Uzasadnienie
Postanowieniem z 12 listopada 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił P.K. (dalej jako "skarżący) zmiany postanowienia referendarza sądowego z 10 kwietnia 2013 r., którym przyznano skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata oraz oddalono wniosek w pozostałym zakresie.
W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że postanowienie referendarza sądowego z 10 kwietnia 2013 r. jest prawomocne. Skarżący wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia, ale Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 13 czerwca 2013 r. sprzeciw odrzucił, a Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z 27 sierpnia 2013 r. sygn. akt II OZ 671/13 oddalił zażalenie złożone w tym przedmiocie.
Wnioskiem z 31 października 2013 r. skarżący wystąpił o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Sąd I instancji potraktował ten wniosek jako wniosek o zmianę prawomocnego postanowienia z 10 kwietnia 2013 r.
Odmawiając zmiany postanowienia referendarza sądowego Sąd I instancji wyjaśnił, że skarżący we wniosku z 31 października 2013 r. nie przedstawił nowych okoliczności, które uzasadniałby zmianę postanowienia z 10 kwietnia 2013 r. Wskazał, że jego dochody kształtują się na poziomie 6000 zł, podczas gdy poprzednio wskazywał kwotę 5400 zł. Wyjaśnił, że po uiszczeniu wszystkich opłat pozostaje mu około 2400 zł. Uzasadniając ponowny wniosek skarżący podkreślił, że skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego może sporządzić tylko adwokat. Wyjaśnił, że jego rodziny nie stać na uiszczenie opłaty kancelaryjnej od uzasadnienia oraz wpisu sądowego od skargi kasacyjnej.
Sąd I instancji wyjaśnił, że wbrew twierdzeniom skarżącego został mu przyznany profesjonalny pełnomocnik, którego wyznaczyła Okręgowa Rada Adwokacka w Warszawie. Ponadto jedynym kosztem sądowym, do którego zobowiązany będzie skarżący na obecnym etapie postępowania będzie wpis sądowy od skargi kasacyjnej w wysokości 100 zł. Sąd I instancji podkreślił ponadto, że jak wynika ze złożonych przez skarżącego dokumentów, jego żona otrzymuje dochód w wysokości ponad 4000 zł, a nie jak oświadczył skarżący we wniosku około 3000 zł. Z tych przyczyn Sąd I instancji nie znalazł podstaw do zmiany postanowienia referendarza sadowego z 10 kwietnia 2013 r.
Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł skarżący. Zarzucił błąd w ustaleniach faktycznych poprzez przyjęcie, że skarżący może ponieść koszty postępowania, pomimo, że z przedstawionych dowodów wynika, że skarżący nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wniósł o zmianę postanowienia i przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
Instytucja prawa pomocy powinna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 - zwanej dalej "p.p.s.a."), zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.
W niniejszej sprawie podstawowe znaczenie ma fakt, że jest to kolejny wniosek w przedmiocie prawa pomocy złożony przez skarżącego. Okoliczność, że skarżącemu prawomocnie przyznano prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie pełnomocnika, nie wykluczało możliwości ponownego złożenia wniosku, ponieważ stosownie do treści art. 243 § 1 zdanie pierwsze ustawy p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku (na każdym jego etapie).
Zgodnie jednak z art. 170 ustawy p.p.s.a., orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe. Wspomniana moc wiążąca orzeczenia w odniesieniu do sądów oznacza, że muszą one przyjmować, iż dana kwestia kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu (B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Zakamycze 2006, s. 365). Sąd I instancji rozpoznając kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy nie mógł więc odstąpić od oceny sytuacji materialnej wnioskodawcy zawartej w prawomocnym postanowieniu z 10 kwietnia 2013 r.
Możliwość zmiany bądź uchylenia prawomocnego postanowienia w przedmiocie prawa pomocy daje natomiast art. 165 p.p.s.a., jednak tylko przy spełnieniu wskazanego w nim warunku - zmiany okoliczności sprawy. Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy będzie to w szczególności pogorszenie sytuacji finansowej wnioskodawcy.
Zasadnie więc Sąd I instancji kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy potraktował jako wniosek złożony w trybie art. 165 ustawy p.p.s.a. Rozpoznając ten wniosek, Sąd I instancji zobowiązany był zatem zbadać, czy nastąpiła zmiana okoliczności sprawy, która uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie, przede wszystkim ustalić, jakie były dochody i wydatki skarżącego w dacie wydania poprzedniego postanowienia, a jakie w dacie kolejnego rozpoznania sprawy. Takiej analizy Sąd I instancji dokonał, a Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko zaprezentowane w zaskarżonym postanowieniu. Sytuacja materialna skarżącego nie uległa pogorszeniu, przeciwnie, według oświadczenia dochody rodziny skarżącego wzrosły. Wbrew twierdzeniom zażalenia, przedłożone dokumenty i oświadczenia nie pozwalały na przyjęcie, że skarżący nie może ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
Sąd I instancji dokonał rzetelnej i pełnej analizy sytuacji majątkowej skarżącego. Bez znaczenia jest okoliczność, że skarżący ponosi koszty innych, toczących się z jego skarg, postępowań sądowoadministracyjnych. Każda ze spraw rozpoznawana jest odrębnie i w każdej z nich istnieje odrębny obowiązek ponoszenia kosztów sądowych.
Z tych względów i na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia.