Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 22 września 2015 r., sygn. akt VII SA/Wa 839/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przyznał J.R.K. prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata w pozostałym zakresie oddalił wniosek w sprawie ze skargi J.R.K. na postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] stycznia 2015 r., znak: [...] w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną.
Postanowieniem z dnia 27 lipca 2015 r. sygn. akt VII SA/Wa 839/15 starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie: 1) przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata;
- 2) w pozostałym zakresie wniosek oddalił.
Skarżący, w ustawowym terminie, złożyli do tut. Sądu sprzeciw od ww. postanowienia z dnia 27 lipca 2015 r. W uzasadnieniu podniósł, że w przypadku nie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym skarżący będzie miał zamknięty dostęp do sprawiedliwego i szybkiego procesu. Podniósł, że otrzymuje 1921 złotych netto renty rodzinnej. Podał, że skarżący pomaga matce, która otrzymuje emeryturę w wysokości 609 złotych miesięcznie. Dodał, że płaci rachunki, opłaty za własne leczenie i żywność, a także inne zobowiązania np. podatkowe. Obciążenie kosztami sądowymi skarżący odczyta jako dodatkową karę.
Sąd pierwszej instancji rozpoznając ww. sprzeciw uznał, iż uzasadnione jest tylko częściowe przychylenie się do wniosku o przyznanie prawa pomocy tj. przyznanie skarżącemu prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata. Sąd wskazał, iż zasadą jest, że każdy wnoszący sprawę do Sądu zobowiązany jest ponosić koszty sądowe, a tylko faktyczny brak możliwości finansowych może skutkować zwolnieniem od ich ponoszenia. Ciężar udowodnienia istnienia okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie spoczywa na stronie. Instytucja przyznania prawa pomocy ma zatem charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko do osób w trudnej sytuacji materialnej, a więc osób bardzo ubogich znajdujących się ze względu na różne zdarzenia życiowe w sytuacji, która nie pozwala im na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, lub gdy ich poniesienie byłoby związane z poniesieniem uszczerbku koniecznego dla wnioskującego i jego rodziny, tj. uniemożliwiłoby zaspokojenie najbardziej podstawowych potrzeb życiowych.
W ocenie Sądu wojewódzkiego z przedstawionego przez skarżącego opisu stanu majątkowego nie wynika, aby jego sytuacja materialna była tak trudna, aby kwalifikowała do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z nadesłanego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy i okoliczności sprawy wynika, że skarżący samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Utrzymuje się z dochodów w wysokości 2.475,30 złotych brutto miesięcznie. Na kwotę tą składa się renta rodzinna inwalidzka w wysokości 2322,30 złotych i zasiłek pielęgnacyjny wypłacany z pomocy społecznej w wysokości 153,00 złotych. Podał, że posiada dom o pow. 123 m² oraz nieruchomość rolną o pow. 0,21 ha. Oświadczył, że nie posiada oszczędności pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. Podkreślił, iż ma trudności z poruszaniem się, gdyż od urodzenia dotknięty jest inwalidztwem ruchu.
W związku z powyższym podał, że ponosi wydatki na zakup lekarstw. Skarżący podniósł, że poniesienie wydatków na koszty procesowe, czy opłacenie w całości zastępstwa procesowego spowodowałoby znaczący uszczerbek w koniecznym dla niego utrzymaniu. W sprzeciwie wskazał, że otrzymuje 1921 złotych netto renty rodzinnej. Sąd wojewódzki stwierdził, że przedstawiona sytuacja majątkowa skarżącego nie pozwala na uiszczenie jednorazowo kosztów, które na obecnym etapie postępowania wynoszą 100 zł (wpis sądowy od skargi) oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika do prowadzenia niniejszej sprawy. Jednak, Sąd uznał, że nie ma podstaw do uznania, że skarżący nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego samodzielnie.
