Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 29 maja 2013 r., sygn. akt II SA/Rz 1080/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, po rozpoznaniu skargi Towarzystwa [...] w R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia [...]sierpnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia środowiskowych uwarunkowań zgody na realizacje przedsięwzięcia, uchylił zaskarżoną decyzję, stwierdził, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku i zasądził od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. na rzecz stron skarżących zwrot kosztów postępowania sądowego.
Wyrokiem z dnia 29 kwietnia 2014 r., sygn. akt II OSK 2259/13, Naczelny Sąd Administracyjny uchylił powyższy wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie i przekazał sprawę temu sądowi do ponownego rozpoznania.
W dniu 12 września 2014 r. H. K. złożył do WSA wniosek o "wyłączenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie i przeniesienie rozprawy sądowej w przedmiotowej sprawie do innego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, względnie przekazanie jego wniosku do Naczelnego Sądu Administracyjnego". Jako przyczynę wyłączenia wskazał na istnienie podejrzenia "wywierania nacisków" na sędziów WSA przez dyrektora WSA Mariusza Drozdowskiego, który jest członkiem P. w R. Poinformował, że jest współwłaścicielem M. w P. z/s w R. oraz współwłaścicielem M."M.". Podniósł, że P. w R. składał szereg skarg do WSA, które były dla niego niekorzystne. Podkreślił, że sprawa dotyczy przedsięwzięcia polegającego na budowie M. "P.", której jest właścicielem.
Pismem z 16 września 2014 r. wezwano H. K. do podania imion i nazwisk sędziów, którzy mają podlegać wyłączeniu zgodnie z wnioskiem ze wskazanie przyczyn dla każdego z sędziów.
W odpowiedzi wnioskodawca pismem z 19 września 2014 r. wniósł o wyłączenie sędziów WSA Magdaleny Józefczyk oraz Joanny Zdrzałki. W uzasadnieniu podał, że ma podejrzenie, że mogły być wywierane "naciski grzecznościowe, koleżeńskie" wynikające ze stosunków służbowych sędziów z dyrektorem WSA. W tym przypadku istnieje okoliczność, która w jego ocenie nie może wywołać uzasadnianej wątpliwości co do bezstronności sędziów w sprawie, wymieniając "art. 19". Podał, że wszyscy ww. sędziowie orzekali już w sprawach elektrowni wodnych ze skargi P. w R. Pismem z 18 września 2014 r. H. K. wniósł również o wyłącznie od orzekania w niniejszej sprawie sędziów NSA Marii Piórkowskiej, NSA Magdaleny Wolskiej oraz WSA Krystyny Józefczyk, którzy orzekali w sprawie wydając wyrok o sygn. II SA/Rz 1080/12. W uzasadnieniu podobnie jak wcześniej podniósł, że mógł być "wywierany nacisk" na tych sędziów przez dyrektora WSA.
Wyraził obawę, że w przyszłości również mogą być "wywierane przez "pseudoekologów, ekoterrorystów [...] dalsze naciski" w sprawach dotyczących elektrowni wodnych. Jednocześnie podał, że zarzut nie dotyczy wszystkich sędziów II Wydziału WSA w Rzeszowie.
Sędziowie NSA Małgorzata Wolska, WSA Krystyna Józefczyk, WSA Magdaleny Józefczyk oraz WSA Joanna Zdrzałka złożyli oświadczenia, że nie zachodzą po ich stronie przyczyny wyłączenia sędziego od rozpoznania niniejszej sprawy, wymienione w art. 18 i art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., zwanej dalej P.p.s.a.).
Postanowieniem z dnia 29 września 2014 r., sygn. akt II SA/Rz 940/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, w punkcie I. odmówił wyłączenia sędziów WSA Magdaleny Józefczyk oraz Joanny Zdrzałki, a w punkcie II. umorzył postępowanie w zakresie wyłączenia sędziów NSA Marii Piórkowskiej i Małgorzaty Wolskiej oraz sędziego WSA Krystyny Józefczyk.
