Uzasadnienie
L. J., twierdząc, że reprezentuje Stowarzyszenie "[...]" w G., wniósł zażalenie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z 20 lipca 2017 r. o umorzeniu postępowania z wniosku tego Stowarzyszenia w sprawie przyznania prawa pomocy z powodu braku zdolności sądowej tegoż Stowarzyszenia. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia WSA w Gdańsku powołał się na postanowienie NSA z 7 lutego 2017 r., sygn. akt II OZ 55/17, w którym stwierdzono, że Stowarzyszenie "[...]" w G. zostało rozwiązane przez Sąd Rejonowy w G. postanowieniem z [...] czerwca 2002 r., które uprawomocniło się z dniem 22 stycznia 2005 r. W związku z tym uznał, że Stowarzyszenie "[...]" w G. nie ma zdolności sądowej i nie może być stroną postępowania przed sądem administracyjnym, a zatem nie może być mu przyznane prawo pomocy, co z kolei uzasadnia, na podstawie art. 249a p.p.s.a., umorzenie postępowania w sprawie prawa pomocy.
Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając zażalenie zważył, co następuje.
Zażalenie zasługuje na uwzględnienie, jednak z innych przyczyn niż w nim podniesione.
Po pierwsze, brak podstaw do rozszerzania mocy wiążącej oceny prawnej wyrażonej w postanowieniu NSA z 7 lutego 2017 r. na inne postępowania niż to, którego dotyczyło to postanowienie oraz wskazanego w postanowieniu NSA z 18 maja 2017 r., sygn. akt II OZ 407/17. Z ostatnio powołanego postanowienia NSA wynika, że ta ocena prawna ogranicza się do postępowania w sprawie przywrócenia terminu do wniesienia sprzeciwu od postanowienia w sprawie przyznania prawa pomocy Stowarzyszeniu "[...]" w G. oraz do postępowania w sprawie sprzeciwu od postanowienia w sprawie przyznania prawa pomocy temu Stowarzyszeniu. Wskazana ocena prawna została wyrażona w konkretnych postępowaniach wpadkowych i z tego względu nie może być rozszerzana na inne postępowania wpadkowe.
Po drugie, należy uwzględnić przedmiot rozpoznawanej sprawy, czyli to, że skarga dotyczy postanowienia organu administracji o odmowie dopuszczenia organizacji społecznej do udziału w postępowaniu administracyjnym z powodu rozwiązania tej organizacji przez sąd powszechny, że skarga została wniesiona przez osobę, która reprezentowała tę organizację społeczną w postępowaniu administracyjnym i że jednym z zarzutów skargi jest twierdzenie, iż ta organizacja społeczna nie została skutecznie rozwiązana. Już to sprawia, że skarżąca organizacja społeczna, niezależnie od oceny, czy ma zdolność sądową, jest legitymowana do wniesienia skargi na tego rodzaju postanowienie. Legitymacja ta ma charakter procesowy, gdyż skarżąca jest zainteresowana w kwestionowaniu przed sądem administracyjnym niekorzystnego dla siebie rozstrzygnięcia organu administracji o charakterze procesowym.
Nadto należy zauważyć, że rozstrzygnięcie organu administracji sprowadza się do zakwestionowania zdolności administracyjnoprawnej skarżącej organizacji społecznej. Zatem rozstrzygniecie o tym, czy skarżąca posiadała taką zdolność musi się dokonać poprzez rozpoznanie skargi i wydanie wyroku, którym sąd administracyjny orzeknie, czy zaskarżone postanowienie było zgodne z prawem. Odpowiednikiem zdolności administracyjnoprawnej w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest zdolność sądowa. Oznacza to, że sąd administracyjny nie może kwestionować legitymacji skarżącej z powodu braku zdolności sądowej. Nie może też rozstrzygnięć wpadkowych opierać o tezę, że skarżąca nie posiada zdolności sądowej. Powodowałoby to bowiem to, że nie zostałaby rozstrzygnięta wyrokiem sądu administracyjnego istota sprawy, mianowicie to, czy skarżąca miała zdolność administracyjnoprawną.
Przyjęte przez NSA rozpoznającego zażalenie stanowisko nawiązuje do podobnego stanowiska przyjmowanego w podobnej sytuacji w orzecznictwie sądów powszechnych i Sądu Najwyższego, czego przykładem może być postanowienie SN z 20 lutego 2014 r., sygn. akt I CZ 124/13, w którym uznano, że strona, która według sądu pierwszej lub drugiej instancji nie korzysta ze zdolności sądowej, jest legitymowana do zaskarżenia niekorzystnego dla niej orzeczenia, mającego charakter wyłącznie procesowy.
Mając powyższe na uwadze NSA uznał, że zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem art. 249a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), gdyż podstawą umorzenia postępowania w sprawie przyznania skarżącej prawa pomocy nie mogło być to, że nie posiada ona zdolności sądowej.
W tym stanie rzeczy NSA, stosując na podstawie art. 197 § 2 p.p.s.a. odpowiednio art. 185 § 1 p.p.s.a., uchylił zaskarżone postanowienie.