Skarżący otrzymuje bowiem stały miesięczny dochód w kwocie 2.475,30 złotych brutto. Sąd wskazał, że skarżący decydując się na prowadzenie sprawy na drodze sądowej powinien liczyć się z ewentualnymi kosztami takiego postępowania i przez swoje działanie zapewnić sobie na ten cel niezbędne środki. Skoro środków tych skarżący sobie nie zapewnił i we własnej ocenie ich nie posiada, to okoliczność ta nie powoduje, że prawo pomocy należy mu przyznać. Sąd podkreślił, iż przyznanie prawa pomocy nie może być nadużywane w sytuacji, gdy strona posiada stałe dochody i majątek nieruchomy.
Sąd stwierdził, że sytuacja finansowa skarżącego nie jest na tyle trudna by nie był on w stanie choćby w części partycypować w kosztach sądowych związanych z zainicjowanym przez siebie postępowaniem. Podkreślił, że strona dla wydatków związanych z prowadzeniem procesu strona powinna znaleźć pokrycie w swych dochodach oraz poprzez odpowiednie ograniczenie innych wydatków nie będących niezbędnymi do utrzymania. Mając na uwadze powyższe Sąd pierwszej instancji uznał, że skarżący będzie w stanie samodzielnie ponieść koszty postępowania sądowego, które na obecnym etapie wynoszą 100 zł tytułem wpisu od skargi.
Sąd uznał, że wniosek w zakresie ustanowienia adwokata jest zasadny, gdyż dochód skarżącego nie jest wystarczający do zapewnienia sobie we własnym zakresie pomocy prawnej profesjonalnego pełnomocnika.
Zażalenie na powyższe postanowienie złożył J.R.K. W uzasadnieniu podniesiono, iż skarżący nie jest w stanie ponieść wydatków postępowania przed sądem, pomaga matce, z którą wspólnie mieszka, opłaca rachunki. Skarżący dodał, iż nie poczynił oszczędności na proces sądowy, gdyż nie miał środków finansowych ten cel.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, dalej "p.p.s.a.") prawo pomocy w zakresie całkowitym, o jakie wnioskuje skarżący, może być przyznane osobie fizycznej, gdy wykaże ona, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Sytuacja, w której przyznaje się prawo pomocy w zakresie całkowitym dotyczy wnioskujących, którzy nie osiągają żadnych dochodów lub ich dochód jest wyjątkowo niski. Badaniu podlega również ich sytuacja rodzinna.
Instytucja pomocy prawnej jest, więc wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez same strony. Przyznanie prawa pomocy ma na celu zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego. Obowiązek partycypacji w kosztach postępowania dotyczy w szczególności osoby fizycznej, która posiada stały miesięczny dochód przewyższający minimalne wynagrodzenie za pracę.
Przenosząc powyższe rozważania na grunt przedmiotowej sprawy, uznać należy, że Sąd pierwszej instancji zasadnie przyjął, iż wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika może zostać uwzględniony jedynie w części. Przedstawiona przez skarżącego sytuacja materialna wskazuje bowiem, że jest on w stanie ponieść część kosztów sądowych, które obecnie wynoszą 100 zł (wpis od skargi), bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Przedstawione przez skarżącego okoliczności potwierdzają, że nie znajduje się on w sytuacji, która z punktu widzenia spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy w pełnym zakresie uzasadniałaby pozytywne rozpoznanie wniosku, bowiem skarżący posiada stabilną sytuację finansową (posiada majątek nieruchomy, osiąga stały miesięczny dochód w wysokości 2.475,30 zł). Posiadanie dochodów w powyższej wysokości wyklucza możliwość uznania wnioskodawcy za osobę wykazującą trudności w zakresie zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych i niebędącą w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów sądowych w niniejszej sprawie, które na obecnym etapie postępowania wynoszą 100 złotych.
Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sądu pierwszej instancji, iż w niniejszej sprawie zachodzą przesłanki do udzielenia prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika. W pozostałym zakresie wniosek nie zasługuje na uwzględnienie.
W tej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. oddalił zażalenie