W uzasadnieniu powyższego postanowienia Sąd podniósł, że nie jest dopuszczalne żądanie wyłączenia sędziów tylko z tego powodu, iż strona kwestionuje zasadność i prawidłowość rozstrzygnięć podejmowanych z udziałem sędziego w danej sprawie. Rozstrzygnięcia te mogą być kwestionowane jedynie w drodze właściwych środków zaskarżenia, przysługujących stronie w toku postępowania. Samo przeświadczenie strony o prowadzeniu przez sędziów postępowania w sposób wadliwy i nieobiektywny nie stanowi wystarczającej przesłanki uzasadniającej ich wyłączenia. Oceny tej nie może zmienić subiektywne przekonanie strony co do wadliwego, niewłaściwego orzekania sędziów. Zdaniem Sądu sformułowana przez H. K. argumentacja wniosku nie znajduje potwierdzenia w konkretnych okolicznościach mogących wywołać wątpliwości co do bezstronności sędziów. Zależność służbowa zachodząca między dyrektorem sądu a sędziami z istoty swej nie jest stosunkiem osobistym tego rodzaju, że mógłby on wywołać wątpliwości co do ich bezstronności.
Sędziowie są w sprawowaniu swego urzędu niezawiśli, podlegają tylko ustawom i nie mogą być uważani za zainteresowanych wynikiem postępowania funkcjonariuszy lub reprezentantów interesów Skarbu Państwa oraz jego jednostek. Należy odróżnić kontakty urzędowe łączące sędziów z innymi osobami w związku z wykonywanymi przez te osoby obowiązkami zawodowymi (jak np. z adwokatami, ławnikami, prokuratorami, radcami prawnymi, kuratorami, czy też dyrektorem sądu) od stosunków osobistych natury emocjonalnej (np. pokrewieństwa, przyjaźni) lub gospodarczej (osobiste powiązania majątkowe, kredytowe itp.). Tylko te drugie stosunki mają charakter stosunków osobistych w rozumieniu art. 19 p.p.s.a., które mogą wywołać wątpliwości co do bezstronności sędziego.
W ocenie Sądu, H. K. nie uprawdopodobnił, że zachodzi uzasadniona wątpliwość co do bezstronności sędziów w niniejszej sprawie, dlatego należy odmówić uwzględnienia wniosku w zakresie wyłączenia sędziów WSA Magdaleny Józefczyk oraz WSA Joanny Zdrzałki na podstawie art. 22 § 1, § 2 w zw. z art. 19 i art. 20 § 1 p.p.s.a.
Dalej Sąd podniósł, że niezależnie od powyższego w sprawie zachodzą przesłanki określone w art. 18 § 1 pkt pkt 6a p.p.s.a., powodujące wyłączenie z mocy ustawy sędziów WSA Krystyny Józefczyk oraz NSA Małgorzaty Wolskiej, którzy brali udział w wydaniu wyroku z dnia 29 maja 2013 r., sygn. II SA/Rz 1080/12, kończącego postępowanie w sprawie. Oznacza to, że sędziowie WSA Krystyna Józefczyk oraz NSA Małgorzata Wolska nie będą brali udziału w orzekaniu w przedmiotowej sprawie, a więc postępowanie w zakresie ich wyłączenia jest bezprzedmiotowe i podlega umorzeniu na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 w związku z art. art. 18 § 1 pkt 6a p.p.s.a.
Odnośnie sędziego NSA Marii Piórkowskiej Sąd wskazał, że w chwili obecnej nie orzeka ona w WSA w Rzeszowie w związku z jej przejściem w stan spoczynku, dlatego wniosek w zakresie wyłączenia tego sędziego od orzekania w sprawie nie może podlegać rozpoznaniu, i jako bezprzedmiotowy podlega umorzeniu na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. w zw. z art. 19 p.p.s.a.
Zażaleniem H. K. zaskarżył powyższe postanowienie w zakresie dotyczącym sędziów Krystyny Józefczyk, Magdaleny Józefczyk, Małgorzaty Wolskiej i Joanny Zdrzałki, wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia i wyłączenie ww. sędziów od orzekania w sprawach elektrowni wodnych. W uzasadnieniu zażalenia skarżący powtórzył swoje stanowisko w sprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie, w części dotyczącej wyłączenia sędziów Magdaleny Józefczyk oraz Joanny Zdrzałki nie zasługuje na uwzględnienie.
