrzygnięcia oraz jakie kwoty pieniężne w następstwie rozpoznania ewentualnych skarg zostały wnioskodawcy przyznane i wypłacone;
- b) oświadczenia czy w okresie od dnia 1 stycznia 2014 r. do dnia wydania zarządzenia wnosił do sądów powszechnych pozwy o zapłatę przeciwko Skarbowi Państwa - sądom powszechnym, sądom administracyjnym i Aresztowi Śledczemu w W., organom samorządu zawodowego radców prawnych i adwokatów, komornikom sądowym, innym osobom fizycznym (w tym przeciwko reprezentującym go pełnomocnikom procesowym) lub osobom prawnym; w przypadku odpowiedzi twierdzącej wnioskodawca winien był wskazać sądy, przed którymi przedmiotowe postępowania zostały zainicjowane oraz sygnatury prowadzonych spraw; ponadto wnioskodawca winien był podać precyzyjne informacje o datach i treści zapadłych w tych sprawach rozstrzygnięć, w tym o wysokości kwot pieniężnych zasądzonych lub ewentualnie wypłaconych na jego rzecz w następstwie uprawomocnienia się i wykonania wydanych orzeczeń;
- c) oświadczenia czy wnioskodawca występuje obecnie w charakterze strony powodowej w jakichkolwiek sprawach o zapłatę zainicjowanych przed dniem 31 grudnia 2013 r. przeciwko Skarbowi Państwa - sądom powszechnym, sądom administracyjnym i Aresztowi Śledczemu w W., organom samorządu zawodowego radców prawnych i adwokatów, komornikom sądowym, innym osobom fizycznym (w tym przeciwko reprezentującym go pełnomocnikom procesowym) lub osobom prawnym; w przypadku odpowiedzi twierdzącej wnioskodawca winien był wskazać sądy, przed którymi przedmiotowe postępowania się toczą oraz sygnatury prowadzonych spraw; ponadto wnioskodawca winien podać precyzyjne informacje o datach i treści zapadłych w tych sprawach rozstrzygnięć, w tym o wysokości kwot pieniężnych zasądzonych lub ewentualnie wypłaconych na jego rzecz w następstwie uprawomocnienia się i wykonania wydanych orzeczeń.
W odpowiedzi na powyższe wezwanie wnioskodawca nadesłał pismo (datowane na dzień 23 grudnia 2014 r.), w którym wskazał jedynie, że w przeciągu ostatniego roku nie składał jakichkolwiek pozwów. Wnioskodawca podał ponadto, że nie otrzymał jakichkolwiek środków pieniężnych w następstwie skarg na przewlekłość postępowania. Do złożonego pisma wnioskodawca załączył zaświadczenie z dnia 16 grudnia 2014 r. (podpisane przez Dyrektora Aresztu Śledczego w W.), zgodnie z którym wnioskodawca posiada na koncie depozytowym jako akumulację kwotę [...] zł. Z zaświadczenia wynikało, że zajęcia komornicze względem wnioskodawcy wynoszą [...] zł.
Mając na uwadze ww. oświadczenie oraz względy ekonomiki procesowej Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uznał, że nie ma potrzeby wzywania wnioskodawcy do składania jakichkolwiek dodatkowych oświadczeń.
Odnosząc się do złożonego wniosku Sąd uznał, że kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy stanowi w istocie powtórzenie argumentacji, jaką zawierał wcześniejszy wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w tej sprawie.
W ocenie Sądu, nie sposób uznać podnoszonych w nim kwestii za nowe okoliczności, skoro istniały one już podczas rozpoznawania poprzedniego wniosku w niniejszej sprawie. Jednakowoż Sąd uznał, że w pewnym zakresie wnioskodawca podał dane, które należało obecnie zweryfikować. Dane te dotyczą stanu zadłużenia i wysokości środków pieniężnych na koncie depozytowym.
W ocenie Sądu I instancji zmiana stanu zadłużenia (zajęć komorniczych), czy też wysokości środków pieniężnych na koncie depozytowym (tzw. akumulacji przekazywanej osadzonemu w momencie zwolnienia z jednostki penitencjarnej), które to okoliczności obrazuje zaświadczenie administracji aresztu śledczego nie może być uznana za taką, która automatycznie przesądza o zasadności nowego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jak podkreślił Sąd, w realiach rozpatrywanego wniosku ocenie podlega całokształt sytuacji materialnej wnioskodawcy, a ta – z uwagi na postawę samego wnioskodawcy – nie może być dokonana w sposób kompleksowy.
Sąd uznał, że z analizy złożonego formularza PPF oraz przedłożonych pism zawierających szereg oświadczeń wnioskodawcy ponownie wynika, że dane co do sytuacji materialnej wnioskodawcy są niepełne, a sam wnioskodawca nie podejmuje współpracy ukierunkowanej na usunięcie wszelkich zaistniałych w tej materii niejasności. I tak: złożony przez niego formularz PPF nie zawiera żadnych informacji o sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Stosownie zaś do treści art. 252 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym.
