Uzasadnienie
Postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 października 2015 r., VII SA/Wa 202/15 odmówiono przyznania D. W. i M. W., zw. dalej wnioskodawcami, prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata.
W uzasadnieniu postanowienia sąd pierwszej instancji stwierdził, że do sądu wpłynął w dniu 6 marca 2015 r. wniosek wnioskodawców o przyznanie prawa pomocy, w którym skarżący wnieśli o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Wnioskodawcy prowadzą wspólnie gospodarstwo domowe i utrzymują się z dochodów uzyskiwanych z tytułu emerytur w łącznej wysokości 2 781 zł. miesięcznie. Wnioskodawcy oświadczyli, iż domu, mieszkania, zasobów pieniężnych oraz przedmiotów wartościowych nie posiadają a w domu nie mają ogrzewania ani wody. Podali również, że są współwłaścicielami działki nr... i... w N. D. Z uwagi na to, iż oświadczenie zawarte w ww. wniosku było niewystarczające do oceny faktycznych możliwości finansowych strony, pismem z dnia 18 marca 2015 r. w wykonaniu zarządzenia referendarza sądowego z dnia 15 marca 2015 r. wnioskodawcy zostali zobowiązani do nadesłania dodatkowych wyjaśnień w sprawie.
W dniu 16 kwietnia 2015 r. do sądu wpłynęły dodatkowe wyjaśnienia, z których wynikało, że wnioskodawcy mieszkają w N. D. w mieszkaniu o pow. 57 m2, ich emerytury są na poziomie minimum socjalnego i wydatki z uwagi na prowadzenie tak licznych spraw sądowych są nie do wytrzymania. Dodali, że w ich mieszkaniu nie ma zimnej wody i ogrzewania. Nie mają kont bankowych. Dzieci wnioskodawców nie prowadzą z nimi wspólnego gospodarstwa, są tylko zameldowani, w tym miejscu. Nie mają pojazdów mechanicznych poza rowerem, nie otrzymują pomocy od dzieci, znajomych i organizacji społecznych. Dodali, że J. W. nie prowadzi działalności gospodarczej, a o zarejestrowanej pod ich adresem działalności M. W. dowiedzieli się z pisma sądu.
Do pisma z dnia 16 kwietnia 2015 r. dołączyli roczne obliczenie podatku przez organ rentowy PIT- 40 A za 2013 r. dla D. W. i M. W. Postanowieniem z dnia 23 kwietnia 2015 r. referendarz sądowy odmówił D. W. i M. W. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. W dniu 25 maja 2015 r. (data nadania w placówce pocztowej) wnioskodawcy skierowali do sądu sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego z dnia 23 kwietnia 2015 r.
Postanowieniem z dnia 9 lipca 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił sprzeciw wnioskodawców na ww. postanowienie referendarza sądowego.
Po rozpatrzeniu zażalenia wnioskodawców z dnia 11 sierpnia 2015 r. (data nadania w placówce pocztowej) na postanowienie sądu z dnia 9 lipca 2015 r. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 30 września 2015 r., sygn. akt II OZ 891/15, uchylił zaskarżone postanowienie i uznał, iż sprzeciw został wniesiony z zachowaniem 7-dniowego terminu.
Sąd pierwszej instancji wskazał, że wobec skutecznego wniesienia sprzeciwu - na podstawie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zw. dalej p.p.s.a., postanowienie referendarza sądowego traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega ponownie rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym.
Sąd rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, powziął wątpliwości, o których mowa w art. 255 p.p.s.a. Wątpliwości te wynikały przede wszystkim z lakonicznych i niepełnych informacji zawartych w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy.