Wyłączenie sędziego od orzekania w sprawie sądowoadministracyjnej może nastąpić z mocy samej ustawy (art. 18 p.p.s.a.), bądź też na wniosek strony lub żądanie sędziego (art. 19 p.p.s.a.). W pierwszym ze wskazanych przypadków przyczyny wyłączenia sędziego zostały enumeratywnie wymienione, a zatem tworzą one katalog zamknięty, co wyłącza możliwość stosowania wykładni rozszerzającej. Natomiast na wniosek strony (bądź na żądanie sędziego) sąd wyłącza sędziego jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w sprawie. Zasadność wniosku o wyłączenie sędziego zależy od okoliczności faktycznych, jakie w każdym konkretnym przypadku mogą mieć wpływ na sposób prowadzenia postępowania przez sędziego. Przy czym stosownie do treści art. 20 powołanej ustawy, to strona składająca wniosek obowiązana jest wskazać oraz uprawdopodobnić przyczyny wyłączenia. Postanowienie w przedmiocie wyłączenia sędziego, zgodnie z treścią art. 22 § 2 p.p.s.a., poprzedza złożenie wyjaśnień przez tego sędziego, którego wniosek dotyczy.
Wskazać należy ponadto, że w obydwu przypadkach celem przyjętych regulacji jest przede wszystkim zapewnienie bezstronności sędziego i eliminacja wpływu, jaki może wywierać występowanie pewnej kategorii powiązań (osobistych, ekonomicznych, służbowych itp.) na orzekanie w postępowaniu sądowym. Ratio legis przepisów o wyłączeniu sędziego sprowadza się więc do eliminowania wszelkich przyczyn, mogących skutkować w otoczeniu jakimikolwiek wątpliwościami co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznawaniu określonej sprawy (zob. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 lipca 2004 r., sygn. akt SK 19/02).
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zasadnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie uznał, iż w rozpoznawanej sprawie nie zachodzą okoliczności uzasadniające uwzględnienie wniosku o wyłączenie sędziów Magdaleny Józefczyk i Joanny Zdrzałki. Podnieść należy, że z oświadczeń złożonych przez ww. sędziów wynika, iż nie zachodzą żadne okoliczności, które mogłyby uzasadniać ich wyłączenie na podstawie art. 18 i 19 p.p.s.a. Sąd Najwyższy w swoim orzeczeniu wskazał, że autorytet moralny sędziego przemawia za wiarygodnością złożonego wyjaśnienia i jeżeli strona żądająca wyłączenia zaprzecza prawdziwości, obowiązana jest wskazać i udowodnić okoliczności, które by podważały wiarygodność oświadczenia sędziego (postanowienie SN z dnia 25 sierpnia 1971 r., sygn. akt I CZ 121/71).
Skarżący natomiast zarówno we wniosku jak i w zażaleniu nie wskazał żadnych ustawowych przesłanek uzasadniających wyłączenie sędziów. O wyłączeniu sędziego nie może bowiem decydować subiektywne przekonanie strony o jego stronniczości, do czego w istocie sprowadzają się argumenty skarżącego. Nie wystarczy także przekonanie, że sędzia nie będzie bezstronny, wywołane np. faktem, że orzekał on już w tego typu sprawach i wydawał orzeczenia korzystne dla danego podmiotu. Naczelny Sąd Administracyjny nie dopatrzył się zatem ani we wniosku o wyłączenie sędziów, ani w rozpoznawanym zażaleniu przesłanek, które uzasadniałyby wyłączenie sędziów Magdaleny Józefczyk oraz Joanny Zdrzałki.
Odnośnie zażalenia H. K. w tej części, w której dotyczy umorzenia zaskarżonym postanowieniem postępowania w zakresie wyłączenia sędziów Małgorzaty Wolskiej i Krystyny Józefczyk wskazać należy, iż jest ono niedopuszczalne bowiem w art. 194 § 1 p.p.s.a. wskazano wyłącznie na możliwość wnoszenia zażalenia na postanowienie, którego przedmiotem jest oddalenie wniosku o wyłączenie sędziego. Zatem nie można przyjąć, iż dopuszczalne są wszelkie zażalenia na postanowienia wydane w przedmiocie wyłączenia sędziego, w tym o umorzeniu postępowania. Możliwości takiej nie przewidują także przepisy dotyczące samej instytucji wyłączenia sędziego, jak i art. 161 tej ustawy, określający przesłanki umorzenia postępowania.
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 180 i art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2, art. 193 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.