Kolejnym zagadnieniem, na jakie zwrócił Sąd uwagę jest wiarygodność oświadczeń składanych przez wnioskodawcę. Sądowi z urzędu znany jest fakt inicjowania kolejnych postępowań cywilnych zmierzających do uzyskania określonych środków pieniężnych tytułem odszkodowania. W postępowaniach tych w charakterze pozwanych występują najczęściej pełnomocnicy procesowi udzielający mu pomocy prawnej z urzędu jak i poszczególne sądy prowadzące sprawy z udziałem wnioskodawcy (w tym sądy administracyjne). Przykładem postępowania przeciwko określonej osobie fizycznej jest m.in. postępowanie sądowe prowadzone przed Sądem Okręgowym w K., a stanowiące tło wydania decyzji Wojewody Pomorskiego, której prawidłowość będzie oceniał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w sprawie o sygnaturze III SA/Gd 819/14. W postępowaniu przed Sądem Okręgowym w K. wnioskodawca został bowiem zobowiązany do podania adresu strony pozwanej. To zobowiązanie stanowiło zaś podstawę do wystąpienia do Prezydenta Miasta Gdańska z wnioskiem o udostępnienie danych ze zbiorów meldunkowych.
Powyższe okoliczności faktyczne w zestawieniu z niewiarygodnymi oświadczeniami, zdaniem Sądu, przemawiają za uznaniem, że wnioskodawca w dalszym ciągu w sposób selektywny i niepełny stara się przedstawiać swoją sytuację materialną. Wnioskodawca w mnogości prowadzonych postępowań składa bowiem sprzeczne, wykluczające się oświadczenia, które w jego ocenie przemawiać mają za przyznaniem prawa pomocy.
Wobec powyższych okoliczności Sąd uznał, że w kolejnym postępowaniu o przyznanie prawa pomocy wnioskodawca nie umożliwił dokonania rzetelnej i pełnej oceny swojej sytuacji majątkowej, co wykluczało przyjęcie rozstrzygnięcia odmiennego od wcześniejszych.
W zażaleniu na powyższe postanowienie J. J. zwrócił się o zmianę postanowienia zgodnie z treścią wniosku. W jego ocenie Sąd I instancji dokonał niewłaściwej oceny przedstawionych dokumentów, z których wynika bezspornie brak możliwości ponoszenia jakichkolwiek kosztów w tej sprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Instytucja prawa pomocy powinna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.jedn. Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.), zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Jak przyjęto w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Orzeczenie w tej sprawie sąd wydaje na podstawie oświadczeń strony mając na uwadze okoliczności podane w tym oświadczeniu i w razie potrzeby przedstawione przez stronę dowody. Z powyższego wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy w zakresie przez nią wnioskowanym.
W niniejszej sprawie podstawowe znaczenie ma fakt, że rozpoznawany przez Sąd wniosek o przyznanie prawa pomocy jest kolejnym złożonym przez skarżącego w tym przedmiocie. W tym zakresie uwzględnić należy, co zostało wyeksponowane w postanowieniu Sądu I instancji, iż możliwość zmiany bądź uchylenia prawomocnego postanowienia w przedmiocie prawa pomocy daje art. 165 p.p.s.a., jednak tylko przy spełnieniu wskazanego w nim warunku - zmiany okoliczności sprawy. Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia.
W przypadku postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy będzie to w szczególności pogorszenie sytuacji finansowej wnioskodawcy (B. Dauter w: B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wolters Kluwer 2013, uw. 2 do art. 165).
Stwierdzić należy, że zasadnie Sąd I instancji przyjął, iż w sytuacji materialnej wnioskodawcy nie zaszła taka zmiana, która w porównaniu ze stanem poprzednim, dawałaby możliwość zmiany czy uchylenia poprzedniego orzeczenia.
Zgodzić się również trzeba ze stwierdzeniem, że dodatkowa dokumentacja przedstawiona przez skarżącego w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego, nie mogła dostarczyć odpowiednich podstaw do uznania, iż wnioskodawca nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Przedstawione przez skarżącego dane co do jego aktualnej sytuacji majątkowej budziły uzasadnione wątpliwości. Słusznie zauważył Sąd, iż oświadczenia o stanie spraw odszkodowawczych, jakie zawisły przed sądami powszechnymi, których inicjatorem był skarżący, były niezbędne do pełnej i wyczerpującej oceny sytuacji skarżącego. Uchylenie się więc strony od rzetelnej odpowiedzi na to wezwanie, nie pozwalało na prawidłowe zweryfikowanie aktualnej sytuacji finansowej skarżącego, a tym samym na uznanie, że znajduje się on w sytuacji uprawniającej go do udzielenia prawa pomocy. Z uwagi na selektywne, wybiórcze przedstawianie istotnych dla sprawy informacji przez skarżącego, na powyższą konkluzję nie mogła wpłynąć zmiana stanu zadłużenia skarżącego z tytułu zajęć komorniczych, jak również wysokość środków pieniężnych na koncie depozytowym.
Jak podkreślił Sąd, w realiach rozpatrywanego wniosku ocenie podlega całokształt sytuacji materialnej wnioskodawcy, a ta – z uwagi na postawę samego wnioskodawcy – nie może być dokonana w sposób kompleksowy.
Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.