Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 10 września 2014 r. sygn. akt II SA/Bd 1291/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy umorzył postępowanie w przedmiocie zwolnienia od kosztów sądowych i oddalił wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata w sprawie ze skarg Gminy B. i R. G. na zarządzenie zastępcze Wojewody K.z dnia 9 września 2013 r. nr... w przedmiocie wygaśnięcia mandatu radnego.
W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że skarżący R. G. wnioskiem z 22 kwietnia 2014 r. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. We wniosku skarżący podał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, w lokalu użytkowanym w ramach dożywocia. Dochody gospodarstwa domowego określił na łącznie 3849,36 zł, wskazał ponadto na oszczędności w kwocie 5400 zł. Podniósł, że oprócz bieżących wydatków ze wskazanego dochodu musi spłacać kredyt zaciągnięty na zakup samochodu (po 568,04 zł miesięcznie), a także kupować leki w związku z chorobami jego i żony.
Postanowieniem z dnia 13 maja 2014 r. referendarz sądowy oddalił wniosek o przyznanie prawa pomocy.
We wniesionym sprzeciwie skarżący zakwestionował brak wystarczających ustaleń co do obciążających go wydatków.
W odpowiedzi na wezwanie Sądu skarżący złożył ponownie formularz PPF wraz ze stosownymi oświadczeniami i dokumentami. Ponownie wskazał, że dochody jego gospodarstwa domowego wynoszą 3849,36 zł. Oszczędności określił na kwotę 8964,31 zł. Wskazał, że łącznie na comiesięczne utrzymanie wydaje 2300 zł, ponadto spłaca kredyt na samochód (raty po 568,04 zł miesięcznie), ponosi koszt zakupu gazu w butli (54 zł), energii elektrycznej (100 zł), wody (50 zł) i opału na zimę (2500 zł). Comiesięczne zakupu leków pochłaniają ok. 100 zł. Skarżący wskazał ponadto, że ponosi koszty związane z użytkowaniem posiadanego samochodu osobowego – ok. 400 zł miesięcznie.
Sąd Wojewódzki wskazał, że stosownie do art. 100 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym postępowanie sądowe w sprawach z zakresu nadzoru nad działalnością gminną jest wolne od opłat sądowych. Tym samym korzystanie z ustawowego zwolnienia od kosztów postępowania czyni bezprzedmiotowy wniosek skarżącego o udzielenie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od tych kosztów, co skutkowało koniecznością umorzenia postępowania odnośnie tej części wniosku.
Wobec tego pozostawał do rozpoznania wniosek o ustanowienie adwokata, który ze względu na powyższe częściowe umorzenie postępowania Sąd potraktował jako wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Z przedłożonych Sądowi oświadczeń i dokumentów wynika, że skarżący wraz z małżonką osiąga miesięczny dochód w wysokości 3849,36 zł, zaś suma wskazanych przez niego comiesięcznych wydatków wynosi 3472,04 zł (nie wliczając sezonowego wydatku na opał, który ze względu na porę roku skarżący obecnie nie ponosi). Różnica pomiędzy dochodami a wydatkami wynosi zatem 377,32 zł. Co więcej skarżący, jak wskazał, dysponuje oszczędnościami, przy czym jak wynika z jego kolejnych oświadczeń, oszczędności te zwiększają się: według wniosku z dnia 22 kwietnia wynosiły 5400 zł., natomiast w momencie wniesienia sprzeciwu (czerwiec) wynosiły już 8964,31 zł. W tej sytuacji Sąd stwierdził, że skarżący jest w stanie ponieść pełne koszty postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Zażalenie na postanowienie Sądu Wojewódzkiego z dnia 10 września 2014 r. złożył R. G. wnosząc o jego zmianę i przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie jest zasadne.
Zasadą obowiązującą w postępowaniu sądowoadministracyjnym, jest obciążenie kosztami sądowymi (tj. opłatami sądowymi, takimi jak wpis i opłata kancelaryjna oraz zwrotem wydatków) tego podmiotu, który wnosi pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki. Takimi pismami są przede wszystkim skarga, skarga kasacyjna, zażalenie lub skarga o wznowienie postępowania, powodujące wszczęcie postępowania w danej instancji, od których pobiera się wpis (art. 230, 231 p.p.s.a.).
Od przedstawionej zasady wyrażonej w art. 214 § 1 p.p.s.a. wprowadzono liczne wyjątki. Wynikają one przede wszystkim z przedmiotowo-podmiotowych zwolnień od kosztów sądowych (art. 239 p.p.s.a.), jak też z odrębnych przepisów.
Przede wszystkim mając na uwadze rozpoznawaną sprawę zauważyć należy, iż skarżący złożył skargę na zarządzenie zastępcze Wojewody K. z dnia 9 września 2013 r. podjęte na podstawie art. 98 a ust. 2 ustawy o samorządzie gminnym w zw. z art. 190 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 16 lipca 1998 r. Ordynacja wyborcza do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw (Dz. U. z 2010 r. Nr 176, poz. 1190 ze zm.), a więc w ramach postępowania dotyczącego nadzoru nad gminą. Natomiast przepis art. 100 ustawy o samorządzie gminnym, trafnie wskazany przez Sąd Wojewódzki stanowi, że postępowanie sądowe, o którym mowa w artykułach poprzedzających rozdziału 10 ustawy o samorządzie gminnym, odnoszące się do nadzoru nad działalnością gminy, jest wolne od opłat sądowych. Powołana ustawa jest ustawą szczególną w stosunku do ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i wyłączała regulację zawartą w art. 214 § 1 p.p.s.a.
Naczelny Sąd Administracyjny podziela pogląd zaprezentowany przez Sąd Wojewódzki w zaskarżonym postanowieniu. Wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych nie mógł być uwzględniony, gdyż z mocy ustawy szczególnej korzysta z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych. Dotyczy to całego postępowania przed sądem pierwszej instancji, jak i postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego jeżeli strona, pomimo ustawowego zwolnienia jej od kosztów sądowych składa w tym zakresie wniosek o przyznanie prawa pomocy, zasadnym jest umorzenie takiego postępowania, gdyż stosownie do treści art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. jest ono bezprzedmiotowe (por. postanowienie NSA z dnia 2 września 2010 r., sygn. akt I OZ 651/10; postanowienie NSA z dnia 20 luty 2008 r., sygn. akt I OZ 74/08). W świetle powyższego Sąd Wojewódzki prawidłowo postępowanie w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych umorzył.
W pozostałym zakresie wniosek skarżącego – słusznie Sąd Wojewódzki – potraktował jako wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. W świetle zaś art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. - przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści tego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd Wojewódzki zasadnie przyjął, że skarżący nie wykazał, aby jego sytuacja majątkowa uzasadniała wydanie odmiennego, niż zaskarżone postanowienia. Z wynikających z akt administracyjnych informacji o uzyskiwanych przez wnioskodawcę dochodach i ponoszonych wydatkach jednoznacznie wynika, iż dysponuje on środkami na pokrycie kosztów ustanowienia pełnomocnika. Podkreślenia wymaga, iż tego rodzaju pomoc jest zarezerwowana tylko dla osób, które znajdują się w trudnej sytuacji materialnej i które, z uwagi na ich ciężką sytuację, nie mogą uiścić kosztów sądowych, bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania. Skarżący nie wykazał, iż do tej grupy się kwalifikuje.
Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., postanowił zażalenie oddalić.