Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 1 września 2020 r. sygn. akt IV SO/Wa 27/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w sprawie z wniosku I. Y. o wymierzenie Szefowi Urzędu do Spraw Cudzoziemców grzywny na podstawie art. 55 § 1 p.p.s.a., wymierzył organowi grzywnę w wysokości 100 zł za nieprzekazanie skargi wraz z aktami sprawy w terminie (pkt I.) oraz zasądził od organu na rzecz wnioskodawczyni kwotę 100 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego (pkt II.).
Postanowienie to zostało wydane w następującym stanie sprawy:
Pismem z dnia 7 lutego 2020 r. I. Y. wniosła skargę na bezczynność Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców. W treści skargi z dnia 7 lutego 2020 r. wyżej wymieniona zawarła wniosek o nałożenie na organ administracji grzywny o której mowa w art. 55 w zw. z art. 154 § 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi do wysokości dwukrotności przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia, w razie nieprzekazania niniejszej skargi w zakreślonym terminie do Sądu.
Zarządzeniem z dnia 19 maja 2020 r. przedmiotowy wniosek zarejestrowano pod osobną sygn. akt IV SO/Wa 27/20.
W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożony wniosek zasługiwał na uwzględnienie, gdyż w sprawie zostały spełnione przesłanki do wymierzenia grzywny organowi. Skarga na bezczynność (zarejestrowana pod sygn. IV SAB/Wa 329/20) wpłynęła do organu w dniu 7 lutego 2020 r., jednakże do sądu została przekazana dopiero 19 marca 2020 r. Termin ustawowy (30 dni - art. 54 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U. z 2019 r., poz. 2325, zwanej dalej "p.p.s.a.") został przekroczony o 11 dni. Zatem mając na uwadze okoliczności sprawy, na podstawie art. 55 § 1 w zw. z art. 154 § 6 p.p.s.a. Sąd wymierzył organowi grzywnę w wysokości 100 zł. Zaś na podstawie art. 200 w zw. z art. 64 § 3 p.p.s.a. zasądził od organu na rzecz wnioskodawczyni zwrot kosztów postępowania sądowego w wysokości 100 zł.
Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł organ - Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców, zaskarżając go w całości. Zaskarżonemu postanowieniu organ zarzucił naruszenie przepisów postępowania sądowoadministracyjnego tj. art. 55 § 1 p.p.s.a. poprzez uznanie, że warunkowy wniosek skarżącej o wymierzenie organowi grzywny za nieprzekazanie sądowi skargi na bezczynność w terminie, zawarty już w samej skardze, a tym samym wniesiony jeszcze przed upływem terminu wskazanego w art. 54 § 2 p.p.s.a. został złożony skutecznie i tym samym zasługuje na uwzględnienie, podczas gdy zgodnie z ugruntowanym stanowiskiem doktryny oraz orzecznictwem sądowoadministracyjnym:
- - wniosek o wymierzenie organowi grzywny jest pismem wszczynającym odrębne postępowanie, od którego pobiera się wpis sądowy,
- - uprawnienie do złożenia wniosku o ukaranie organu grzywną za nieprzekazanie skargi w terminie aktualizuje się w każdym czasie, jednak nie wcześniej niż po upływie terminu określonego w art. 54 § 2a-2c p.p.s.a.,
- - wniosek o wymierzenie organowi grzywny w trybie art. 55 § 1 p.p.s.a. jest pismem składanym bezpośrednio do sądu, a nie za pośrednictwem organu, a zatem nie może zostać zawarty już w treści samej skargi na bezczynność w konsekwencji czego ww. wniosek winien był zostać uznany za przedwczesny i odrzucony jako z innej przyczyny niedopuszczalny na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a.
Mając na uwadze powyższe organ wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości, rozpoznanie zażalenia i odrzucenie wniosku o wymierzenie organowi grzywny za nieprzekazanie w terminie skargi na bezczynność, względnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia, a nadto o zasądzenie od wnioskodawczyni na jego rzecz kosztów postępowania zażaleniowego wg norm przepisanych.
W odpowiedzi na zażalenie wnioskodawczyni wniosła o utrzymanie zaskarżonego postanowienia w mocy i zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania wg norm przepisanych (na podstawie art. 209 p.p.s.a.). W uzasadnieniu podniosła, że przedmiotowe postanowienie jest prawidłowe.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego złożone zażalenie zasługiwało na uwzględnienie.
Stosownie do treści art. 55 § 1 p.p.s.a., w razie niezastosowania się do obowiązków, o których mowa w art. 54 § 2 (tj. przekazania skargi przez organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania są jej przedmiotem, wraz z aktami sprawy i odpowiedzią na skargę w terminie trzydziestu dni od dnia jej otrzymania), sąd na wniosek skarżącego może orzec o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a., tj. do wysokości dziesięciokrotnego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie odrębnych przepisów. W myśl art. 63 w zw. z art. 64 § 1 p.p.s.a. jeżeli ustawy tak stanowią, postępowanie sądowe wszczyna się na wniosek, który składa się bezpośrednio do sądu.
