Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 26 listopada 2012 r., sygn. akt II SA/Kr 1280/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił wniosek P. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, w sprawie z jego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia [...] sierpnia 2010 r., nr [...], w przedmiocie nałożenia obowiązku wykonania czynności.
W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji wskazał, że P. B. w niniejszej sprawie po raz trzeci złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy. We wniosku wskazał, że jest właścicielem udziału 3/4 domu w budowie, nie ma żadnych oszczędności, otrzymuje pensję w wysokości 2700 zł netto, jednakże ze względu na toczące się postępowania egzekucyjne komornik zajął znaczną część pensji i skarżący otrzymuje z niej ok. 1060 zł. Skarżący ma syna w wieku 7 lat, natomiast żona odmówiła mu pomocy finansowej, a sąd nie uwzględnił wniosku P. B. o zobowiązanie jej do pomocy. Wnioskodawca podkreślił, że kolejnymi kredytami spłacał poprzednie zadłużenia, jednakże ze względu na działalność komornika nie ma możliwości dalszego zadłużania się. Na dzień składania wniosku zobowiązania wobec banków z tytułu kredytów wynosiły 44.279,22 zł. (25.571,90 [...], 18.707,32 [...]). Koszt obsługi zadłużenia wynikającego z umów kredytowych wynosi miesięcznie 1310 zł (w tym 847,86 zł kredyty w Banku [...] oraz 463,04 zł zadłużenie w Banku [...]).
Dodatkowo debet w [...] około 1000 zł. Skarżący podniósł, że jeśli ich nie spłaci, banki mogą prowadzić od razu egzekucję z jego pensji (ustawią się w kolejce). Ponadto ponosi niezbędne wydatki na utrzymanie (tj. wyżywienie i opłaty za media) i nie ma wolnych środków na opłacenie kosztów sądowych. Jego sytuacja finansowa pogarsza się już od kilku lat. Do wniosku skarżący dołączył kserokopię zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego przez komornika z daty 20 lipca 2012 r. obejmującą egzekucję bieżących alimentów w kwocie po 600 zł miesięcznie oraz alimentów zaległych w kwocie 8 713,12 zł.
Zarządzeniem z dnia 17 października 2012 r., wobec niedostarczenia przez skarżącego dokumentów potwierdzających informacje dotyczące stanu majątkowego skarżącego i jego rodziny (m.in. udokumentowanie za pomocą rachunków i faktur miesięcznych kosztów utrzymania, w szczególności opłat za media za ostatni okres rozliczeniowy, przedstawienie historii rachunku bankowego za ostatnie trzy miesiące, przedłożenie kserokopii orzeczenia sądowego o separacji bądź rozwodzie, a jeśli orzeczenia te nie regulowały sprawy alimentacji syna B. B., również orzeczenia przyznającego świadczenie alimentacyjne na jego rzecz, zeznania podatkowego za rok 2011, przedłożenia umów kredytowych i harmonogramu ich spłat, oświadczenia czy wnioskodawcza korzysta z pomocy opieki społecznej), referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie pozostawił jego wniosek o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania.
W sprzeciwie od powyższego zarządzenia skarżący wskazał, że nieprzesłanie dodatkowych dokumentów nie może być przyczyną nie rozpoznania wniosku, bowiem takie dokumenty nie stanowią braków formalnych wniosku w rozumieniu art. 49 P.p.s.a. Zwrócił nadto uwagę na kwestię przedstawiania informacji poufnych - wrażliwych, chronionych tajemnicą, w tym skarbową (np. dotyczącą małoletniego syna i sytuacji rodzinnej) oraz na brak podstawy prawnej do umożliwienia poznania tych danych przez strony postępowania, z którymi, jak wynika z akt, jest w konflikcie prawnym.