W ocenie sądu pierwszej instancji wskazany przez wnioskodawców dochód miesięczny na poziomie 2781 zł uznać należy za wystarczający na pokrycie kosztów niniejszego postępowania. Wobec faktu, że wnioskodawcy nie podali, jakie ponoszą miesięczne wydatki, sąd uznał, że nie ma możliwości porównania koniecznych wydatków z wpływami. Sąd, dysponując niepełnymi informacjami na temat sytuacji finansowej wnioskodawców doszedł do wniosku, że nie można stwierdzić, czy istotnie nie są oni w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Dodatkowo, w ocenie sądu, wyjaśnienia wnioskodawców co do okoliczności prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego wraz z dziećmi nie są wiarygodne. Wnioskodawcy w piśmie z dnia 13 kwietnia 2015 r. zaznaczyli, iż ich dzieci nie mieszkają razem z nimi i nie prowadzą wspólnie gospodarstwa domowego. Jednakże, sądu wskazał, że mimo oświadczenia strony o nieprowadzeniu przez dzieci wnioskodawców wspólnego gospodarstwa domowego, okoliczność ta budzi wątpliwości. Sąd nie mógł pominąć faktu, że w licznych sprawach prowadzonych przez sąd (np. VII SA/Wa 1098/14, VII SA/Wa 1099/14, VII SA/Wa 1586/14) podano jako miejsce zamieszkania J. W. i M. W. ten sam adres, co adres wnioskodawców.
Sąd miał na uwadze również fakt, iż z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, będącej oficjalną bazą danych dotyczących przedsiębiorców prowadzoną przez Ministerstwo Gospodarki, wynika, że J. W. i M. W. prowadzą swoje firmy pod adresem mieszkania skarżących. J. W. – U. T. J. W. (data rozpoczęcia działalności 1 sierpnia 1996 r., firma prowadzona nadal) oraz M. W. – J. M. W. (od 9 września 2014 r. do dziś). Nie uszło uwadze sądu również to, że pismo z dnia 13 kwietnia 2015 r. jest kopią o prawie takiej samej treści co inne wcześniejsze pisma wnioskodawczyni i jej męża składane do każdej kolejnej sprawy prowadzonej przed sądem, jako uzupełnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy.
Sąd argumentował, że wnioskodawcy w każdym kolejnym piśmie z jednej strony zaznaczają, że o tym, iż ich córka M. W. prowadzi działalność gospodarczą dowiedzieli się z pisma sądu, a jednocześnie posiadają wiedzę, że córka nie osiąga żadnych dochodów pomimo, że działalność została rozpoczęta we wrześniu 2014 r. W ocenie sądu pierwszej instancji, wyżej wskazane okoliczności rodziły poważne wątpliwości co do prawdziwości oświadczenia o tym, że wnioskodawcy sami prowadzą gospodarstwo domowe.
Sąd pierwszej instancji wyjaśnił również, że prowadzenie licznych postępowań sądowych zainicjowanych skargami składanymi przez wnioskodawców nie jest okolicznością zwalniającą ich od konieczności ponoszenia kosztów sądowych w tych sprawach.
W zażaleniu skarżący wnieśli o uchylenie ww. postanowienia, wskazując na niesprawiedliwość zaskarżonego postanowienia.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. ‒ Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zw. dalej p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Uregulowana w art. 243-263 p.p.s.a. instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach.
Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie sądu, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Strona ma zatem inicjatywę dowodową w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a sąd na podstawie przedstawionych przez nią dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
W rozpoznawanej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny odmówił wnioskodawcom przyznania prawa pomocy przyjmując, że nie wykazali, iż nie są w stanie ponieść kosztów sądowych. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, ocena sądu pierwszej instancji była prawidłowa.
Należy zgodzić się z sądem pierwszej instancji, że informacje podane przez wnioskodawców są niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawców, a nadto budzą wątpliwości co do ich wiarygodności.
Słusznie sąd pierwszej instancji uznał, że dysponując jedynie danymi określającymi wysokość wspólnego dochodu Państwa W. określonego we wniosku na 2781 zł, oraz formularzami PIT-40A, z których wynika, że M. W. uzyskał w 2013 r. dochód w kwocie 21.401,44 zł, a D. W. w kwocie 17.673,82 zł, jak również udzielonymi ogólnikowymi i niepełnymi informacjami dotyczącymi wysokości ponoszonych wydatków i dochodów współskarżących należy uznać, że wnioskodawcy nie spełniają przesłanki z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., warunkującej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Wojewódzki Sąd Administracyjny prawidłowo przeanalizował stan faktyczny sprawy i prawidłowo stwierdził, że z argumentacji strony nie wynika, by nie było możliwe wygospodarowanie środków koniecznych do poniesienia kosztów postępowania w przedmiotowej sprawie, tak więc nie została spełniona przesłanka wynikająca z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., a w konsekwencji zaskarżone postanowienie jest zgodne z prawem.
Z przytoczonych powyżej powodów, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie, mając na uwadze art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a.
- - ---------------------- 1