W doktrynie wskazuje się, że wniosek o wymierzenie grzywny na podstawie art. 55 § 1 p.p.s.a może być złożony w każdym czasie po upływie określonego przez ustawodawcę terminu na przekazanie skargi wraz z aktami sprawy i odpowiedzią na skargę tj. po upływie terminu trzydziestu dni od jej otrzymania (zob. R. Hauser, M. Wierzbowski. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Warszawa 2017 r., str. 364; por także Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. [red.] T. Woś, Komentarz do art. 55, Lex/el.). Przemawia za tym zarówno wykładnia językowa, jak i systemowa. Literalne brzmienie przepisu expressis verbis stanowi, że wniosek o ukaranie grzywną może być złożony "w razie niezastosowania się do obowiązków", tzn. ustawodawca wprost precyzuje moment, w którym strona ma prawo taki wniosek sformułować, tj. moment przekroczenia przez organ ustawowego terminu.
Naczelny Sąd Administracyjny orzekający w tej sprawie podziela stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone w postanowieniu z dnia 21 października 2020 r. II OZ 855/20 co do tego, że ustawowy termin na przekazanie sądowi skargi wraz z aktami i odpowiedzią na skargę musi upłynąć, aby można było skutecznie wystąpić z wnioskiem o wymierzenie organowi grzywny na podstawie art. 55 § 1 p.p.s.a.
W sprawie niniejszej warunek ten nie został spełniony. Wniosek o wymierzenie organowi grzywny o której mowa w art. 55 § 1 p.p.s.a. został bowiem złożony w treści skargi, na wypadek gdyby się okazało, że organ nie przekazał skargi wraz z aktami sprawy i odpowiedzią na skargę w terminie. A więc żądanie wymierzenia organowi grzywny zostało wniesione zanim upłynął termin do wywiązania się przez organ z obowiązku nałożonego art. 54 § 2 p.p.s.a. W tej sytuacji, wobec zaistnienia przeszkody formalnej, przedmiotowy wniosek o wymierzenie organowi grzywny w trybie art. 55 p.p.s.a. podlegał odrzuceniu jako niedopuszczalny na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 w zw. z art. 64 § 3 p.p.s.a.
W związku z tym, że w sprawie Sąd pierwszej instancji rozpoznał wniosek i wymierzył organowi grzywnę, zamiast wniosek odrzucić, to zaszła podstawa do uchylenia zaskarżonego postanowienia i odrzucenia wniosku. Dlatego, na podstawie art. 189 w zw. z art. 197 § 2 w zw. z art. 58 § 1 pkt 6 i art. 64 § 3 w powiązaniu z art. 55 § 1 p.p.s.a., orzeczono jak w pkt 1. sentencji.
Stosownie do treści art. 232 § 1 pkt 2 p.p.s.a. sąd z urzędu zwraca stronie cały uiszczony wpis od zażalenia na postanowienie w przedmiocie ukarania grzywną, jeżeli zażalenie zostało uwzględnione. W związku z tym, że organ uiścił wpis od zażalenia w wysokości 100 zł (wpisany do rejestru opłat 23.09.2020 r. pod poz. 22878), a zażalenie zostało uwzględnione, to na podstawie art. 232 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono jak w pkt 2. sentencji.
O zwrocie wnioskodawczyni uiszczonego wpisu od wniosku w wysokości 100 zł orzeczono na podstawie art. 232 § 1 pkt 1 p.p.s.a., zgodnie z którym sąd z urzędu zwraca stronie cały uiszczony wpis od pisma odrzuconego. Dlatego orzeczono jak w pkt 3. sentencji.
Naczelny Sąd Administracyjny oddalił wniosek organu o zasądzenie od wnioskodawczyni na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego z uwagi na brak podstawy prawnej, bowiem przepisy art. 203 i 204 p.p.s.a., które dotyczą kwestie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, nie mają zastosowania do postępowania toczącego się na skutek wniesienia zażalenia na postanowienie Sądu pierwszej instancji (por. postanowienie NSA z 10.08.2020 r. I OZ 275/20; postanowienie NSA z 28.04.2020 r. I GZ 65/20; postanowienie NSA z 6.03.2019 r. II OZ 158/19). Nadto zwrócić należy uwagę, że organ nie wykazał faktu poniesienia innych kosztów aniżeli wpis od zażalenia, która to kwota została mu zwrócona. Dlatego orzeczono jak w pkt 4. sentencji.