Rozpoznając złożony przez skarżącego wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym Sąd pierwszej instancji uznał, że z przedstawionych przez P. B. danych wynika jedynie, iż na miesięczne utrzymanie pozostaje skarżącemu kwota ok. 1000 zł, jednakże nie wyjaśniono w jaki sposób suma ta jest rozdysponowywana, a w szczególności nie wskazano jakie są koszty opłat za media, koszty wyżywienia itp. bieżące koszty utrzymania. Przede wszystkim jednak skarżący - mimo wezwania referendarza WSA - nie poparł swoich twierdzeń żadnymi dokumentami, poza dołączonym do wniosku komorniczym zajęciem rachunku bankowego na dług alimentacyjny. Wskazywane we wniosku o prawo pomocy kwoty dwóch kredytów oraz koszty ich obsługi, jak również debet w [...] nie znajdują żadnego potwierdzenia w jakichkolwiek dokumentach.
Sąd nie jest więc w stanie ustalić, czy skarżący faktycznie zaciągnął kredyty, o jakich pisze we wniosku, a także w jakich kwotach i terminach ewentualne kredyty spłaca i jaki ma to wpływ na możliwość poniesienia przez niego kosztów sądowych. Na podstawie zajęcia rachunku bankowego przez komornika można jedynie pośrednio ustalić, że skarżący jest zobowiązany do alimentowania syna w kwocie 600 zł miesięcznie, a z tytułu zaległości alimentacyjnych ma dług w wysokości 8713,12 zł. Informacja ta nie jest jednak wystarczająca, by choć w części uwzględnić wniosek skarżącego o prawo pomocy.
W zażaleniu na powyższe postanowienie P. B. i stwierdził, iż nieprzesłanie dodatkowych dokumentów nie może być przyczyną oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy, jeżeli strona wcześniej nie była wzywana przez Sąd rozpatrujący wniosek o ich przesłanie. Co prawda wezwanie takie było wysłane przez referendarza sądowego jednak postępowanie w tej materii zostało skutecznie zakwestionowane sprzeciwem. Jeśli Sąd miał potrzebę uzupełnienia informacji zawartych we wniosku winien wezwać w tej sprawie wnioskodawcę na piśmie. Skarżący wskazał nadto na rażące naruszenie prawa poprzez rozpoznawanie wniosku o przyznanie prawa pomocy pod tą samą sygnaturą co sprawa główna.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej "P.p.s.a") prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika (art. 245 § 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika (art. 245 § 3). Jak wynika z art. 246 § 1 pkt 1 powołanej ustawy przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Przyznanie zaś prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2).
Z treści wskazanych przepisów wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa.
Powyższe znajduje potwierdzenie w treści przepisu art. 252 § 1 P.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W przypadku gdy oświadczenie strony okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana na wezwanie złożyć dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe (art. 255 P.p.s.a.).
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w świetle przedstawionych przez stronę okoliczności należy podzielić stanowisko Sądu pierwszej instancji, iż skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Nie można bowiem uznać za wystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony dane zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Mimo wezwania referendarza sądowego w trybie art. 255 P.p.s.a., wnioskodawca nie przedstawił dodatkowych dokumentów potwierdzających m.in. miesięczne koszty utrzymania, środki zgromadzone na rachunku bankowym czy sumę zaciągniętego kredytu i harmonogramu jego spłat. Powyższe braki uniemożliwiły Sądowi pierwszej instancji dokonanie pełnej i rzetelnej oceny aktualnej sytuacji finansowej skarżącego, a tym samym nie było podstaw do uznania, iż znajduje się on w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Odnosząc się do kwestii rażącego naruszenia prawa poprzez rozpoznawanie wniosku o przyznanie prawa pomocy pod tą samą sygnaturą co sprawa główna podkreślić należy, że zgodnie z art. 12a § 1 P.p.s.a. akta tworzy się dla każdej sprawy z zakresu, o którym mowa w art. 1 P.p.s.a. Postępowanie w przedmiocie przyznania prawa pomocy w związku z wniesieniem skargi do sądu nie ma charakteru samodzielnego postępowania, a jedynie wpadkowy w stosunku do sprawy głównej. Brak jest zatem podstaw, by rejestrować go pod odrębną sygnaturą i zakładać w tym celu nowe akta.
Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.