Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 6 września 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi G. B. (dalej również jako "skarżąca") na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] października 2013 r., w przedmiocie warunków zabudowy terenu. Sąd wskazał, że w przedmiotowej sprawie skarżąca złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia z kosztów sądowych. Na mocy art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej p.p.s.a.) zwolnienie z kosztów przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jak podkreślił Sąd I instancji "wykazanie" nakłada na stronę obowiązek udokumentowania swojego stanu materialnego dając w ten sposób sądowi możliwość rzetelnej oceny swojej sytuacji, a tym samy podstawę do przyznania prawa pomocy.
Samo złożenie wniosku na urzędowym formularzu PPF nie stanowi wystarczającej przesłanki do pozytywnego rozpatrzenia wniosku. Jak wskazano w dalszej części uzasadnienia Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane są niejasne, bądź uniemożliwiają pełną ocenę stanu majątkowego. W przedmiotowej sprawie strona skarżąca złożyła jedynie urzędowy formularz ale nie uprawdopodobniła opisanej w nim sytuacji żadnymi dokumentami, pomimo wezwania do ich złożenia. Wobec zaistniałego stanu rzeczy Sąd I instancji odmówił stronie przyznania prawa pomocy.
Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła G. B. zarzucając mu bezpodstawność odmowy pomocy pomimo tego, że to nie ona wydawała sprzeczne z prawem orzeczenia. Z sytuacji majątkowej powinien się tłumaczyć organ, gdyż to on wydawał orzeczenia.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w uzasadnionych przypadkach. Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wykładnia ustawowego określenia "gdy wykaże" prowadzi do przyjęcia, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania prawa pomocy.
Zatem to strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy zobowiązana jest do dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Wykazanie powyższych okoliczności, stosownie do art. 252 § 1 p.p.s.a., powinno nastąpić poprzez złożenie stosownego oświadczenia.
Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że skarżąca w niniejszej sprawie nie wykazała, iż znajduje się w takiej sytuacji materialnej, która kwalifikowałaby ją do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Należy zauważyć, iż art. 255 p.p.s.a. stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Skarżąca została wezwana przez WSA w Gliwicach do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy. Pomimo tego nie udzieliła odpowiedzi na powyższe wezwanie. Nie nadesłała dokumentów potwierdzających wydatki oraz wyciągów z posiadanych rachunków bankowych.
Działanie Sądu pierwszej instancji, oparte na podstawie art. 255 p.p.s.a., zasługuje w niniejszej sprawie na aprobatę, gdyż zmierzało do dokładnego zbadania wszelkich okoliczności celem rozpatrzenia wniosku skarżącej. Brak oświadczenia skarżącej nie pozwala na ustalenie w sposób jednoznaczny i pozbawiony wątpliwości zakresu relacji osiąganych dochodów do ponoszonych wydatków. Tym samym nie pozwala na stwierdzenie, iż strona nie jest w stanie wygospodarować środków pieniężnych umożliwiających zwolnienie od kosztów sądowych. Tymczasem, jak zaznaczono na wstępie rozważań, to rolą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy.
W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.